ଧନ୍ୱନ୍ତରି ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ — Word-by-Word Meaning
धन्वन्तरि स्तोत्रम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
शङ्खं
Shankham
ଶଙ୍ଖ (ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଧାରଣ କରାଯାଇଥିବା)
चक्रं
Chakram
ଚକ୍ର (ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର)
जलौकां
Jalaukam
ଜଳୌକା — ଜୋକ (ଆୟୁର୍ବେଦୀୟ ରକ୍ତମୋକ୍ଷଣ ଚିକିତ୍ସାରେ ବ୍ୟବହୃତ)
अमृतघटं
Amrita-Ghatam
ଅମୃତ ଘଟ / କଳଶ (ଅମରତ୍ୱର ଅମୃତ-କଳଶ)
दधत्
Dadhat
ଧାରଣ କରୁ
चारुदोर्भिः चतुर्भिः
Charu-Dorbhih Chaturbhih
ଚାରି ସୁନ୍ଦର ଭୁଜ ସହିତ
अंशुक
Amshuka
ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର / ଦୀପ୍ତିମାନ ଆବରଣ
परिविलसत्
Parivilasat
ଚାରିପଟେ ବୈଭବରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ
मौलिम्
Maulim
ମୁକୁଟଯୁକ୍ତ ମସ୍ତକ
अम्भोजनेत्रम्
Ambhoja-Netram
କମଳ ସଦୃଶ ନେତ୍ରବିଶିଷ୍ଟ
कालाम्भोद
Kalambhoda
ଶ୍ୟାମ ମେଘ ସଦୃଶ
उज्ज्वलाङ्गं
Ujjvalangam
ଦୀପ୍ତିମାନ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶରୀରବିଶିଷ୍ଟ
कटितट
Kati-Tata
କଟି / ନିତମ୍ବର ଚାରିପଟେ
चारुपीताम्बराढ्यं
Charu-Pitambar-Adhyam
ସୁନ୍ଦର ପୀତାମ୍ବରରେ ଶୋଭିତ
वन्दे
Vande
ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ବନ୍ଦନା କରେ
धन्वन्तरिं
Dhanvantarim
ଭଗବାନ ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କୁ (ଦିବ୍ୟ ବୈଦ୍ୟ)
निखिलगद
Nikhila-Gada
ସମସ୍ତ ରୋଗ / ବ୍ୟାଧିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ
वन
Vana
ବନ
प्रौढदावाग्निलीलम्
Praudha-Davagni-Lilam
ଯିଏ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦାବାଗ୍ନି ହୋଇ (ସମସ୍ତ ରୋଗର ବନକୁ) ଲୀଳାଚ୍ଛଳରେ ଭସ୍ମ କରନ୍ତି
Complete Translation
ଓଁ। ମୁଁ ଭଗବାନ ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯିଏ ତାହାଙ୍କ ଚାରି ସୁନ୍ଦର ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଜଳୌକା (ଜୋକ) ଓ ଅମୃତ-କଳଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତାହାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ମନୋହର ବସ୍ତ୍ରର ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ତାହାଙ୍କ ନେତ୍ର କମଳ ସଦୃଶ। ତାହାଙ୍କ ତେଜୋମୟ ଶରୀର ଶ୍ୟାମ ମେଘ ସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ କଟି-ପ୍ରଦେଶ ସୁନ୍ଦର ପୀତାମ୍ବରରେ ଶୋଭିତ। ସେ ସମସ୍ତ ରୋଗର ବନକୁ ଭସ୍ମ କରୁଥିବା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦାବାଗ୍ନିର ଲୀଳା କରନ୍ତି।
Origin & History
Source: Traditional Sanskrit dhyana shloka (Ayurvedic / Vaishnava tradition)
Author: Unknown (traditionally recited in Ayurvedic and Vaishnava lineages)
Period: Ancient / Classical
ଧନ୍ୱନ୍ତରି କ୍ଷୀରସାଗର (ଦୁଗ୍ଧ-ସମୁଦ୍ର) ରୁ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ ସମୟରେ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ମହାନ ମନ୍ଥନ ଥିଲା। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବୈଦ୍ୟ ରୂପେ ସେ ଅମରତ୍ୱ ପ୍ରଦାନକାରୀ ଅମୃତ-କଳଶ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ-ଅବତାର ବୋଲି ଗଣିତ ଏବଂ ସେହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ରୋତ ଯାହାରୁ ଆୟୁର୍ବେଦ, ଜୀବନର ବିଜ୍ଞାନ, ଋଷି ଓ ବୈଦ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଧ୍ୟାନ-ଶ୍ଲୋକ, ଯାହା ତାହାଙ୍କ ପୂଜାର ଆରମ୍ଭିକ ଧ୍ୟାନ ରୂପେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ପ୍ରାର୍ଥନା ପୂର୍ବରୁ ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ତାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ଥିର କରେ।
Frequently Asked Questions
ଭଗବାନ ଧନ୍ୱନ୍ତରି କିଏ?▼
ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଦିବ୍ୟ ବୈଦ୍ୟ ଓ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର। ସେ ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନ (କ୍ଷୀରସାଗର ମନ୍ଥନ) ସମୟରେ ଅମରତ୍ୱର ଅମୃତ-କଳଶ ନେଇ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ଆୟୁର୍ବେଦର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ବୋଲି ଗଣିତ ଏବଂ ଔଷଧ ଓ ଉପଚାରର ଦେବତା ରୂପେ ପୂଜିତ।
ଧନତେରସରେ ଧନ୍ୱନ୍ତରିଙ୍କ ପୂଜା କାହିଁକି ହୁଏ?▼
ଧନତେରସ, ଦୀପାବଳିର ପ୍ରଥମ ଦିନ, ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଜୟନ୍ତୀ ରୂପେ ପାଳନ କରାଯାଏ — ସେହି ଦିନ ହିଁ ଧନ୍ୱନ୍ତରି ଅମୃତ-କଳଶ ନେଇ ସମୁଦ୍ରରୁ ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ତାହାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଆଗାମୀ ସାରା ବର୍ଷ ଘରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଓଜ ଓ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷାର ଆଶୀର୍ବାଦ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
ଧନ୍ୱନ୍ତରି ତାହାଙ୍କ ହାତରେ କଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି?▼
ଏହି ଧ୍ୟାନ-ଶ୍ଲୋକରେ ତାହାଙ୍କୁ ଚାରି ହାତ ସହିତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଜଳୌକା (ଜୋକ, ଆୟୁର୍ବେଦୀୟ ଚିକିତ୍ସାର ପ୍ରତୀକ) ଓ ଅମୃତ-କଳଶ (ଅମରତ୍ୱର ଅମୃତ) ଧାରଣ କରି ଦର୍ଶାଯାଇଛି।
ଯେ କେହି ଧନ୍ୱନ୍ତରି ସ୍ତୋତ୍ରମ୍ ପାଠ କରିପାରିବେ କି?▼
ହଁ। ଯଦିଓ ଏହା ଆୟୁର୍ବେଦୀୟ ଚିକିତ୍ସକ ଓ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ, ତଥାପି ଆରୋଗ୍ୟ, ରୋଗରୁ ସୁସ୍ଥ ହେବା ବା କୌଣସି ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ କାମନା କରୁଥିବା ଯେ କେହି ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିର ସହ ଏହାର ପାଠ କରିପାରିବେ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →