ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଭୁଜଙ୍ଗମ୍ — Word-by-Word Meaning
सुब्रह्मण्य भुजङ्गम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
सदा बालरूपाऽपि विघ्नाद्रिहन्त्री
महादन्तिवक्त्राऽपि पञ्चास्यमान्या ।
विधीन्द्रादिमृग्या गणेशाभिधा मे
विधत्तां श्रियं काऽपि कल्याणमूर्तिः ॥ १॥
sadā bālarūpā'pi vighnādrihantrī
mahādantivaktrā'pi pañcāsyamānyā |
vidhīndrādimṛgyā gaṇeśābhidhā me
vidhattāṃ śriyaṃ kā'pi kalyāṇamūrtiḥ || 1||
ସଦା ବାଲରୂପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ବିଘ୍ନର ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି; ଗଜମୁଖ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜ ପଞ୍ଚମୁଖ ପିତା ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ; ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଞ୍ଛିତ — ସେହି କଲ୍ୟାଣସ୍ୱରୂପ ଓ ଅପାର ମହିମାମୟ ଗଣେଶ ମୋତେ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। (ଗଣେଶଙ୍କ ଆରମ୍ଭିକ ଆବାହନ।)
न जानामि शब्दं न जानामि चार्थं
न जानामि पद्यं न जानामि गद्यम् ।
चिदेका षडास्या हृदि द्योतते मे
मुखान्निःसरन्ते गिरश्चापि चित्रम् ॥ २॥
na jānāmi śabdaṃ na jānāmi cārthaṃ
na jānāmi padyaṃ na jānāmi gadyam |
cidekā ṣaḍāsyā hṛdi dyotate me
mukhānniḥsarante giraścāpi citram || 2||
ମୁଁ ଶବ୍ଦର ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣେ ନାହିଁ, ଗ୍ରନ୍ଥର ଅର୍ଥ ଜାଣେ ନାହିଁ, ପଦ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଗଦ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ; ତଥାପି ଏକ ଷଣ୍ମୁଖ ତେଜ ମୋ ହୃଦୟରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଓ ମୋ ମୁଖରୁ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ, ବାଣୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। (ଭଗବାନ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନମ୍ରତା।)
मयूराधिरूढं महावाक्यगूढं
मनोहारिदेहं महच्चित्तगेहम् ।
महीदेवदेवं महावेदभावं
महादेवबालं भजे लोकपालम् ॥ ३॥
mayūrādhirūḍhaṃ mahāvākyagūḍhaṃ
manohāridehaṃ mahaccittageham |
mahīdevadevaṃ mahāvedabhāvaṃ
mahādevabālaṃ bhaje lokapālam || 3||
ମୁଁ ଲୋକପାଳଙ୍କ ଆରାଧନା କରେ — ମୟୂର ଉପରେ ଆରୂଢ଼, ମହାବାକ୍ୟରେ ନିଗୂଢ଼, ମନୋହର ରୂପ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନିବାସକାରୀ; ଦେବଦେବ, ମହାନ ବେଦର ସାର, ମହାଦେବ (ଶିବ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର।
भुजङ्गाख्यवृत्तेन कॢप्तं स्तवं यः
पठेद्भक्तियुक्तो गुहं सम्प्रणम्य ।
सुपुत्रान्कलत्रं धनं दीर्घमायु-
र्लभेत्स्कन्दसायुज्यमन्ते नरः सः ॥ ३३॥
bhujaṅgākhyavṛttena kḷptaṃ stavaṃ yaḥ
paṭhedbhaktiyukto guhaṃ sampraṇamya |
suputrānkalatraṃ dhanaṃ dīrghamāyu-
rlabhetskandasāyujyamante naraḥ saḥ || 33||
ଯେ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଭୁଜଙ୍ଗ ଛନ୍ଦରେ ରଚିତ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି ଓ ଗୁହ (ମୁରୁଗନ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେ ସତ୍ପୁତ୍ର, ଉତ୍ତମ ପତ୍ନୀ, ଧନ ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି — ଓ ଅନ୍ତରେ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ସାୟୁଜ୍ୟ (ସ୍କନ୍ଦ-ସାୟୁଜ୍ୟ) ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। (ସମାପନ ଫଳଶ୍ରୁତି।)
Complete Translation
ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଭୁଜଙ୍ଗମ୍ ଭଗବାନ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଙ୍କ (ମୁରୁଗନ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଷଡାନନ ଷଣ୍ମୁଖ) ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ତୁତି, ଯାହା ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ତିରୁଚେନ୍ଦୂରରେ ରଚନା କରିଥିଲେ। ପରମ୍ପରା କହେ ଯେ ଭଗବାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କ ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶିତ ତେଜ ଅନୁଭବ କଲେ, ଓ ତରଙ୍ଗାୟିତ ଭୁଜଙ୍ଗ ('ସର୍ପ') ଛନ୍ଦରେ ଏହି ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଅନାୟାସରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା — କୁହାଯାଏ ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଆଦିଶେଷଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଆରାଧନା କରୁଥିବା ଦେଖି ଅନୁପ୍ରାଣିତ। ଏହା ଗଣେଶଙ୍କ ଆବାହନ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନମ୍ରତାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ଳୋକ ('ମୁଁ ଶବ୍ଦ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଅର୍ଥ ଜାଣେ ନାହିଁ, ପଦ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଗଦ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ…')ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ତା'ପରେ ମୁରୁଗନଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କ ବେଲ (ଶୂଳ) ଓ ମୟୂର, ତାଙ୍କ କରୁଣା ଓ ତାଙ୍କ ଚରଣର ସ୍ତୁତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ — ଶରଣାଗତିର ପ୍ରାର୍ଥନା ସହିତ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ମୁରୁଗନ ସ୍ତୁତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ, ରକ୍ଷା ତଥା ଭୟ ଓ ରୋଗ ନିବାରଣର ଦାତା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।
Origin & History
Source: Composed by Adi Shankaracharya at Tiruchendur
Author: Adi Shankaracharya
Period: Classical (Shankaracharya, c. 8th century, by tradition)
ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଭୁଜଙ୍ଗମ୍ ତିରୁଚେନ୍ଦୂରର ସମୁଦ୍ରତୀରସ୍ଥ ମନ୍ଦିରରେ ରଚନା କଲେ। ଭଗବାନ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କରୁ କରୁ ସେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ସ୍ୱୟଂପ୍ରକାଶ ଷଟ୍ମୁଖ ଜ୍ୟୋତିର ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ଶ୍ଳୋକ ଭୁଜଙ୍ଗ ଛନ୍ଦରେ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା — କୁହାଯାଏ ଯେ ସେତେବେଳେ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଆଦିଶେଷଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପାସନା କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେହି ସର୍ପଗତି ଛନ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବେ ଏହି ସ୍ତୁତି ମହାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ବିନମ୍ରତାର ସ୍ୱୀକୃତିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଭୁଜଙ୍ଗମ୍ କ'ଣ?▼
ଏହା ଭଗବାନ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ (ମୁରୁଗନ / କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ଷଣ୍ମୁଖ)ଙ୍କ 33 ଶ୍ଳୋକର ସ୍ତୁତି, ଯାହାକୁ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ତିରୁଚେନ୍ଦୂରରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଭୁଜଙ୍ଗ (ସର୍ପ) ଛନ୍ଦରେ ରଚନା କଲେ। ଏହା ଭଗବାନଙ୍କ ରୂପ, ତାଙ୍କ ବେଲ ଓ ମୟୂର ଏବଂ ତାଙ୍କ କୃପାର ସ୍ତୁତି କରି ଶରଣାଗତି ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
ଏହାକୁ କିଏ ରଚନା କଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ "ଭୁଜଙ୍ଗମ୍" କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?▼
ଏହାକୁ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ ରଚନା କଲେ। "ଭୁଜଙ୍ଗ"ର ଅର୍ଥ ସର୍ପ; ଏହି ସ୍ତୁତି ଭୁଜଙ୍ଗପ୍ରୟାତ ଛନ୍ଦରେ ଅଛି, ଯାହାର ପ୍ରବାହମୟ ଲୟ ସର୍ପର ଗତି ଭଳି — କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଆଦିଶେଷଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପାସନା କରୁଥିବା ଦେଖି ପ୍ରେରିତ ହେଲା।
ଏହାର ପାଠର କ'ଣ ଲାଭ?▼
ଏହା ଭଗବାନ ମୁରୁଗନଙ୍କ କୃପା ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଠିତ — ସାହସ, ଆରୋଗ୍ୟ ତଥା ଭୟ, ରୋଗ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ନିବାରଣ ପାଇଁ। ଏହା ସ୍କନ୍ଦ ଷଷ୍ଠୀ, ମଙ୍ଗଳବାର ଓ କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନରେ ବିଶେଷ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →