ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବଦ୍ଗୀତା 13.2 — ଇଦଂ ଶରୀରଂ କୌନ୍ତେୟ (କ୍ଷେତ୍ର-କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ) — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता १३.२ — इदं शरीरं कौन्तेय
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
श्रीभगवानुवाच
śhrī-bhagavān uvācha
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ
इदम्
idam
ଏହି
शरीरम्
śharīram
ଶରୀର
कौन्तेय
kaunteya
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର (ଅର୍ଜୁନ)
क्षेत्रम्
kṣhetram
କ୍ଷେତ୍ର (କର୍ମର କ୍ଷେତ)
इति
iti
ଏହିପରି
अभिधीयते
abhidhīyate
କୁହାଯାଏ
एतत्
etat
ଏହାକୁ
यः
yaḥ
ଯିଏ
वेत्ति
vetti
ଜାଣେ
तम्
tam
ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ
प्राहुः
prāhuḥ
କୁହନ୍ତି
क्षेत्रज्ञः
kṣhetra-jñaḥ
କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାତା
इति
iti
ଏହିପରି
तद्विदः
tat-vidaḥ
ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ, ଜ୍ଞାନୀଗଣ
Complete Translation
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — ହେ ଅର୍ଜୁନ! ଏହି ଶରୀରକୁ 'କ୍ଷେତ୍ର' କୁହାଯାଏ; ଆଉ ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣେ, ତାହାଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ 'କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ' (କ୍ଷେତ୍ରର ଜ୍ଞାତା) କୁହନ୍ତି।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 13, Verse 2
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ, କ୍ଷେତ୍ର-କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ବିଭାଗ ଯୋଗ, କର୍ମ ଓ ଭକ୍ତିରୁ ଫେରି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଆଡ଼କୁ ଯାଏ। ନିଜ ଆରମ୍ଭିକ ଉପଦେଶରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶରୀରକୁ 'କ୍ଷେତ୍ର' ଓ ଚେତନ ଆତ୍ମାକୁ ତାହାର 'ଜ୍ଞାତା' ରୂପେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନର ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ଶରୀରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ରୂପେ ଜଣାଯାଏ।
Frequently Asked Questions
ଭଗବଦ୍ଗୀତା 13.2 ର ମୁଖ୍ୟ ସନ୍ଦେଶ କ'ଣ?▼
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟର ମୁଖ୍ୟ ବିବେକ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି — ଶରୀର 'କ୍ଷେତ୍ର', ଆଉ ଶରୀରକୁ ଜାଣୁଥିବା ଚେତନ ଆତ୍ମା 'କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ'। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଅନୁଭୂତକୁ (ଦୃଶ୍ୟ) ଅନୁଭବକର୍ତ୍ତାଙ୍କଠାରୁ (ଦ୍ରଷ୍ଟା) ପୃଥକ କରି ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ଉପଦେଶ ଆରମ୍ଭ କରେ।
'କ୍ଷେତ୍ର' ଓ 'କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ' କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝାଯାଏ?▼
କ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି ଶରୀର, ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତ ବସ୍ତୁ ସହ — ଅନୁଭବର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ। କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ଚେତନ ଆତ୍ମା, ସାକ୍ଷୀ ଯିଏ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବେକ ହିଁ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ହୃଦୟ।
ଏହି ବିବେକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନ ପାଇଁ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ?▼
କାରଣ ମୁକ୍ତି ସେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ନଶ୍ୱର ଶରୀର ସହ ତାଦାତ୍ମ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜକୁ ଅମର ଜ୍ଞାତା ରୂପେ ଚିହ୍ନୁ। ଏହି ବିବେକ ଭୟ, ଶୋକ ଓ ଆସକ୍ତିକୁ ତରଳାଏ, ଏବଂ ଧ୍ୟାନ, ଆତ୍ମ-ଅନ୍ୱେଷଣ ଓ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଜ୍ଞାନର ଭିତ୍ତି ହୁଏ।
ମୁଁ ଏହି ଶ୍ଲୋକକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବି?▼
ଦିନସାରା, ଆପଣ ଯାହା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି (ସଂବେଦନା, ଚିନ୍ତା, ଶରୀର — କ୍ଷେତ୍ର) ଓ ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ (ଜ୍ଞାତା) — ଏହି ଦୁହିଁଙ୍କ ପାର୍ଥକ୍ୟକୁ ଧୀରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତୁ। ଏହି ଶ୍ଲୋକ ପାଠ ସେହି ବିବେକକୁ ଦୃଢ଼ କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବୈରାଗ୍ୟ, ସ୍ଥିରତା ଓ ଆନ୍ତରିକ ଶାନ୍ତି ଆସେ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →