Mantra.Tips

ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀ Meaning — Line by Line

चतुःश्लोकी

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Verse 1#

kāntaste puruṣottamaḥ phaṇipatiḥ śayyāsanaṃ vāhanaṃ

कान्तस्ते पुरुषोत्तमः फणिपतिः शय्यासनं वाहनं वेदात्मा विहगेश्वरो यवनिका माया जगन्मोहिनी ब्रह्मेशादिसुरव्रजः सदयितस्त्वद्दासदासीगणः श्रीरित्येव नाम ते भगवति ब्रूमः कथं त्वां वयम्

kāntaste puruṣottamaḥ phaṇipatiḥ śayyāsanaṃ vāhanaṃ vedātmā vihageśvaro yavanikā māyā jaganmohinī | brahmeśādisuravrajaḥ sadayitastvaddāsadāsīgaṇaḥ śrīrityeva ca nāma te bhagavati brūmaḥ kathaṃ tvāṃ vayam || 1 ||

Meaningହେ ଭଗବତୀ! ଆପଣଙ୍କ ପତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ (ନାରାୟଣ), ନାଗରାଜ ଶେଷ ଆପଣଙ୍କ ଶଯ୍ୟା ଓ ଆସନ, ବେଦସ୍ୱରୂପ ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡ଼ ଆପଣଙ୍କ ବାହନ, ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ମାୟା ଆପଣଙ୍କ ଯବନିକା (ପରଦା); ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଆଦି ଦେବଗଣ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ-ଦାସୀମାନଙ୍କ ସମୂହ, ଏବଂ 'ଶ୍ରୀ'ଇ ଆପଣଙ୍କ ନାମ — ତେବେ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କିପରି କରିବୁ?

Verse 2#

yasyāste mahimānamātmana iva tvadvallabho'pi prabhur

यस्यास्ते महिमानमात्मन इव त्वद्वल्लभोऽपि प्रभुर् नालं मातुमियत्तया निरवधिं नित्यानुकूलं स्वतः तां त्वां दास इति प्रपन्न इति स्तोष्याम्यहं निर्भयो लोकैकेश्वरि लोकनाथदयिते दान्ते दयां ते विदन्

yasyāste mahimānamātmana iva tvadvallabho'pi prabhur nālaṃ mātumiyattayā niravadhiṃ nityānukūlaṃ svataḥ | tāṃ tvāṃ dāsa iti prapanna iti ca stoṣyāmyahaṃ nirbhayo lokaikeśvari lokanāthadayite dānte dayāṃ te vidan || 2 ||

Meaningଯାହାଙ୍କ ମହିମାକୁ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ସର୍ବସମର୍ଥ ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମହିମା ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମାପି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ — ଯାହା ଅସୀମ ଓ ସ୍ୱଭାବରୁ ନିତ୍ୟାନୁକୂଳ — ସେହି ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ଲୋକୈକେଶ୍ୱରୀ! ହେ ଲୋକନାଥଙ୍କ ପ୍ରିୟା! ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇଥିବା ଆପଣଙ୍କ ଦୟାକୁ ଜାଣି, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ 'ଦାସ' ଓ 'ଶରଣାଗତ' କହି ସ୍ତୁତି କରିବି।

Verse 3#

īṣattvatkaruṇānirīkṣaṇasudhāsandhukṣaṇādrakṣyate

ईषत्त्वत्करुणानिरीक्षणसुधासन्धुक्षणाद्रक्ष्यते नष्टं प्राक्तदलाभतस्त्रिभुवनं सम्प्रत्यनन्तोदयम् श्रेयो ह्यरविन्दलोचनमनःकान्ताप्रसादादृते संसृत्यक्षरवैष्णवाध्वसु नृणां सम्भाव्यते कर्हिचित्

īṣattvatkaruṇānirīkṣaṇasudhāsandhukṣaṇādrakṣyate naṣṭaṃ prāktadalābhatastribhuvanaṃ sampratyanantodayam | śreyo na hyaravindalocanamanaḥkāntāprasādādṛte saṃsṛtyakṣaravaiṣṇavādhvasu nṛṇāṃ sambhāvyate karhicit || 3 ||

Meaningଆପଣଙ୍କ ଅଳ୍ପ କରୁଣାମୟୀ ଦୃଷ୍ଟିରୂପୀ ଅମୃତର ସେଚନରେ, ପୂର୍ବେ ତାହାର ଅଭାବରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ତିନି ଲୋକ ବର୍ତ୍ତମାନ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ଅନନ୍ତ ଉନ୍ନତି ପ୍ରାପ୍ତ। କମଳନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ବିନା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଂସାର, କୈବଲ୍ୟ ଅଥବା ବୈଷ୍ଣବ-ସେବାର ମାର୍ଗରେ କେବେ ବି କଲ୍ୟାଣ ହୋଇପାରେ ନାହିଁ।

Verse 4#

śāntānantamahāvibhūti paramaṃ yadbrahma rūpaṃ harer

शान्तानन्तमहाविभूति परमं यद्ब्रह्म रूपं हरेर् मूर्तं ब्रह्म ततोऽपि तत्प्रियतरं रूपं यदत्यद्भुतम् यान्यन्यानि यथासुखं विहरतो रूपाणि सर्वाणि तान्य् आहुः स्वैरनुरूपरूपविभवैर्गाढोपगूढानि ते

śāntānantamahāvibhūti paramaṃ yadbrahma rūpaṃ harer mūrtaṃ brahma tato'pi tatpriyataraṃ rūpaṃ yadatyadbhutam | yānyanyāni yathāsukhaṃ viharato rūpāṇi sarvāṇi tāny āhuḥ svairanurūparūpavibhavairgāḍhopagūḍhāni te || 4 ||

Meaningହରିଙ୍କ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତ, ଅନନ୍ତ, ମହାବିଭୂତିମୟ ପରମ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ, ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟତର ଯେଉଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ ମୂର୍ତ ବ୍ରହ୍ମ (ଦିବ୍ୟ ବିଗ୍ରହ), ତଥା ଯେଉଁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୂପ ସେ ଲୀଳା ପାଇଁ ଧାରଣ କରନ୍ତି — ଏହି ସବୁ ରୂପ, ଋଷି କୁହନ୍ତି, ନିଜ ନିଜ ଅନୁରୂପ ବୈଭବ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଗାଢ଼ ରୂପେ ଆଲିଙ୍ଗିତ (ଅଭିନ୍ନ) ହୋଇଅଛନ୍ତି।

Word-by-Word Breakdown

कान्तः ते
kāntaḥ te
ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ପତି (ଅଟନ୍ତି)
पुरुषोत्तमः
puruṣottamaḥ
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ପରମ ପୁରୁଷ (ବିଷ୍ଣୁ/ନାରାୟଣ)
फणिपतिः शय्यासनम्
phaṇipatiḥ śayyāsanam
ନାଗରାଜ (ଆଦିଶେଷ) ଆପଣଙ୍କ ଶଯ୍ୟା, ଆସନ
वेदात्मा विहगेश्वरः वाहनम्
vedātmā vihageśvaraḥ vāhanam
ବେଦସ୍ୱରୂପ ପକ୍ଷିରାଜ (ଗରୁଡ଼) ଆପଣଙ୍କ ବାହନ
यवनिका माया जगन्मोहिनी
yavanikā māyā jaganmohinī
ଜଗନ୍ମୋହିନୀ ମାୟା ଆପଣଙ୍କ ଯବନିକା (ପରଦା)
ब्रह्मेशादिसुरव्रजः
brahmeśādisuravrajaḥ
ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଆଦି ଦେବଗଣର ସମୂହ
सदयितः त्वद्दासदासीगणः
sadayitaḥ tvaddāsadāsīgaṇaḥ
ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ-ଦାସୀମାନଙ୍କ ସମୂହ
श्रीः इति एव च नाम ते
śrīḥ iti eva ca nāma te
'ଶ୍ରୀ' (ମଙ୍ଗଳମୟୀ)ଇ ଆପଣଙ୍କ ନାମ
भगवति ब्रूमः कथं त्वाम् वयम्
bhagavati brūmaḥ kathaṃ tvāṃ vayam
ହେ ଭଗବତୀ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କିପରି (ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ରୂପେ) କରିବୁ?
यस्याः ते महिमानम्
yasyāḥ te mahimānam
ଆପଣଙ୍କ ମହିମା, ଯାହାକୁ
त्वद्वल्लभः अपि प्रभुः
tvadvallabhaḥ api prabhuḥ
ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟତମ ପ୍ରଭୁ (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ
न अलं मातुम्
na alaṃ mātum
ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମାପି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ
निरवधिम् नित्यानुकूलम्
niravadhim nityānukūlam
ଅସୀମ ଓ ନିତ୍ୟ (ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି) ଅନୁକୂଳ
दासः इति प्रपन्नः इति
dāsaḥ iti prapannaḥ iti
'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଦାସ' ଓ 'ମୁଁ ଶରଣାଗତ' କହି
स्तोष्यामि अहम् निर्भयः
stoṣyāmi aham nirbhayaḥ
ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରିବି
लोकैकेश्वरि
lokaikeśvari
ହେ ଲୋକସମୂହର ଏକମାତ୍ର ଅଧୀଶ୍ୱରୀ
ईषत् त्वत्करुणानिरीक्षण
īṣat tvatkaruṇānirīkṣaṇa
ଆପଣଙ୍କ ଅଳ୍ପ କରୁଣାମୟୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ
सुधासन्धुक्षणात् रक्ष्यते
sudhāsandhukṣaṇāt rakṣyate
ସେହି ଅମୃତରେ ସେଚିତ ହୋଇ (ଜଗତ୍) ରକ୍ଷିତ ହୁଏ
अरविन्दलोचनमनःकान्ता
aravindalocanamanaḥkāntā
କମଳନୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)
प्रसादात् ऋते
prasādāt ṛte
ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ବିନା
शान्तानन्तमहाविभूति
śāntānantamahāvibhūti
ହେ ଶାନ୍ତ, ଅନନ୍ତ, ମହାବିଭୂତିମୟୀ
परमम् यत् ब्रह्म रूपम् हरेः
paramam yat brahma rūpam hareḥ
ହରିଙ୍କ ପରମ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ (ନିରାକାର ପରବ୍ରହ୍ମ)
मूर्तम् ब्रह्म तत्प्रियतरम्
mūrtam brahma tatpriyataram
ମୂର୍ତ ବ୍ରହ୍ମ (ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିଗ୍ରହ), ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟତର
रूपाणि सर्वाणि ते गाढोपगूढानि
rūpāṇi sarvāṇi te gāḍhopagūḍhāni
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ରୂପ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଗାଢ଼ ରୂପେ ବ୍ୟାପ୍ତ (ଅଭିନ୍ନ ରୂପେ ଆଲିଙ୍ଗିତ) ହୋଇଅଛନ୍ତି

