અયમ્ આત્મા બ્રહ્મ

ઉત્પત્તિ અને કથા

Mandukya Upanishad, Verse 2 · Traditional (Upanishadic) · Vedic / Upanishadic

માંડૂક્ય ઉપનિષદ આ ઘોષણાથી આરંભ થાય છે કે ૐ અક્ષર જ આ બધું છે, સમસ્ત ભૂત, વર્તમાન અને ભવિષ્ય, તથા જે કંઈ કાળાતીત છે. તેનો બીજો શ્લોક પ્રતિપાદિત કરે છે — 'આ બધું નિશ્ચય જ બ્રહ્મ છે; આ આત્મા જ બ્રહ્મ છે,' અને ઘોષણા કરે છે કે આ આત્માના ચાર પાદ છે. પછી ઉપનિષદ જાગ્રત, સ્વપ્ન અને સુષુપ્તિ અવસ્થાઓ તથા અંતે તુરીય — ચોથી, મૌન, અદ્વૈત આત્મા — નું વર્ણન કરે છે. તેની શિક્ષા એટલી સઘન છે કે પરંપરા માને છે કે ગૌડપાદની કારિકા સહિત એકલા માંડૂક્યનું અધ્યયન જ મોક્ષ પ્રદાન કરવામાં સમર્થ છે.