Mantra.Tips

ନାରାୟଣ ସୂକ୍ତମ୍ Meaning — Line by Line

नारायण सूक्तम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ନାରାୟଣ ସୂକ୍ତମ୍ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Om saha navavatu, saha nau bhunaktu, saha viryam karavavahai;
  2. Verse 2. Om sahasrashirsham devam vishvaksham vishvashambhuvam;
  3. Verse 3. Vishvatah paramannityam vishvam Narayanam Harim;
  4. Verse 4. Patim vishvasyatmeshvaram shashvatam shivamachyutam;
  5. Verse 5. Narayanaparo jyotiratma Narayanah parah;
  6. Verse 6. Narayanaparo dhyata dhyanam Narayanah parah;
  7. Verse 7. Antarbahishcha tatsarvam vyapya Narayanah sthitah;
  8. Verse 8. Padmakoshapratikasham hridayam chapyadhomukham;
  9. Verse 9. Jvalamalakulam bhati vishvasyayatanam mahat;
  10. Verse 10. Tasyante sushiram sukshmam tasminsarvam pratishthitam;
  11. Verse 11. So'grabhugvibhajantishthannaharamajarah kavih;
  12. Verse 12. Santapayati svam dehamapadatalamastakah;
  13. Verse 13. Nilatoyadamadhyasthadvidyullekheva bhasvara;
  14. Verse 14. Tasyah shikhaya madhye paramatma vyavasthitah;
  15. Verse 15. Ritam satyam param brahma purusham krishnapingalam;
  16. Verse 16. Om Narayanaya vidmahe Vasudevaya dhimahi;
Verse 1#

Om saha navavatu, saha nau bhunaktu, saha viryam karavavahai;

सह नाववतु। सह नौ भुनक्तु। सह वीर्यं करवावहै। तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै॥ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥

Om saha navavatu, saha nau bhunaktu, saha viryam karavavahai; Tejasvinavadhitamastu ma vidvishavahai. Om shantih shantih shantih.

Meaningଓଁ। ସେ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତୁ; ଆମେ ଏକାଠି ଉତ୍ସାହର ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁ; ଆମ ଅଧ୍ୟୟନ ତେଜୋମୟ ଓ ଫଳପ୍ରଦ ହେଉ; ଆମେ ପରସ୍ପରକୁ କେବେ ଦ୍ୱେଷ ନ କରୁ। ଓଁ ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି।

Verse 2#

Om sahasrashirsham devam vishvaksham vishvashambhuvam;

सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम्। विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम्॥

Om sahasrashirsham devam vishvaksham vishvashambhuvam; Vishvam Narayanam devamaksharam paramam padam.

Meaningଓଁ। ସହସ୍ର ମସ୍ତକ ଧାରୀ, ସର୍ବନେତ୍ର, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଉତ୍ସ; ନାରାୟଣ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ, ଅକ୍ଷର, ପରମ ଧାମ।

Verse 3#

Vishvatah paramannityam vishvam Narayanam Harim;

विश्वतः परमान्नित्यं विश्वं नारायणं हरिम्। विश्वमेवेदं पुरुषस्तद्विश्वमुपजीवति॥

Vishvatah paramannityam vishvam Narayanam Harim; Vishvamevedam purushastadvishvamupajivati.

Meaningସଦା ବିଶ୍ୱର ଅତୀତ, ଶାଶ୍ୱତ, ଏହି ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ହରି; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ କେବଳ ପୁରୁଷ ହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 4#

Patim vishvasyatmeshvaram shashvatam shivamachyutam;

पतिं विश्वस्यात्मेश्वरं शाश्वतं शिवमच्युतम्। नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्॥

Patim vishvasyatmeshvaram shashvatam shivamachyutam; Narayanam mahajneyam vishvatmanam parayanam.

Meaningବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ, ଆତ୍ମାର ଶାସକ, ଶାଶ୍ୱତ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଅକ୍ଷୟ; ନାରାୟଣ ପରମ ଜ୍ଞେୟ, ସର୍ବର ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 5#

Narayanaparo jyotiratma Narayanah parah;

नारायणपरो ज्योतिरात्मा नारायणः परः। नारायणपरं ब्रह्म तत्त्वं नारायणः परः॥

Narayanaparo jyotiratma Narayanah parah; Narayanaparam brahma tattvam Narayanah parah.

