હિરણ્મયેન પાત્રેણ
ହିରଣ୍ମୟେନ ପାତ୍ରେଣ (ସତ୍ୟର ମୁଖ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆବୃତ) in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
હિરણ્મયેન પાત્રેણ ઈશ ઉપનિષદના અંતિમ શ્લોકોમાંનો એક ગહન પ્રાર્થના છે, જે પૂષન્ એટલે કે સૂર્યને પરમ તત્ત્વના પ્રતીક રૂપે સંબોધે છે. તે કહે છે કે સત્યનું તેજોમય મુખ એક દેદીપ્યમાન સ્વર્ણ-આવરણથી ઢંકાયેલું છે — એ જ પ્રગટ જગત અને સૂર્ય-મંડળની ઝાંખપ જે તેની પાછળના સત્યને છુપાવી દે છે. સાધક પ્રભુને પ્રાર્થના કરે છે કે તેઓ આ આવરણ દૂર કરે, જેથી તે સત્યધર્મી જન તે પરમ સત્યનું સાક્ષાત્ દર્શન કરી શકે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Isha Upanishad, Verse 15 · Traditional (Upanishadic) · Vedic / Upanishadic
પોતાના સમાપન તરફ, ઈશ ઉપનિષદ ઉપદેશથી ઉત્કટ પ્રાર્થના તરફ વળે છે. સાધક, જાણે તેજોમય સૂર્યની સામે ઊભો રહીને, પોકારે છે કે સત્યનું મુખ તેના સ્વર્ણમય, દેદીપ્યમાન મંડળની પાછળ છુપાયેલું છે, અને પૂષન્ — સૂર્ય અને સૌના પોષક — ને યાચે છે કે તેઓ તે આવરણ દૂર કરે જેથી તે, સત્યનો ઉપાસક, અંતે વાસ્તવિકતાનું દર્શન કરી શકે. આગળના શ્લોકો પ્રાર્થના ચાલુ રાખે છે, સૂર્યને પોતાનાં કિરણો સમેટવાની અને અગ્નિને આત્માને ઉત્તમ માર્ગ પર લઈ જવાની યાચના કરે છે — એ જ ઉપનિષદોની સૌથી માર્મિક પ્રાર્થનાઓમાંની છે, જે વારંવાર જીવનના અંત સમયે પઠાય છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
આ સમાપન શ્લોકો પરંપરાગત રીતે મૃત્યુ સમયે જપાય છે, જ્યારે પ્રાણત્યાગ કરતો જન પ્રાર્થના કરે છે કે સ્વર્ણ-આવરણ દૂર થાય અને આત્મા અગ્નિ દ્વારા ઉજ્જ્વળ માર્ગે પરમ તત્ત્વ સુધી લઈ જવાય; ઋષિઓ માને છે કે 'સત્યને અનાવૃત કરો' — એ સાચી પ્રાર્થના સ્વયં કૃપા દ્વારા પૂર્ણ થાય છે, અને સત્ય પ્રત્યે સંપૂર્ણ સમર્પિત હૃદય માટે તે આવરણ દૂર થાય છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
હિરણ્મયેન પાત્રેણ સત્યસ્યાપિહિતં મુખમ્ । તત્ત્વં પૂષન્નપાવૃણુ સત્યધર્માય દૃષ્ટયે ॥
hiraṇmayena pātreṇa satyasyāpihitaṁ mukham tat tvaṁ pūṣann apāvṛṇu satyadharmāya dṛṣṭaye
અર્થ:સત્યનું મુખ એક સ્વર્ણમય (દેદીપ્યમાન) આવરણથી ઢંકાયેલું છે. હે પૂષન્ (સૂર્યદેવ)! તે આવરણને દૂર કરો, જેથી હું — સત્યધર્મનો પાલક — તે સત્યનું દર્શન કરી શકું.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ହିରଣ୍ମୟେନ ପାତ୍ରେଣ (ସତ୍ୟର ମୁଖ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆବୃତ) પાઠના લાભ
આભાસોના દેદીપ્યમાન આવરણ પાર સત્યના સાક્ષાત્ દર્શન માટેની એક હૃદયસ્પર્શી પ્રાર્થના.
પ્રગટ જગતની ઝાંખપ જ તેની પાછળની ગહન વાસ્તવિકતાને છુપાવી શકે છે એમ શીખવે છે.
આધ્યાત્મિક દર્શન પ્રાપ્ત કરવાની યોગ્યતા રૂપે સત્ય-ધર્મ પ્રત્યે નિષ્ઠા કેળવે છે.
સાધકો દ્વારા અને પ્રયાણ સમયે પરમ તત્ત્વના અનાવરણ માટે પ્રાર્થના કરતાં વારંવાર જપાય છે.
આત્મ-સાક્ષાત્કારના વિઘ્નો દૂર કરવા પ્રભુ (પૂષન્/સૂર્ય રૂપે) ની કૃપાનું આવાહન કરે છે.
પ્રતીકથી આગળ વાસ્તવિકતા સુધી, જોયેલા પ્રકાશથી સ્વયં પ્રકાશ સુધી પહોંચવાની ઝંખના પ્રેરે છે.
ହିରଣ୍ମୟେନ ପାତ୍ରେଣ (ସତ୍ୟର ମୁଖ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆବୃତ) જપ વિધિ
'હિરણ્મયેન પાત્રેણ' ને એક સાચી પ્રાર્થના રૂપે પઠો, આદર્શ રીતે ઊગતા કે આથમતા સૂર્યની સામે. ચિંતન કરો કે સૂર્યનું સ્વર્ણ-મંડળ અને ઝગમગતું જગત એક ઢાંકણ સમાન છે જે અંદરના સત્યને છુપાવે છે — અને પ્રભુને, સત્ય પ્રત્યે સમર્પિત જનની ઝંખના સાથે, તે આવરણ દૂર કરવાની પ્રાર્થના કરો. પ્રાર્થનાને એ યજનમાં ગહન થવા દો કે સમસ્ત દેદીપ્યમાન આભાસો પાર વાસ્તવિકતાનું સાક્ષાત્ દર્શન થાય. તે ઉદ્ઘાટન શ્લોક 'ઈશાવાસ્યમ્ ઇદં સર્વમ્' સાથે સુંદર રીતે જોડાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ହିରଣ୍ମୟେନ ପାତ୍ରେଣ (ସତ୍ୟର ମୁଖ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଆବୃତ) શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