Mantra.Tips

ବଟୁକ ଭୈରବ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ Meaning — Line by Line

बटुक भैरव स्तोत्रम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ବଟୁକ ଭୈରବ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Verse 1#

Vande bālaṁ sphaṭika-sadṛśaṁ kuṇḍalodbhāsi-vaktraṁ

वन्दे बालं स्फटिकसदृशं कुण्डलोद्भासिवक्त्रं दिव्याकल्पैर्नवमणिमयैः किङ्किणीनूपुराद्यैः। दीप्ताकारं विशदवदनं सुप्रसन्नं त्रिनेत्रं हस्ताब्जाभ्यां बटुकमनिशं शूलदण्डौ दधानम्॥१॥

Vande bālaṁ sphaṭika-sadṛśaṁ kuṇḍalodbhāsi-vaktraṁ Divyākalpair-nava-maṇi-mayaiḥ kiṅkiṇī-nūpurādyaiḥ। Dīptākāraṁ viśada-vadanaṁ suprasannaṁ trinetraṁ Hastābjābhyāṁ baṭukam-aniśaṁ śūla-daṇḍau dadhānam॥1॥

Meaningମୁଁ ବଟୁକ — ଭୈରବଙ୍କ ବାଲରୂପ — ଙ୍କୁ ନମନ କରେ, ଯାହାଙ୍କ କାନ୍ତି ସ୍ଫଟିକ ସମାନ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ କୁଣ୍ଡଳରେ ଦେଦୀପ୍ୟମାନ; ଯିଏ ନବରତ୍ନଖଚିତ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣ, କିଙ୍କିଣୀ ଓ ନୂପୁର ଆଦିରେ ଅଳଙ୍କୃତ; ଯିଏ ଦୀପ୍ତ ଆକାର ବିଶିଷ୍ଟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବିଶଦ-ମୁଖ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏବଂ ଯିଏ ନିଜ ଉଭୟ କର-କମଳରେ ନିରନ୍ତର ଶୂଳ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 2#

Udyad-bhāskara-sannibhaṁ tri-nayanaṁ raktāṅga-rāga-srajaṁ

उद्यद्भास्करसन्निभं त्रिनयनं रक्ताङ्गरागस्रजं स्मेरास्यं वरदं कपालमभयं शूलं दधानं करैः। नीलग्रीवमुदारभूषणशतं शीतांशुचूडोज्ज्वलं बन्धूकारुणवाससं भयहरं देवं सदा भावये॥२॥

Udyad-bhāskara-sannibhaṁ tri-nayanaṁ raktāṅga-rāga-srajaṁ Smerāsyaṁ varadaṁ kapālam-abhayaṁ śūlaṁ dadhānaṁ karaiḥ। Nīla-grīvam-udāra-bhūṣaṇa-śataṁ śītāṁśu-cūḍojjvalaṁ Bandhūkāruṇa-vāsasaṁ bhaya-haraṁ devaṁ sadā bhāvaye॥2॥

Meaningମୁଁ ସେହି ଭୟହାରୀ ଦେବଙ୍କ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରେ, ଯିଏ ଉଦୀୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ କାନ୍ତିମାନ, ତ୍ରିନୟନ, ରକ୍ତ ଅଙ୍ଗରାଗ ଓ ରକ୍ତ ମାଲା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ ସ୍ମିତଯୁକ୍ତ, ଯିଏ ହାତରେ ବରମୁଦ୍ରା, କପାଲ, ଅଭୟମୁଦ୍ରା ଓ ଶୂଳ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯିଏ ନୀଳକଣ୍ଠ, ଶହ ଶହ ଉଦାର ଆଭରଣରେ ବିଭୂଷିତ, ମସ୍ତକରେ ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ବନ୍ଧୂକ ପୁଷ୍ପ ସମାନ ଅରୁଣ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 3#

Dhyāyen-nīlādri-kāntaṁ śaśi-kala-dhavalaṁ muṇḍa-mālaṁ maheśaṁ

ध्यायेन्नीलाद्रिकान्तं शशिकलधवलं मुण्डमालं महेशं दिग्वस्त्रं पिङ्गकेशं डमरुमथ सृणिं खड्गशूलाभयानि। नागं घण्टां कपालं करसरसिरुहैर्बिभ्रतं भीमदंष्ट्रं सर्पाकल्पं त्रिनेत्रं मणिमयविलसत्किङ्किणीनूपुराढ्यम्॥३॥

Dhyāyen-nīlādri-kāntaṁ śaśi-kala-dhavalaṁ muṇḍa-mālaṁ maheśaṁ Dig-vastraṁ piṅga-keśaṁ ḍamarum-atha sṛṇiṁ khaḍga-śūlābhayāni। Nāgaṁ ghaṇṭāṁ kapālaṁ kara-sarasiruhair-bibhrataṁ bhīma-daṁṣṭraṁ Sarpākalpaṁ trinetraṁ maṇi-maya-vilasat-kiṅkiṇī-nūpurāḍhyam॥3॥

Meaningମହେଶଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ନୀଳଗିରି ସମାନ ସୁନ୍ଦର, ଚନ୍ଦ୍ରକଳାରେ ଧବଳ, ମୁଣ୍ଡମାଲା ଧାରଣକାରୀ; ଯିଏ ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର (ଦିଗମ୍ବର), ପିଙ୍ଗଳ କେଶ ବିଶିଷ୍ଟ, ଏବଂ କର-କମଳରେ ଡମରୁ, ସୃଣି (ଅଙ୍କୁଶ), ଖଡ୍ଗ, ଶୂଳ ଓ ଅଭୟ, ତଥା ନାଗ, ଘଣ୍ଟା ଓ କପାଲ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ଯିଏ ସର୍ପରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ତ୍ରିନେତ୍ର, ଏବଂ ମଣିମୟ ଦେଦୀପ୍ୟମାନ କିଙ୍କିଣୀ-ନୂପୁରରେ ସୁଶୋଭିତ।

Word-by-Word Breakdown

वन्दे
vande
ମୁଁ ନମନ କରେ / ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ
बालं
bālaṁ
ବାଳକ / ଯୁବ ରୂପ (ବଟୁକ = ଭୈରବଙ୍କ ବାଲରୂପ)
स्फटिकसदृशं
sphaṭika-sadṛśaṁ
(ନିର୍ମଳ) ସ୍ଫଟିକ ସମାନ (ବର୍ଣ୍ଣ ବିଶିଷ୍ଟ)
कुण्डलोद्भासिवक्त्रं
kuṇḍalodbhāsi-vaktraṁ
ଯାହାଙ୍କ ମୁଖ (ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ) କୁଣ୍ଡଳରେ ଦେଦୀପ୍ୟମାନ
दिव्याकल्पैः
divyākalpaiḥ
ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ / ଅଳଙ୍କରଣରେ
नवमणिमयैः
nava-maṇi-mayaiḥ
ନବରତ୍ନରେ ନିର୍ମିତ
किङ्किणीनूपुराद्यैः
kiṅkiṇī-nūpurādyaiḥ
ଛୋଟ ଘଣ୍ଟି, ନୂପୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଆଭରଣରେ
दीप्ताकारं
dīptākāraṁ
ଦୀପ୍ତ / ତେଜୋମୟ ଆକାର ବିଶିଷ୍ଟ
विशदवदनं
viśada-vadanaṁ
ବିଶଦ / ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖ ବିଶିଷ୍ଟ
सुप्रसन्नं
suprasannaṁ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ
त्रिनेत्रं
trinetraṁ
ତ୍ରିନେତ୍ର (ତିନି ନୟନ ବିଶିଷ୍ଟ)
हस्ताब्जाभ्यां
hastābjābhyāṁ
ନିଜ ଉଭୟ କର-କମଳରେ
बटुकम्
baṭukam
ବଟୁକ — ଭୈରବଙ୍କ ବାଲରୂପ
शूलदण्डौ दधानम्
śūla-daṇḍau dadhānam
ଶୂଳ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି
उद्यद्भास्करसन्निभं
udyad-bhāskara-sannibhaṁ
ଉଦୀୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ (କାନ୍ତିରେ)
रक्ताङ्गरागस्रजं
raktāṅga-rāga-srajaṁ
ରକ୍ତ ଅଙ୍ଗରାଗ ଲଗାଇ ଓ ରକ୍ତ ମାଲା ଧାରଣ କରି
वरदं ... अभयं
varadaṁ ... abhayaṁ
ବର (ବରଦାନ) ଓ ଅଭୟ (ନିର୍ଭୟତା) ମୁଦ୍ରା ଦେଖାଇ
कपालं
kapālaṁ
(ଧାରଣ କରି) କପାଲ (ଖପ୍ପର)
नीलग्रीवम्
nīla-grīvam
ନୀଳକଣ୍ଠ (ନୀଳ କଣ୍ଠ ବିଶିଷ୍ଟ)
भयहरं देवं सदा भावये
bhaya-haraṁ devaṁ sadā bhāvaye
ମୁଁ ସେହି ଭୟହାରୀ ଦେବଙ୍କ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରେ
ध्यायेत्
dhyāyet
ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ
मुण्डमालं
muṇḍa-mālaṁ
ମୁଣ୍ଡମାଲା (କପାଲର ମାଲା) ଧାରଣ କରି
दिग्वस्त्रं
dig-vastraṁ
ଦିଗ୍ବସ୍ତ୍ର (ଦିଗମ୍ବର — ଦିଗ ହିଁ ଯାହାଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର)
डमरुम् ... खड्गशूलाभयानि
ḍamarum ... khaḍga-śūlābhayāni
(ଧାରଣ କରି) ଡମରୁ, ସୃଣି (ଅଙ୍କୁଶ), ଖଡ୍ଗ, ଶୂଳ ଓ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା
भीमदंष्ट्रं
bhīma-daṁṣṭraṁ
ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ (ଦଂଷ୍ଟ୍ର) ବିଶିଷ୍ଟ

Origin & History

Source: Shaiva-Tantra tradition; the Apaduddharaka Batuka Bhairava worship

Author: Traditional (anonymous); from the Tantric Bhairava liturgy

Period: Ancient (Tantric/Puranic)

ଭୈରବ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଉଗ୍ର, ରକ୍ଷକ ରୂପ, ଯିଏ କାଶୀର କୋତ୍ୱାଲ (ରକ୍ଷକ-ବିଚାରକ) ରୂପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯାହାଙ୍କୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପୂର୍ବରୁ ନମନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅନେକ ରୂପ ମଧ୍ୟରେ, ବଟୁକ ଭୈରବଙ୍କ ଉପାସନା ଗୋଟିଏ ତେଜୋମୟ ଯୁବ ବାଳକ ରୂପରେ ହୁଏ — ସମସ୍ତ ସଙ୍କଟ ନାଶ କରିବାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଉଗ୍ର, ତଥାପି ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କୃପାଳୁ। ଏହି ଧ୍ୟାନ-ଶ୍ଲୋକ ଆପଦୁଦ୍ଧାରକ ବଟୁକ ଭୈରବଙ୍କ ପରମ୍ପରାର, ଯାହା ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ରକ୍ଷା ଆବାହନ କରିବାକୁ ତଥା ଭକ୍ତଙ୍କ ମାର୍ଗରୁ ଭୟ, ବିଘ୍ନ ଓ ନକାରାତ୍ମକତା ଦୂର କରିବାକୁ ପଢ଼ାଯାଏ।

Frequently Asked Questions

ବଟୁକ ଭୈରବ କିଏ?
ବଟୁକ ଭୈରବ ଭୈରବ — ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଉଗ୍ର ସ୍ୱରୂପ — ଙ୍କ ଗୋଟିଏ ରୂପ, ଯାହାଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ଗୋଟିଏ ତେଜସ୍ୱୀ ବାଳକ (ବଟୁକ ଅର୍ଥ 'ବାଳକ') ରୂପରେ କରାଯାଏ। ସ୍ୱଭାବରେ ଉଗ୍ର ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ରୂପ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସୌମ୍ୟ ଓ କୃପାଳୁ। ତାଙ୍କ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଗୋଟିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷକ ଓ ସଂରକ୍ଷକ ଦେବତା ରୂପରେ ଉପାସନା ହୁଏ।
ବଟୁକ ଭୈରବ ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ କ'ଣ?
ଏହା ବଟୁକ ଭୈରବଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀ ଧ୍ୟାନ (ଧ୍ୟାନ) ଶ୍ଲୋକର ସମଷ୍ଟି, ଯାହା 'ବନ୍ଦେ ବାଲଂ ସ୍ଫଟିକସଦୃଶଂ' ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଫଟିକ-ସମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ଶାନ୍ତ ରୂପରେ ଚିତ୍ରିତ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଶୂଳ, ଦଣ୍ଡ, କପାଲ, ଡମରୁ, ଖଡ୍ଗ ଓ ସର୍ପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା।
ତାଙ୍କୁ 'ଆପଦୁଦ୍ଧାରକ' ବଟୁକ ଭୈରବ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?
'ଆପଦୁଦ୍ଧାରକ' ଅର୍ଥ 'ଯିଏ (ଭକ୍ତଙ୍କୁ) ବିପତ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି'। ଏହି ରୂପରେ ବଟୁକ ଭୈରବଙ୍କ ଆବାହନ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସଙ୍କଟ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ, ରୋଗ, ଶତ୍ରୁ ଓ ଭୟରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ କରାଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର 'ଭୟହରଂ', ସମସ୍ତ ଭୟର ନିବାରକ, କୁହେ।
ଏହାର ଜପ କେବେ ଓ କିପରି କରିବା ଉଚିତ?
ଏହାର ଜପ ସନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ରାତ୍ରିରେ, ବିଶେଷତଃ ଅଷ୍ଟମୀ, କାଲାଷ୍ଟମୀ ଓ ଭୈରବ ଅଷ୍ଟମୀରେ, ତଥା ମଙ୍ଗଳବାର କିମ୍ବା ରବିବାରରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଯେହେତୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଧ୍ୟାନ-ଶ୍ଲୋକ, ଏମାନଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ୱରୂପର ସ୍ଥିର ଧ୍ୟାନ କରୁକରୁ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ, ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ଭୈରବଙ୍କ ପ୍ରତିମା ସମ୍ମୁଖରେ ଦୀପ ଜାଳି ଓ ଉଚିତ ଶୁଦ୍ଧତା ପାଳନ କରି।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →