Mantra.Tips

ଦେବକୀ ସ୍ତୁତି Meaning — Line by Line

देवकी स्तुति

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ଦେବକୀ ସ୍ତୁତି with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. śrī-devaky uvāca
  2. Verse 2. naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne
  3. Verse 3. yo 'yaṃ kālas tasya te 'vyakta-bandho
  4. Verse 4. martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan
  5. Verse 5. sa tvaṃ ghorād ugrasenātmajān nas
  6. Verse 6. janma te mayy asau pāpo
  7. Verse 7. upasaṃhara viśvātmann
  8. Verse 8. viśvaṃ yad etat sva-tanau niśānte
Verse 1#

śrī-devaky uvāca

श्रीदेवक्युवाच रूपं यत्तत्प्राहुरव्यक्तमाद्यं ब्रह्म ज्योतिर्निर्गुणं निर्विकारम् सत्तामात्रं निर्विशेषं निरीहं त्वं साक्षाद्विष्णुरध्यात्मदीपः २४

śrī-devaky uvāca rūpaṃ yat tat prāhur avyaktam ādyaṃ brahma jyotir nirguṇaṃ nirvikāram | sattā-mātraṃ nirviśeṣaṃ nirīhaṃ sa tvaṃ sākṣād viṣṇur adhyātma-dīpaḥ || 24 ||

Meaningଶ୍ରୀଦେବକୀ କହିଲେ — ବେଦ ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଆଦି, ନିର୍ଗୁଣ, ନିର୍ବିକାର ବ୍ରହ୍ମଜ୍ୟୋତି କୁହନ୍ତି, ଯାହା କେବଳ ସତ୍ତାମାତ୍ର, ନିର୍ବିଶେଷ ଓ ନିରୀହ — ସେହି ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଅଧ୍ୟାତ୍ମ-ଜ୍ଞାନର ଦୀପ।

Verse 2#

naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne

नष्टे लोके द्विपरार्धावसाने महाभूतेष्वादिभूतं गतेषु व्यक्तेऽव्यक्तं कालवेगेन याते भवानेकः शिष्यतेऽशेषसंज्ञः २५

naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne mahā-bhūteṣv ādi-bhūtaṃ gateṣu | vyakte 'vyaktaṃ kāla-vegena yāte bhavān ekaḥ śiṣyate 'śeṣa-saṃjñaḥ || 25 ||

Meaningବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ (ଆୟୁ)ର ଅନ୍ତରେ ଯେତେବେଳେ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ମହାଭୂତ ଆଦିପ୍ରକୃତିରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତ ଜଗତ କାଳବେଗରେ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଚାଲିଯାଏ — ସେତେବେଳେ କେବଳ ଆପଣ ହିଁ ଅଶେଷ ସଂଜ୍ଞାଯୁକ୍ତ (ଅନନ୍ତ) ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଆନ୍ତି।

Verse 3#

yo 'yaṃ kālas tasya te 'vyakta-bandho

योऽयं कालस्तस्य तेऽव्यक्तबन्धो चेष्टामाहुश्चेष्टते येन विश्वम् निमेषादिर्वत्सरान्तो महीयां- स्तं त्वेशानं क्षेमधाम प्रपद्ये २६

yo 'yaṃ kālas tasya te 'vyakta-bandho ceṣṭām āhuś ceṣṭate yena viśvam | nimeṣādir vatsarānto mahīyāṃs taṃ tveśānaṃ kṣema-dhāma prapadye || 26 ||

Meaningଏହି ଯେଉଁ କାଳ, ଯାହାକୁ ବିଦ୍ୱାନ ଆପଣଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା କୁହନ୍ତି ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଯାହା ନିମେଷରୁ ବର୍ଷ-ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମହାନ — ହେ ଅବ୍ୟକ୍ତବନ୍ଧୋ! ସେହି ଈଶାନ, କ୍ଷେମର ଧାମ ଆପଣଙ୍କ ମୁଁ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରେ।