Meaningନାରାୟଣ ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ଆତ୍ମା ପରମ ନାରାୟଣ; ନାରାୟଣ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସେହି ସତ୍ତା ଯାହା ପରମ ନାରାୟଣ।

Verse 6#

Narayanaparo dhyata dhyanam Narayanah parah;

नारायणपरो ध्याता ध्यानं नारायणः परः। यच्च किञ्चिज्जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा॥

Narayanaparo dhyata dhyanam Narayanah parah; Yachcha kinchijjagatsarvam drishyate shruyate'pi va.

Meaningନାରାୟଣ ପରମ ଧ୍ୟାତା, ଧ୍ୟାନ ସ୍ୱୟଂ ପରମ ନାରାୟଣ; ଏବଂ ଯାହା କିଛି ବିଦ୍ୟମାନ — ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ, ଦେଖା ହେଉ କି ଶୁଣା —

Verse 7#

Antarbahishcha tatsarvam vyapya Narayanah sthitah;

अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः। अनन्तमव्ययं कविं समुद्रेऽन्तं विश्वशम्भुवम्॥

Antarbahishcha tatsarvam vyapya Narayanah sthitah; Anantamavyayam kavim samudre'ntam vishvashambhuvam.

Meaning— ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ, ସେ ସବୁରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ନାରାୟଣ ସ୍ଥିତ: ଅନନ୍ତ, ଅକ୍ଷର, ସର୍ବଦର୍ଶୀ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଯାହାଙ୍କ ସୀମା ସାଗର, ବିଶ୍ୱମଙ୍ଗଳର ଉତ୍ସ।

Verse 8#

Padmakoshapratikasham hridayam chapyadhomukham;

पद्मकोशप्रतीकाशं हृदयं चाप्यधोमुखम्। अधो निष्ट्या वितस्त्यान्ते नाभ्यामुपरि तिष्ठति॥

Padmakoshapratikasham hridayam chapyadhomukham; Adho nishtya vitastyante nabhyamupari tishthati.

Meaningପଦ୍ମ କଳିକା ସଦୃଶ ହୃଦୟ, ତଳକୁ ମୁଖ କରି; କଣ୍ଠରୁ ଏକ ବେଣ୍ତ ତଳେ ଓ ନାଭିରୁ ଉପରେ ତାହା ସ୍ଥିତ।

Verse 9#

Jvalamalakulam bhati vishvasyayatanam mahat;

ज्वालामालाकुलं भाति विश्वस्यायतनं महत्। सन्ततं सिराभिस्तु लम्बत्याकोशसन्निभम्॥

Jvalamalakulam bhati vishvasyayatanam mahat; Santatam sirabhistu lambatyakoshasannibham.

Meaningଜ୍ୱାଳାର ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ତାହା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ବିଶ୍ୱର ମହାନ ଧାମ; ନାଡ଼ୀ ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ଧୃତ, ତାହା ବନ୍ଦ କଳିକା ସଦୃଶ ଝୁଲିଥାଏ।

Verse 10#

Tasyante sushiram sukshmam tasminsarvam pratishthitam;

तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम्। तस्य मध्ये महानग्निर्विश्वार्चिर्विश्वतोमुखः॥

Tasyante sushiram sukshmam tasminsarvam pratishthitam; Tasya madhye mahanagnirvishvarchirvishvatomukhah.

Meaningତାହାର ଶେଷରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଛିଦ୍ର ଅଛି, ଏବଂ ସେଥିରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ମହାନ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ଚାରିଆଡ଼େ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ମୁଖ କରି।

Verse 11#

So'grabhugvibhajantishthannaharamajarah kavih;

सोऽग्रभुग्विभजन्तिष्ठन्नाहारमजरः कविः। तिर्यगूर्ध्वमधःशायी रश्मयस्तस्य सन्तताः॥

So'grabhugvibhajantishthannaharamajarah kavih; Tiryagurdhvamadhahshayi rashmayastasya santatah.

Meaningସର୍ବପ୍ରଥମ ଭୋକ୍ତା, ଅନ୍ନ ବାଣ୍ଟୁ ବାଣ୍ଟୁ ସ୍ଥିତ, ଅକ୍ଷୟ, ଜ୍ଞାନୀ; ଆଡ଼ସେ ଶୋଇ, ଉପରେ ଓ ତଳେ, ତାଙ୍କ କିରଣ ବିରାମ ବିନା ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 12#

Santapayati svam dehamapadatalamastakah;

सन्तापयति स्वं देहमापादतलमस्तकः। तस्य मध्ये वह्निशिखा अणीयोर्ध्वा व्यवस्थिता॥

Santapayati svam dehamapadatalamastakah; Tasya madhye vahnishikha aniyordhva vyavasthita.

Meaningସେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ପାଦ ତଳି ଠାରୁ ମସ୍ତକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେହି ଅଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଜ୍ୱାଳାଶିଖା ସ୍ଥିତ, ସୂକ୍ଷ୍ମତମ, ଉପରକୁ ସୂଚାଇ।

Verse 13#

Nilatoyadamadhyasthadvidyullekheva bhasvara;

नीलतोयदमध्यस्थाद्विद्युल्लेखेव भास्वरा। नीवारशूकवत्तन्वी पीता भास्वत्यणूपमा॥

Nilatoyadamadhyasthadvidyullekheva bhasvara; Nivarashukavattanvi pita bhasvatyanupama.

Meaningନୀଳ ବର୍ଷା-ମେଘର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ବିଜୁଳି ରେଖା ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଧାନର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଗ୍ରଭାଗ ସଦୃଶ କୃଶ, ସ୍ୱର୍ଣିମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅଣୁ-ସମ।

Verse 14#

Tasyah shikhaya madhye paramatma vyavasthitah;

तस्याः शिखाया मध्ये परमात्मा व्यवस्थितः। ब्रह्म शिवः हरिः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट्॥

Tasyah shikhaya madhye paramatma vyavasthitah; Sa brahma sa shivah sa harih sendrah so'ksharah paramah svarat.

Meaningସେହି ଜ୍ୱାଳାର ମଧ୍ୟରେ ପରମାତ୍ମା ସ୍ଥିତ: ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ସେ ଶିବ, ସେ ହରି, ସେ ଇନ୍ଦ୍ର; ସେ ଅକ୍ଷର, ପରମ, ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶ ସମ୍ରାଟ।

Verse 15#

Ritam satyam param brahma purusham krishnapingalam;

ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्। ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं विश्वरूपाय वै नमो नमः॥

Ritam satyam param brahma purusham krishnapingalam; Urdhvaretam virupaksham vishvarupaya vai namo namah.

Meaningଋତ, ସତ୍ୟ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଶ୍ୟାମ-ପୀତବର୍ଣ ପୁରୁଷ, ସଦା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବିଚିତ୍ର-ନେତ୍ର — ସେହି ବିଶ୍ୱରୂପକୁ ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର।

Verse 16#

Om Narayanaya vidmahe Vasudevaya dhimahi;

नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि। तन्नो विष्णुः प्रचोदयात्॥ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥

Om Narayanaya vidmahe Vasudevaya dhimahi; Tanno Vishnuh prachodayat. Om shantih shantih shantih.

Meaningଓଁ। ଆମେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଜାଣୁ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରୁ; ସେହି ବିଷ୍ଣୁ ଆମକୁ ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତୁ। ଓଁ ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି।

Word-by-Word Breakdown

सहस्रशीर्षं
Sahasrashirsham
ସହସ୍ର ମସ୍ତକଧାରୀ
विश्वाक्षं
Vishvaksham
ସର୍ବତ୍ର ନେତ୍ର, ସର୍ବଦର୍ଶୀ
विश्वशम्भुवम्
Vishvashambhuvam
ବିଶ୍ୱକଲ୍ୟାଣର ଉତ୍ସ
नारायणं
Narayanam
ନାରାୟଣ — ସମସ୍ତଙ୍କ ପରମ ଆଶ୍ରୟ
अक्षरं
Aksharam
ଅକ୍ଷର, ଶାଶ୍ୱତ
परमं पदम्
Paramam Padam
ପରମ ଧାମ
हरिम्
Harim
ହରି — ଦୁଃଖହାରୀ
आत्मेश्वरं
Atmeshvaram
ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ
शाश्वतं
Shashvatam
ଶାଶ୍ୱତ
अच्युतम्
Achyutam
ଅଚ୍ୟୁତ — କେବେ ବିଚଳିତ ନ ହେଉଥିବା
ज्योतिः
Jyotih
ଜ୍ୟୋତି, ପ୍ରକାଶ
ब्रह्म
Brahma
ପରମ ସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ
तत्त्वं
Tattvam
ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ
ध्याता
Dhyata
ଧ୍ୟାତା — ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା
ध्यानं
Dhyanam
ଧ୍ୟାନ ସ୍ୱୟଂ
व्याप्य
Vyapya
ବ୍ୟାପ୍ତ, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ

Origin & History

Source: Taittiriya Aranyaka (Yajurveda)

Author: Vedic Rishis

Period: 1200-800 BCE

ନାରାୟଣ ସୂକ୍ତମ୍ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ବେଦର ତୈତ୍ତିରୀୟ ଆରଣ୍ୟକରେ ମିଳେ। ଏହା ପଞ୍ଚ ସୂକ୍ତମ୍ (ପାଞ୍ଚ ସୂକ୍ତ) ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ, ଯାହା ବୈଷ୍ଣବ ପରମ୍ପରାରେ ନିତ୍ୟ ଗାନ କରାଯାଏ। ଏହି ସୂକ୍ତ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରେ ଯେ ନାରାୟଣ ହିଁ ପରମ ବାସ୍ତବିକତା — ସେ ହିଁ ଜ୍ୟୋତି, ଆତ୍ମା, ସତ୍ୟ, ଧ୍ୟାତା ଓ ଧ୍ୟାନ ସ୍ୱୟଂ। ନାରାୟଣଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ କିଛି ବିଦ୍ୟମାନ ନାହିଁ।

Frequently Asked Questions

ନାରାୟଣ ସୂକ୍ତମ୍ କଅଣ?
ତୈତ୍ତିରୀୟ ଆରଣ୍ୟକ (ଯଜୁର୍ବେଦ) ର ଏକ ବୈଦିକ ସୂକ୍ତ ଯାହା ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ନାରାୟଣ ହିଁ (ବିଷ୍ଣୁ) ପରମ ବାସ୍ତବିକତା ଯିଏ ସବୁକିଛି ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏହା ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମର ମୌଳିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।
ନାରାୟଣର ଅର୍ଥ କଅଣ?
'ନର' ର ଅର୍ଥ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସମୂହ, ଏବଂ 'ଅୟନ' ର ଅର୍ଥ ଆଶ୍ରୟ କିମ୍ବା ନିବାସ। ତେଣୁ ନାରାୟଣର ଅର୍ଥ 'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ' — ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
ଏହା ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତମ୍ ଠାରୁ କିପରି ଭିନ୍ନ?
ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତମ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ କିପରି ବିରାଟ ପୁରୁଷ ସୃଷ୍ଟି ରଚନା ପାଇଁ ନିଜକୁ ବଳିଦାନ କଲେ। ନାରାୟଣ ସୂକ୍ତମ୍ ଘୋଷଣା କରେ ଯେ ସେହି ବିରାଟ ପୁରୁଷ ହିଁ ନାରାୟଣ ଏବଂ ସେ ସବୁକିଛି ବ୍ୟାପ୍ତ। ଏମାନେ ପରସ୍ପର ପରିପୂରକ — ଗୋଟିଏ ସୃଷ୍ଟିର ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଅନ୍ୟଟି ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଏ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →