ତ୍ରେତା ଯୁଗ
ଜଗତର ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗ — ଭଗବାନ ରାମ ଓ ମହାଯଜ୍ଞର ଯୁଗ
ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଜଗତର ଚାରି ମହାଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ସତ୍ୟ ଯୁଗ ପରେ ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ପୂର୍ବରୁ ଆସେ। 1,296,000 ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିବା ଏହି ଯୁଗରେ ଧର୍ମ — ଯାହାକୁ ବୃଷଭ ରୂପରେ ଦର୍ଶାଯାଏ — ତାହାର ଚାରିରୁ ତିନି ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା, ଅର୍ଥାତ ପୁଣ୍ୟ କମିଯାଇ ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ରହିଯାଇଥିଲା। ଏହା ଯଜ୍ଞ (ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞ)ର, ପ୍ରଥମ ମହାନ ରାଜାମାନଙ୍କର, ଏବଂ ସର୍ବୋପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ଅବତାର — ବାମନ, ପରଶୁରାମ ଓ ଶ୍ରୀରାମ — ର ଯୁଗ। ରାମାୟଣ କଥା ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ହିଁ ଘଟିତ ହୁଏ।
Interesting Facts
- ✦ତ୍ରେତା ଯୁଗ 1,296,000 ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା — ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୁଗ ଓ ଚାରିଟି ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୀର୍ଘତମ।
- ✦"ତ୍ରେତା"ର ଅର୍ଥ "ତିନି": ଧର୍ମରୂପୀ ବୃଷଭ ବର୍ତ୍ତମାନ ତିନି ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପୁଣ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲା।
- ✦ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତିନି ଅବତାର ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ — ବାମନ (ବାମନ ରୂପ), ପରଶୁରାମ (ଯୋଦ୍ଧା-ଋଷି) ଓ ଶ୍ରୀରାମ।
- ✦ରାମାୟଣ କଥା ତ୍ରେତା ଯୁଗର; ଏହି ଯୁଗ ସର୍ବଦା ରାମ-ରାଜ୍ୟ, ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ରାଜ୍ୟ, ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
- ✦ଯଜ୍ଞ (ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞ) ଧର୍ମର ପ୍ରମୁଖ ସାଧନ ହେଲା, ଏବଂ ରାଜତନ୍ତ୍ର, କୃଷି ଓ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁଦୃଢ଼ ହେଲା।
- ✦ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରାୟ 10,000 ବର୍ଷ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ ତଥା ମହାନ ଶରୀର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ, ଯଦିଓ ସତ୍ୟ ଯୁଗ ଅପେକ୍ଷା କିଛି କମ୍।
ଚାରି ଯୁଗ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟ
ହିନ୍ଦୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ବିଜ୍ଞାନ ମହାନ କାଳଚକ୍ର (ଚତୁର୍ଯୁଗ କିମ୍ବା ମହାଯୁଗ)କୁ ଚାରି ଯୁଗରେ ବିଭକ୍ତ କରେ: ସତ୍ୟ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗ ପୂର୍ବ ଅପେକ୍ଷା ଛୋଟ ଓ କମ୍ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଯେପରି କୌଣସି ଚକ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜ ସନ୍ତୁଳନ ହରାଉଅଛି। ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଦ୍ୱିତୀୟ, ଯାହା 1,296,000 ମାନବ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଲା — ସତ୍ୟ ଯୁଗର ଲମ୍ବର ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ।
ଯୁଗର ମାପ ଧର୍ମ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟଃ ବୃଷଭ ରୂପରେ ଦର୍ଶାଯାଏ। ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ଧର୍ମରୂପୀ ବୃଷଭ ନିଜ ଚାରି ଗୋଡ଼ରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା। ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ତାହା ତିନି ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା: ସତ୍ୟ, ତପ ଓ କରୁଣା ପ୍ରବଳ ରହିଲା, କିନ୍ତୁ ପୁଣ୍ୟର ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଭାଗ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲା। ତେଣୁ "ତ୍ରେତା" ନାମ — ସଂସ୍କୃତରେ "ତିନି"ରୁ — ଯୁଗର କ୍ରମ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ ତିନି ଗୋଡ଼ରେ ସଦ୍ଗୁଣ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା ଉଭୟକୁ ଅଙ୍କିତ କରେ।
ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଜୀବନ ଓ ଧର୍ମ
ଯେପରି ସତ୍ୟ ଯୁଗ ଶୁଦ୍ଧ ଧ୍ୟାନର ଯୁଗ ଥିଲା, ସେହିପରି ତ୍ରେତା ଯୁଗ ଯଜ୍ଞ — ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି-ଯଜ୍ଞ — ର ଯୁଗ ହେଲା। ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବେ ଲୋକମାନେ କେବଳ ଅନ୍ତରର ତପସ୍ୟାରେ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ଆହୁତି ଓ ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧାରଣ କରାଯାଉଥିଲା। କୃଷି, ରାଜତନ୍ତ୍ର ଓ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟର ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଜୀବନ ସୁଦୃଢ଼ ହେଲା, ଏବଂ ସମ୍ରାଟ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାନ ବୈଦିକ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦିତ ହେଲା।
ଯଦିଓ ପୁଣ୍ୟ ଏକ-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା, ତଥାପି ଏହା ଅସାଧାରଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାର ଯୁଗ ଥିଲା। ରାଜାମାନେ ଧର୍ମର ସେବକ ରୂପରେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ, ଋଷିମାନେ ମହାନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟରେ ବନ୍ଧନ ଘନିଷ୍ଠ ଥିଲା। ମାନବ-ଆୟୁ ଦୀର୍ଘ ଥିଲା — ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ — ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଉଚ୍ଚ, ବଳବାନ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଏହି ଯୁଗର ସ୍ମୃତି ଆମକୁ "ରାମ-ରାଜ୍ୟ"ର ଆଦର୍ଶ ଦିଏ, ଯାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ନ୍ୟାୟ ଓ କରୁଣାରେ ଶାସିତ ରାଜ୍ୟ ଥିଲା।
ତ୍ରେତା ଯୁଗର ଅବତାର ଓ ମହାନ ଘଟଣାବଳୀ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦଶ ଅବତାର ମଧ୍ୟରୁ ତିନି ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପ୍ରଥମେ ବାମନ ଆସିଲେ, ବାମନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ତିନି ପାଦରେ ତିନି ଲୋକ ମାପି ନେଲେ ଏବଂ ଉଦାର ଦୈତ୍ୟରାଜ ବଳିଙ୍କୁ ବିନମ୍ର କରି ସ୍ୱର୍ଗ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ। ତା'ପରେ ପରଶୁରାମ ଆସିଲେ, କୁରାଢ଼ୀଧାରୀ ଋଷି, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ରାଜାମାନେ ଅହଂକାରୀ ଓ କ୍ରୂର ହୋଇଯିବା ବେଳେ ପୃଥିବୀକୁ ଅତ୍ୟାଚାର-ମୁକ୍ତ କଲେ।
ସବୁଠାରୁ ମହାନ, ଏହି ଯୁଗ ଶ୍ରୀରାମ — ସପ୍ତମ ଅବତାର — ଙ୍କ ଅବତରଣରେ ସୁଶୋଭିତ, ଯିଏ ଅଯୋଧ୍ୟାର ରାଜକୁମାର, ଆଦର୍ଶ ପୁତ୍ର, ସ୍ୱାମୀ ଓ ରାଜା ଥିଲେ। ରାମାୟଣ ତାଙ୍କ ବନବାସ, ରାକ୍ଷସ ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ସୀତା-ହରଣ, ହନୁମାନ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଲଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେତୁ-ନିର୍ମାଣ, ଏବଂ ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର ଅନ୍ତିମ ବିଜୟର କଥା କହେ। ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଶାସନ ସହିତ ତ୍ରେତା ଯୁଗ ନିଜ ଚରମରେ ପହଞ୍ଚିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଯୁଗର ଅବସାନ ସହିତ ତାହା ଆଗକୁ ଆସୁଥିବା ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ପରିଣତ ହେଲା।
Related Mantras & Stotras
Frequently Asked Questions
How long did the Treta Yuga last?
The Treta Yuga lasted 1,296,000 human years — three-quarters the length of the Satya Yuga. It is the second of the four yugas in the great cycle of time (chaturyuga), which together span 4,320,000 years.
Which avatars of Vishnu appeared in the Treta Yuga?
Three avatars descended in the Treta Yuga: Vamana (the dwarf who subdued King Bali), Parashurama (the warrior-sage), and Sri Rama (the prince of Ayodhya, hero of the Ramayana).
Why is it called Treta Yuga?
"Treta" comes from the Sanskrit word for "three". In this age the bull of dharma stood on three of its four legs — three-quarters of righteousness remained — so the name records both its place as the second age and the threefold support of virtue.
Is the Ramayana set in the Treta Yuga?
Yes. The Ramayana, the story of Sri Rama, takes place in the Treta Yuga. The age is forever associated with Rama-rajya — the ideal kingdom of Rama, ruled in perfect justice, truth and compassion.