Verse 4#

martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan

मर्त्यो मृत्युव्यालभीतः पलायन् लोकान् सर्वान्निर्भयं नाध्यगच्छत् त्वत्पादाब्जं प्राप्य यदृच्छयाद्य सुस्थः शेते मृत्युरस्मादपैति २७

martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan lokān sarvān nirbhayaṃ nādhyagacchat | tvat pādābjaṃ prāpya yadṛcchayādya susthaḥ śete mṛtyur asmād apaiti || 27 ||

Meaningମୃତ୍ୟୁରୂପ ସର୍ପରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଉଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ କେଉଁଠି ନିର୍ଭୟତା ପାଏ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦୈବବଶରେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକମଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ସେ ସୁଖରେ ଶୟନ କରେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ତାହାଠାରୁ ଦୂରକୁ ପଳାଇଯାଏ।

Verse 5#

sa tvaṃ ghorād ugrasenātmajān nas

त्वं घोरादुग्रसेनात्मजान्न- स्त्राहि त्रस्तान् भृत्यवित्रासहासि रूपं चेदं पौरुषं ध्यानधिष्ण्यं मा प्रत्यक्षं मांसदृशां कृषीष्ठाः २८

sa tvaṃ ghorād ugrasenātmajān nas trāhi trastān bhṛtya-vitrāsa-hāsi | rūpaṃ cedaṃ pauruṣaṃ dhyāna-dhiṣṇyaṃ mā pratyakṣaṃ māṃsa-dṛśāṃ kṛṣīṣṭhāḥ || 28 ||

Meaningତେଣୁ, ହେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭୟ ହରଣକାରୀ! ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର (କଂସ)ରୁ ଭୟଭୀତ ଆମ ଲୋକଙ୍କୁ ସେହି ଘୋର ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଏବଂ ଧ୍ୟାନର ଆଶ୍ରୟ ଏହି ଆପଣଙ୍କ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ମାଂସମୟ ନେତ୍ରଯୁକ୍ତ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

Verse 6#

janma te mayy asau pāpo

जन्म ते मय्यसौ पापो मा विद्यान्मधुसूदन समुद्विजे भवद्धेतोः कंसादहमधीरधीः २९

janma te mayy asau pāpo mā vidyān madhusūdana | samudvije bhavad-dhetoḥ kaṃsād aham adhīra-dhīḥ || 29 ||

Meaningହେ ମଧୁସୂଦନ! ସେହି ପାପୀ କଂସ ଏହା ଯେପରି ନ ଜାଣେ ଯେ ମୋଠାରୁ ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି। ଆପଣ ପ୍ରକଟ ହେବା କାରଣରୁ ମୁଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟହୀନ ହୋଇ କଂସରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି।

Verse 7#

upasaṃhara viśvātmann

उपसंहर विश्वात्म- न्नदो रूपमलौकिकम् शङ्खचक्रगदापद्म- श्रिया जुष्टं चतुर्भुजम् ३०

upasaṃhara viśvātmann ado rūpam alaukikam | śaṅkha-cakra-gadā-padma- śriyā juṣṭaṃ catur-bhujam || 30 ||

Meaningହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍! ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମର ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଏହି ଅଲୌକିକ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପକୁ ଉପସଂହାର କରନ୍ତୁ।

Verse 8#

viśvaṃ yad etat sva-tanau niśānte

विश्वं यदेतत्स्वतनौ निशान्ते यथावकाशं पुरुषः परो भवान् बिभर्ति सोऽयं मम गर्भगोऽभू- दहो नृलोकस्य विडम्बनं हि तत् ३१

viśvaṃ yad etat sva-tanau niśānte yathāvakāśaṃ puruṣaḥ paro bhavān | bibharti so 'yaṃ mama garbhago 'bhūd aho nṛ-lokasya viḍambanaṃ hi tat || 31 ||

Meaningପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱ ଯେଉଁ ପରମପୁରୁଷ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ଯଥାସ୍ଥାନ ବିଲୀନ ରହେ, ସେହି ଆପଣ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଆସିଲେ — ଅହୋ! ଏହା ତ ଆପଣଙ୍କ ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ବ୍ୟବହାରର ଅନୁକରଣ ମାତ୍ର।

Word-by-Word Breakdown

श्रीदेवक्युवाच
śrī-devaky uvāca
ଶ୍ରୀଦେବକୀ କହିଲେ
रूपं यत्तत्प्राहुरव्यक्तमाद्यम्
rūpaṃ yat tat prāhur avyaktam ādyam
ଯେଉଁ ରୂପକୁ (ବେଦ) ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଆଦି କୁହନ୍ତି
ब्रह्म ज्योतिर्निर्गुणं निर्विकारम्
brahma jyotir nirguṇaṃ nirvikāram
ବ୍ରହ୍ମ, ଜ୍ୟୋତି, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିର୍ବିକାର
सत्तामात्रं निर्विशेषं निरीहम्
sattā-mātraṃ nirviśeṣaṃ nirīham
କେବଳ ସତ୍ତାମାତ୍ର, ନିର୍ବିଶେଷ ଓ ନିରୀହ (ନିଷ୍କାମ)
स त्वं साक्षाद्विष्णुरध्यात्मदीपः
sa tvaṃ sākṣād viṣṇur adhyātma-dīpaḥ
ସେହି ଆପଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଅଧ୍ୟାତ୍ମ-ଜ୍ଞାନର ଦୀପ
नष्टे लोके द्विपरार्धावसाने
naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୁଇ ପରାର୍ଧ (ଆୟୁ)ର ଅନ୍ତରେ ଯେତେବେଳେ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ
भवानेकः शिष्यते
bhavān ekaḥ śiṣyate
କେବଳ ଆପଣ ହିଁ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଆନ୍ତି
अशेषसंज्ञः
aśeṣa-saṃjñaḥ
ଅଶେଷ ସଂଜ୍ଞାଯୁକ୍ତ / ସମଷ୍ଟି ରୂପେ ଜଣାଯାଆନ୍ତି
योऽयं कालः
yo 'yaṃ kālaḥ
ଏହି ଯେଉଁ କାଳ
अव्यक्तबन्धो
avyakta-bandho
ହେ ଅବ୍ୟକ୍ତବନ୍ଧୋ (ଅବ୍ୟକ୍ତର ମିତ୍ର / ଗୁପ୍ତ ସଖା)
ईशानं क्षेमधाम प्रपद्ये
īśānaṃ kṣema-dhāma prapadye
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ, ଈଶାନ, କ୍ଷେମର ଧାମର ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରେ
मृत्युव्यालभीतः
mṛtyu-vyāla-bhītaḥ
ମୃତ୍ୟୁରୂପ ସର୍ପରୁ ଭୟଭୀତ
त्वत्पादाब्जं प्राप्य
tvat pādābjaṃ prāpya
ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକମଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରି
मृत्युरस्मादपैति
mṛtyur asmād apaiti
ମୃତ୍ୟୁ ତାହାଠାରୁ ଦୂରକୁ ପଳାଇଯାଏ
त्राहि त्रस्तान्
trāhi trastān
ଭୟଭୀତ ଆମ ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ
उग्रसेनात्मजात्
ugrasenātmajāt
ଉଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ର (କଂସ)ରୁ
भृत्यवित्रासहासि
bhṛtya-vitrāsa-hāsi
ହେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଭୟ ହରଣକାରୀ
मा प्रत्यक्षं मांसदृशाम्
mā pratyakṣaṃ māṃsa-dṛśām
ମାଂସମୟ (ସାଧାରଣ) ନେତ୍ର ଆଗରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ
जन्म ते मय्यसौ पापः
janma te mayy asau pāpaḥ
ସେହି ପାପୀ (କଂସ ମୋଠାରୁ) ଆପଣଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ (ଯେପରି ନ ଜାଣେ)
मधुसूदन
madhusūdana
ହେ ମଧୁସୂଦନ (ମଧୁ ଦୈତ୍ୟର ସଂହାରକ)
उपसंहर विश्वात्मन्
upasaṃhara viśvātman
ଏହି ରୂପକୁ ଉପସଂହାର କରନ୍ତୁ, ହେ ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍
शङ्खचक्रगदापद्म
śaṅkha-cakra-gadā-padma
ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମଯୁକ୍ତ
चतुर्भुजम्
catur-bhujam
ଚତୁର୍ଭୁଜ (ରୂପ)
मम गर्भगोऽभूत्
mama garbhago 'bhūt
ମୋ ଗର୍ଭରେ ଆସି ନିବାସ କରିଛନ୍ତି
नृलोकस्य विडम्बनम्
nṛ-lokasya viḍambanam
ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ବ୍ୟବହାରର ଅନୁକରଣ

Origin & History

Source: Srimad Bhagavata Purana, Canto 10, Chapter 3, verses 24–31 (Devaki-stuti)

Author: Sage Veda-Vyasa (as spoken by Devaki)

Period: Classical Puranic era

ନିଜ ଅବତରଣର ସେହି ଅନ୍ଧକାରମୟ ରାତ୍ରିରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଥୁରାର କାରାଗାରରେ ଏକ ସାଧାରଣ ଶିଶୁରୂପେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ତେଜସ୍ୱୀ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଏବଂ ସେହି କୋଠରୀର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କଲେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ମାତା-ପିତା ବସୁଦେବ ଓ ଦେବକୀ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ ବସୁଦେବ ଓ ପରେ ଦେବକୀ ବିସ୍ମୟ ଓ ପରିଚୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାର୍ଥନା ଅର୍ପଣ କଲେ। ଦେବକୀ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କାରଣର ପରମ କାରଣ ରୂପେ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ଅତୀତ ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କଲେ — କିନ୍ତୁ ଜଣେ ମାତାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ କଂସଙ୍କ ଭୟରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ଯେପରି ସେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଉପସଂହାର କରି ଏକ ଅସହାୟ ଶିଶୁର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଗୋକୁଳ ପହଞ୍ଚାଯାଇ ପାରେ।

Frequently Asked Questions

ଦେବକୀ ସ୍ତୁତି କ'ଣ?
ଦେବକୀ ସ୍ତୁତି ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମାତା ଦେବକୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ପ୍ରାର୍ଥନା, ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ କଂସଙ୍କ କାରାଗାରରେ ନିଜ ଜନ୍ମ ପରେ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ତେଜୋମୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏହା ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣରେ (ସ୍କନ୍ଧ 10, ଅଧ୍ୟାୟ 3, ଶ୍ଲୋକ 24 ରୁ 31) ମିଳେ।
ଦେବକୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ଉପସଂହାର କରିବାକୁ କାହିଁକି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି?
ଯଦିଓ ଦେବକୀ ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପରମେଶ୍ୱର ରୂପେ ଚିହ୍ନନ୍ତି, ତଥାପି ଜଣେ ମାତା ଭାବେ ସେ ଭୟ କରନ୍ତି ଯେ ଅତ୍ୟାଚାରୀ କଂସ କୌଣସି ଦିବ୍ୟ-ଦର୍ଶନ ଶିଶୁକୁ ମାରିଦେବ। ତେଣୁ ସେ ପ୍ରେମପୂର୍ବକ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି ଯେପରି ଭଗବାନ ନିଜ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମଯୁକ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟମୟ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପ ଲୁଚାଇ, ଏକ ସାଧାରଣ ମାନବ ଶିଶୁରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଦେବକୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ବିଷୟରେ କ'ଣ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି?
ସେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ନବଜାତ ସେହି ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିର୍ବିକାର ବ୍ରହ୍ମ ଯାହାକୁ ବେଦ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ — ସେହି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଯାହା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରଳୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରୁହେ, ସର୍ବଗ୍ରାସୀ କାଳର ନିୟନ୍ତା, ଏବଂ ସେହି ଶରଣ ଯାହାଙ୍କ ଚରଣକମଳ ଆଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ପଳାଇଯାଏ।
ଦେବକୀ ସ୍ତୁତିର ପାଠ କେବେ କରାଯାଏ?
ଏହା ବିଶେଷତଃ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମୀରେ, ପ୍ରାୟ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରାକଟ୍ୟ ସ୍ମରଣ ପାଇଁ, ଏବଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ନିୟମିତ ଅଧ୍ୟୟନ ସମୟରେ ପଠିତ ହୁଏ। ଏହା ନିଜ ସନ୍ତାନର ରକ୍ଷା ଓ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରାର୍ଥନା ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଜପ କରାଯାଏ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →