ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਵਲੀਮਾਲਾ
ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନାବଳୀ ମାଳା in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਬ੍ਰਹਮ ਜ੍ਞਾਨਾਵਲੀ ਮਾਲਾ ('ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ') ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਆਰੋਪਿਤ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦ੍ਵੈਤ ਪ੍ਰਕਰਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਨਿਰੰਤਰ, ਪਹਿਲੇ-ਪੁਰਖ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹਨ — 'ਅਹਮ੍ ਏਵ ਅਹਮ੍ ਅਵ੍ਯਯਃ', 'ਮੈਂ ਹੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਹਾਂ' — ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੇਦਾਂਤਿਕ ਸਾਰ 'ਬ੍ਰਹਮ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਗਤ ਮਿਥਿਆ ਹੈ, ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਅਭਿੰਨ ਹੈ' ਵਿੱਚ ਪਰਿਣਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਯਥਾਰਥ ਸਰੂਪ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Prakarana grantha (independent didactic treatise) ascribed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · Classical (traditionally 8th century CE)
ਬ੍ਰਹਮ ਜ੍ਞਾਨਾਵਲੀ ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਰਣ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ — ਸੰਖੇਪ ਸੁਤੰਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਜੋ ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ-ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ-ਆਤਮਕ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ ਇਹ 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ' ਦਾ ਸਾਖਸ਼ਾਤਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭਿਕ ਸ਼ਲੋਕ ਨਿਡਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਉਦੈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਉੱਨਤ ਮੁਮੁਕਸ਼ੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਦ੍ਵੈਤ ਆਤਮਾ ਵੱਲ ਸਿੱਧੇ ਸੰਕੇਤ ਵਜੋਂ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ, ਜੋਤਾਂ ਦੀ ਜੋਤ' ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਾਲਾ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਕਿ 'ਸਕ੍ਰਿਤ੍ ਸ਼੍ਰਵਣ ਮਾਤ੍ਰੇਣ' — ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ — ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨ ਵੱਲ ਮੁੜ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮੁਮੁਕਸ਼ੂ 'ਮੈਂ ਸਾਖੀ ਹਾਂ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ' ਦੀ ਇਸ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਮਗਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਪਛਾਣ ਵਿੱਚ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਜਿਹਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਸਙ੍ਗੋऽਹਮਸਙ੍ਗੋऽਹਮਸਙ੍ਗੋऽਹਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਸਚ੍ਚਿਦਾਨਨ੍ਦਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੧॥
asaṅgo'ham asaṅgo'ham asaṅgo'haṃ punaḥ punaḥ | sac-cid-ānanda-rūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||1||
ਅਰਥ:ਮੈਂ ਅਸੰਗ ਹਾਂ, ਅਸੰਗ ਹਾਂ, ਅਸੰਗ ਹਾਂ, ਵਾਰ ਵਾਰ; ਸੱਚਿਦਾਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਮੁਕ੍ਤੋऽਹਂ ਨਿਰਾਕਾਰੋऽਹਮਵ੍ਯਯਃ। ਭੂਮਾਨਨ੍ਦਸ੍ਵਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੨॥
nitya-śuddha-vimukto'haṃ nirākāro'ham avyayaḥ | bhūmānanda-svarūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||2||
ਅਰਥ:ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁੱਧ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਾਂ, ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹਾਂ; ਭੂਮਾਨੰਦ (ਅਨੰਤ ਆਨੰਦ) ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਨਿਤ੍ਯੋऽਹਂ ਨਿਰਵਦ੍ਯੋऽਹਂ ਨਿਰਾਕਾਰੋऽਹਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੩॥
nityo'haṃ niravadyo'haṃ nirākāro'ham ucyate | paramānanda-rūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||3||
ਅਰਥ:ਨਿਤ੍ਯ ਹਾਂ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹਾਂ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਪਰਮਾਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਸ਼ੁਦ੍ਧਚੈਤਨ੍ਯਰੂਪੋऽਹਮਾਤ੍ਮਾਰਾਮੋऽਹਮੇਵ ਚ। ਅਖਣ੍ਡਾਨਨ੍ਦਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੪॥
śuddha-caitanya-rūpo'ham ātmārāmo'ham eva ca | akhaṇḍānanda-rūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||4||
ਅਰਥ:ਸ਼ੁੱਧ ਚੈਤਨ੍ਯ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਨ ਵਾਲਾ; ਅਖੰਡਾਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਚੈਤਨ੍ਯਰੂਪੋऽਹਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋऽਹਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੇਃ ਪਰਃ। ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਨਨ੍ਦਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੫॥
pratyak-caitanya-rūpo'haṃ śānto'haṃ prakṛteḥ paraḥ | śāśvatānanda-rūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||5||
ਅਰਥ:ਅੰਤਰੰਗ (ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍) ਚੈਤਨ੍ਯ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ; ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤ ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਤਤ੍ਤ੍ਵਾਤੀਤਃ ਪਰਾਤ੍ਮਾਹਂ ਮਧ੍ਯਾਤੀਤਃ ਪਰਃ ਸ਼ਿਵਃ। ਮਾਯਾਤੀਤਃ ਪਰਂਜ੍ਯੋਤਿਰਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੬॥
tattvātītaḥ parātmāhaṃ madhyātītaḥ paraḥ śivaḥ | māyātītaḥ paraṃ-jyotir aham evāham avyayaḥ ||6||
ਅਰਥ:ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਾਂ; ਮੱਧ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ, ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ; ਮਾਯਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ, ਪਰੰਜੋਤਿ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਨਾਨਾਰੂਪਵ੍ਯਤੀਤੋऽਹਂ ਚਿਦਾਕਾਰੋऽਹਮਚ੍ਯੁਤਃ। ਸੁਖਰੂਪਸ੍ਵਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੭॥
nānā-rūpa-vyatīto'haṃ cid-ākāro'ham acyutaḥ | sukha-rūpa-svarūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||7||
ਅਰਥ:ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ, ਚੈਤਨ੍ਯ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਕ੍ਸ਼ਯਰਹਿਤ ਹਾਂ; ਸੁਖ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਮਾਯਾਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਦੇਹਾਦਿ ਮਮ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸਰ੍ਵਦਾ। ਸ੍ਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ੈਕਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੮॥
māyā-tat-kārya-dehādi mama nāsty eva sarvadā | sva-prakāśaika-rūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||8||
ਅਰਥ:ਮਾਯਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜ — ਸਰੀਰ ਆਦਿ — ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਨਹੀਂ; ਸ੍ਵਯੰਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਗੁਣਤ੍ਰਯਵ੍ਯਤੀਤੋऽਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯਹਮ੍। ਅਨਨ੍ਤਾਨਨ੍ਦਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੯॥
guṇa-traya-vyatīto'haṃ brahmādīnāṃ ca sākṣy aham | anantānanda-rūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||9||
ਅਰਥ:ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਾਖੀ; ਅਨੰਤ ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਿਸ੍ਵਰੂਪੋऽਹਂ ਕੂਟਸ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਗੋऽਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍। ਪਰਮਾਤ੍ਮਸ੍ਵਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੧੦॥
antaryāmi-svarūpo'haṃ kūṭasthaḥ sarvago'smy aham | paramātma-svarūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||10||
ਅਰਥ:ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਕੂਟਸਥ ਹਾਂ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਹਾਂ; ਪਰਮਾਤਮ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਨਿਸ਼੍ਕਲੋऽਹਂ ਨਿਸ਼੍ਕ੍ਰਿਯੋऽਹਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾਦ੍ਯਃ ਸਨਾਤਨਃ। ਅਪਰੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੧੧॥
niṣkalo'haṃ niṣkriyo'haṃ sarvātmādyaḥ sanātanaḥ | aparokṣa-svarūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||11||
ਅਰਥ:ਨਿਸ਼੍ਕਲ (ਭਾਗਰਹਿਤ) ਹਾਂ, ਨਿਸ਼੍ਕ੍ਰਿਯ (ਅਕਰਤਾ) ਹਾਂ, ਸਰਬਾਤਮਾ, ਆਦਿ, ਨਿਤ੍ਯ ਹਾਂ; ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ (ਪ੍ਰਤੱਖ) ਅਨੁਭਵ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਦਿਸਾਕ੍ਸ਼ਿਰੂਪੋऽਹਮਚਲੋऽਹਂ ਸਨਾਤਨਃ। ਸਰ੍ਵਸਾਕ੍ਸ਼ਿਸ੍ਵਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੧੨॥
dvandvādi-sākṣi-rūpo'ham acalo'haṃ sanātanaḥ | sarva-sākṣi-svarūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||12||
ਅਰਥ:ਦ੍ਵੰਦ੍ਵਾਂ ਦਾ ਸਾਖੀ, ਨਿਸ਼੍ਚਲ ਹਾਂ, ਨਿਤ੍ਯ ਹਾਂ; ਸਰਬ ਸਾਖੀ ਸਰੂਪ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਘਨ ਏਵਾਹਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਘਨ ਏਵ ਚ। ਅਕਰ੍ਤਾਹਮਭੋਕ੍ਤਾਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੧੩॥
prajñāna-ghana evāhaṃ vijñāna-ghana eva ca | akartāham abhoktāham aham evāham avyayaḥ ||13||
ਅਰਥ:ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਗਿਆਨ ਘਨ ਹਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਘਨ ਵੀ; ਅਕਰਤਾ, ਅਭੋਕਤਾ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਨਿਰਾਧਾਰਸ੍ਵਰੂਪੋऽਹਂ ਸਰ੍ਵਾਧਾਰੋऽਹਮੇਵ ਚ। ਆਪ੍ਤਕਾਮਸ੍ਵਰੂਪੋऽਹਮਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੧੪॥
nirādhāra-svarūpo'haṃ sarvādhāro'ham eva ca | āpta-kāma-svarūpo'ham aham evāham avyayaḥ ||14||
ਅਰਥ:ਕਿਸੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਰਬ ਦਾ ਆਧਾਰ; ਸਦਾ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਰਬ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰਨ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਤਾਪਤ੍ਰਯਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤੋ ਦੇਹਤ੍ਰਯਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣਃ। ਅਵਸ੍ਥਾਤ੍ਰਯਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯਸ੍ਮਿ ਚਾਹਮੇਵਾਹਮਵ੍ਯਯਃ॥੧੫॥
tāpa-traya-vinirmukto deha-traya-vilakṣaṇaḥ | avasthā-traya-sākṣy asmi cāham evāham avyayaḥ ||15||
ਅਰਥ:ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਖੀ, ਮੈਂ ਹੀ ਮੈਂ, ਅਵ੍ਯਯ ਹਾਂ।
ਦ੍ਰਿਗ੍ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯੌ ਦ੍ਵੌ ਪਦਾਰ੍ਥੌ ਸ੍ਤਃ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਲਕ੍ਸ਼ਣੌ। ਦ੍ਰਿਗ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯਂ ਮਾਯੇਤਿ ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਨ੍ਤਡਿਣ੍ਡਿਮਃ॥੧੬॥
dṛg-dṛśyau dvau padārthau staḥ paraspara-vilakṣaṇau | dṛg-brahma dṛśyaṃ māyeti sarva-vedānta-ḍiṇḍimaḥ ||16||
ਅਰਥ:ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ — ਦੋ ਭਿੰਨ ਕੋਟੀਆਂ; ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਬ੍ਰਹਮ, ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਮਾਯਾ — ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਢਿੰਡਿਮ (ਨਗਾਰੇ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ)।
ਅਹਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀਤਿ ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਵਿਚ੍ਯੈਵਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ। ਸ ਏਵ ਮੁਕ੍ਤਃ ਸੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨਿਤਿ ਵੇਦਾਨ੍ਤਡਿਣ੍ਡਿਮਃ॥੧੭॥
ahaṃ sākṣīti yo vidyād vivicyaivaṃ punaḥ punaḥ | sa eva muktaḥ so vidvān iti vedānta-ḍiṇḍimaḥ ||17||
ਅਰਥ:ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ 'ਮੈਂ ਸਾਖੀ ਹਾਂ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹੈ — ਇਹੀ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਢਿੰਡਿਮ।
ਘਟਕੁਡ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਤਿਕਾਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਚ। ਤਦ੍ਵਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਤਿ ਵੇਦਾਨ੍ਤਡਿਣ੍ਡਿਮਃ॥੧੮॥
ghaṭa-kuḍyādikaṃ sarvaṃ mṛttikā-mātram eva ca | tadvad brahma jagat sarvam iti vedānta-ḍiṇḍimaḥ ||18||
ਅਰਥ:ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ, ਕੰਧ ਆਦਿ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ — ਇਹੀ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਢਿੰਡਿਮ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਤ੍ਯਂ ਜਗਨ੍ਮਿਥ੍ਯਾ ਜੀਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਨਾਪਰਃ। ਅਨੇਨ ਵੇਦ੍ਯਂ ਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਮਿਤਿ ਵੇਦਾਨ੍ਤਡਿਣ੍ਡਿਮਃ॥੧੯॥
brahma satyaṃ jagan mithyā jīvo brahmaiva nāparaḥ | anena vedyaṃ sac-chāstram iti vedānta-ḍiṇḍimaḥ ||19||
ਅਰਥ:ਬ੍ਰਹਮ ਸਤਿ, ਜਗਤ ਮਿਥ੍ਯਾ, ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ — ਇਹੀ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਢਿੰਡਿਮ।
ਅਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਬਹਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਰਾਤ੍ਪਰਃ। ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ੍ਵਯਂਜ੍ਯੋਤਿਰਾਤ੍ਮਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸ਼ਿਵੋऽਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍॥੨੦॥
antar-jyotir bahir-jyotiḥ pratyag-jyotiḥ parāt-paraḥ | jyotir-jyotiḥ svayaṃ-jyotir ātma-jyotiḥ śivo'smy aham ||20||
ਅਰਥ:ਅੰਤਰ ਜੋਤਿ, ਬਾਹਰੀ ਜੋਤਿ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਜੋਤਿ, ਪਰਾਤ੍ਪਰ; ਜੋਤਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ, ਸ੍ਵਯੰਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੋਤਿ, ਆਤਮ ਜੋਤਿ — ਉਹ ਮੰਗਲਮਯ ਆਤਮਾ ਮੈਂ ਹਾਂ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନାବଳୀ ମାଳା ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਇੱਕ ਵਾਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨ (ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਮਹਾਨ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸੱਚਾਈਆਂ 'ਅਹੰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਮਿ' ਅਤੇ 'ਬ੍ਰਹਮ ਸੱਚ, ਜਗਤ ਮਿਥਿਆ' ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਨਿਦਿਧਿਆਸਨ ਲਈ — ਆਪਣੇ ਯਥਾਰਥ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ — ਆਦਰਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ
ਸਰੀਰ, ਮਨ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ (ਜਾਗ੍ਰਤ, ਸੁਪਨਾ, ਸੁਸ਼ੁਪਤੀ) ਨਾਲ ਮਿਥਿਆ ਤਾਦਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਵਿਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਗਹਿਰੀ, ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ (ਤਾਪਤ੍ਰਯ) ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਮੁਮੁਕਸ਼ੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵੇਦਾਂਤਿਕ ਸ੍ਵਾਧਿਆਯ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ
ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନାବଳୀ ମାଳା ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਾਫ਼ ਥਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬੈਠੋ। ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹੋ, ਹਰ ਪਹਿਲੇ-ਪੁਰਖ ਪੁਸ਼ਟੀ ('ਮੈਂ ਸਾਖੀ ਹਾਂ… ਮੈਂ ਹੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਹਾਂ') ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦਿਓ। ਸਮਾਪਨ ਉਪਦੇਸ਼ 'ਬ੍ਰਹਮ ਸੱਚ, ਜਗਤ ਮਿਥਿਆ, ਜੀਵ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ' ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਪਾਠ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନାବଳୀ ମାଳା ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