Origin & History

Source: Chatuh Shloki (a stuti of four verses in praise of Lakshmi)

Author: Yamunacharya (Alavandar)

Period: c. 10th-11th century CE

ଯାମୁନାଚାର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏ ଆଳବନ୍ଦାର ରୂପେ ପୂଜିତ, ଜଣେ ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଦାର୍ଶନିକ ଓ ନାଥମୁନିଙ୍କ ପୌତ୍ର ତଥା ରାମାନୁଜଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପିତାମହ-ଗୁରୁ ଥିଲେ। ପରମ୍ପରା କୁହେ ଯେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍‌ରେ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭକ୍ତିରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସେ କେବଳ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ (ଶ୍ରୀ)ଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ଏହି ଚାରି ଶ୍ଲୋକର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସ୍ତୁତି ରଚନା କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପରମ ମହିମା ତଥା ଆତ୍ମା ଓ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କରୁଣାମୟୀ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ (ପୁରୁଷାକାର) ରୂପେ ତାଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ। ଏହା ପରମ୍ପରାର ଏକ ଆଧାରଭୂତ ସ୍ତୋତ୍ର ହେଲା, ଯାହାକୁ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ସ୍ତୋତ୍ରରତ୍ନ ସହିତ ପଠାଯାଏ।

Frequently Asked Questions

ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀ କିଏ ରଚନା କରିଥିଲେ?
ଏହାର ରଚନା ଶ୍ରୀ ଯାମୁନାଚାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଆଳବନ୍ଦାର (ପ୍ରାୟ ୯୧୬-୧୦୪୧ ଖ୍ରୀ.) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରମୁଖ ଆଦି ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଏବଂ ରାମାନୁଜଙ୍କ ପରମ୍ପରାର ପିତାମହ-ଗୁରୁ ଥିଲେ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ସେ ଏହାର ରଚନା ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍‌ରେ ଭଗବାନ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ କରିଥିଲେ।
ଏହାକୁ 'ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀ' କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?
'ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀ'ର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ 'ଚାରି ଶ୍ଲୋକ' (ଚତୁଃ = ଚାରି, ଶ୍ଲୋକୀ = ଶ୍ଲୋକ)। ଏହି ସ୍ତୁତି ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଚାରି ଶ୍ଲୋକରେ ମହିମା କରେ, ଯାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାଙ୍କ ମହିମା, କରୁଣା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଅଭିନ୍ନ ସମ୍ବନ୍ଧର ଗୋଟିଏ ଭିନ୍ନ ପକ୍ଷକୁ ଉଦ୍ଭାସିତ କରେ।
ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶିକ୍ଷା କ'ଣ?
ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଓ ଅଭିନ୍ନ ଶକ୍ତି, ତଥା କରୁଣାମୟୀ ମାତା (ପୁରୁଷାକାର) ରୂପେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ (ଶ୍ରୀ)ଙ୍କ ପରମ ସ୍ଥିତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଯାହାଙ୍କ କୃପା ଭକ୍ତ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତିତା କରେ। ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ଲୋକ ଶିଖାଏ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରଭୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପରେ ଗାଢ଼ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ।
ଚତୁଃଶ୍ଲୋକୀ କ'ଣ ଯେକେହି ପଠନ କରିପାରିବେ?
ହଁ। ଯଦିଓ ଏହା ଶ୍ରୀବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାରେ ବିଶେଷ ରୂପେ ପ୍ରିୟ ଓ ନିତ୍ୟ ପୂଜା ପୂର୍ବରୁ ପଠାଯାଏ, ଯେକେହି ଏହି ଚାରି ଶ୍ଲୋକକୁ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପଠନ କରିପାରିବେ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →