Mantra.Tips

ମନ୍ତ୍ର ପୁଷ୍ପମ୍ Meaning — Line by Line

मन्त्र पुष्पम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ମନ୍ତ୍ର ପୁଷ୍ପମ୍ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Verse 1#

Om Yo Apaam Pushpam Veda

यो ऽपां पुष्पं वेद पुष्पवान् प्रजावान् पशुमान् भवति। चन्द्रमा वा अपां पुष्पम्। पुष्पवान् प्रजावान् पशुमान् भवति। एवं वेद

Om Yo Apaam Pushpam Veda Pushpavaan Prajavaan Pashumaan Bhavati Chandrama Va Apaam Pushpam Pushpavaan Prajavaan Pashumaan Bhavati Ya Evam Veda

Meaningଯିଏ ଜଳର ପୁଷ୍ପକୁ ଜାଣେ, ସେ ପୁଷ୍ପବାନ, ପ୍ରଜାବାନ ଓ ପଶୁବାନ ହୁଏ; ଚନ୍ଦ୍ର ଜଳର ପୁଷ୍ପ — ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ସର୍ବ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 2#

Yo Apaam Aayatanam Veda

यो ऽपामायतनं वेद आयतनवान् भवति। अग्निर्वा अपामायतनम्। आयतनवान् भवति। यो ऽग्नेरायतनं वेद आयतनवान् भवति। आपो वा अग्नेरायतनम्। आयतनवान् भवति। एवं वेद

Yo Apaam Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Agnirvaa Apaam Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Yo Agner Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Aapo Vaa Agner Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Ya Evam Veda

Meaningଯିଏ ଜଳର ଆୟତନ (ଆଧାର)କୁ ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଅଗ୍ନି ଜଳର ଆୟତନ — ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଯିଏ ଅଗ୍ନିର ଆୟତନ ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଜଳ ଅଗ୍ନିର ଆୟତନ — ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

Verse 3#

Yo Apaam Aayatanam Veda

यो ऽपामायतनं वेद आयतनवान् भवति। वायुर्वा अपामायतनम्। आयतनवान् भवति। यो वायोरायतनं वेद आयतनवान् भवति। आपो वै वायोरायतनम्। आयतनवान् भवति। एवं वेद

Yo Apaam Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Vaayurvaa Apaam Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Yo Vayor Aayatanam Veda Aayatanavaan Bhavati Aapo Vai Vayor Aayatanam Aayatanavaan Bhavati Ya Evam Veda

Meaningଯିଏ ଜଳର ଆୟତନକୁ ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ବାୟୁ ଜଳର ଆୟତନ — ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଯିଏ ବାୟୁର ଆୟତନ ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଜଳ ବାୟୁର ଆୟତନ — ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

Word-by-Word Breakdown

अपां
Apaam
ଜଳର
पुष्पं
Pushpam
ପୁଷ୍ପ, ସାର, ପ୍ରସ୍ଫୁଟନ
वेद
Veda
ଜାଣେ, ବୁଝେ
पुष्पवान्
Pushpavaan
ଯିଏ ପୁଷ୍ପ/ସାର ଧାରଣ କରେ
प्रजावान्
Prajavaan
ଯିଏ ସନ୍ତାନ/ସମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ
पशुमान्
Pashumaan
ଯିଏ ଧନ (ପଶୁ)ଯୁକ୍ତ
चन्द्रमा
Chandrama
ଚନ୍ଦ୍ର
आयतनं
Aayatanam
ଆୟତନ, ଆଧାର, ଉତ୍ସ
अग्निः
Agnih
ଅଗ୍ନି
वायुः
Vayuh
ବାୟୁ
आपः
Aapah
ଜଳ
एवं
Evam
ଏହି ପ୍ରକାରେ
भवति
Bhavati
ହୁଏ, ପ୍ରାପ୍ତ କରେ

Origin & History

Source: Taittiriya Aranyaka (Yajurveda)

Author: Vedic Rishis

Period: 1200-800 BCE

ମନ୍ତ୍ର ପୁଷ୍ପମ୍ ତୈତ୍ତିରୀୟ ଆରଣ୍ୟକରୁ ଆସେ, ଯାହା ଯଜୁର୍ବେଦର ସେହି ଅଂଶ ଯାହା ବନ (ଅରଣ୍ୟ)ରେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ ସମୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ପାଇଁ ରଚିତ। ଏହା ବିଶ୍ୱ-ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧର ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ — କିପରି ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସବୁ ପରସ୍ପର ନିର୍ଭର। ବିଶ୍ୱ-ଏକତାର ଏହି ବୁଝାମଣା ଜ୍ଞାନର ସର୍ବୋଚ୍ଚ 'ପୁଷ୍ପ' ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ଏଣୁ ଏହାକୁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତିମ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ପଣ ରୂପେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।

Frequently Asked Questions

ମନ୍ତ୍ର ପୁଷ୍ପମ୍ କ'ଣ?
ଏହା ଯଜୁର୍ବେଦର ତୈତ୍ତିରୀୟ ଆରଣ୍ୟକର ଏକ ବୈଦିକ ସୂକ୍ତ। 'ମନ୍ତ୍ର ପୁଷ୍ପମ୍'ର ଅର୍ଥ 'ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ପୁଷ୍ପ' — ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜାର ଶେଷରେ କରାଯାଉଥିବା ପରମ ଅର୍ପଣ, ଯେଉଁଠି ଏହି ସୂକ୍ତ ପାଠ କରୁ କରୁ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
ଏହାକୁ ପୂଜାର ଶେଷରେ କାହିଁକି ପଠିତ କରାଯାଏ?
ଯେପରି ପୁଷ୍ପ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଅର୍ପଣ, ସେପରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ରର 'ପୁଷ୍ପ' ବୋଲି ଗଣାଯାଏ। ପୂଜାର ଶେଷରେ ଏହାକୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ — ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ସାର — ଅର୍ପଣ କରିବା ସମାନ।
ଏହାର ଦାର୍ଶନିକ ଅର୍ଥ କ'ଣ?
ଏହା ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଚକ୍ରୀୟ, ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରକଟ କରେ। ଜଳ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଅଗ୍ନି ଜଳର ସ୍ରୋତ, ଜଳ ଅଗ୍ନିର ସ୍ରୋତ, ବାୟୁ ଜଳର ସ୍ରୋତ — ସବୁକିଛି ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି ପରସ୍ପର ସମ୍ବନ୍ଧ ବୁଝିବା ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ଚାବି।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →