ହରତାଳିକା ତୀଜ ବ୍ରତ କଥା
ପାର୍ବତୀ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ରୂପେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ
ହରତାଳିକା ତୀଜ ଭାଦ୍ରପଦ ମାସର ଶୁକ୍ଲ ପକ୍ଷର ତୃତୀୟାରେ ପଡ଼େ। ଅବିବାହିତ କନ୍ୟାମାନେ ଓ ସଧବା ନାରୀମାନେ କଠୋର ନିର୍ଜଳ ବ୍ରତ (ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ବିନା) ପାଳନ କରି ଭଲ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସୁଖ ପାଇଁ ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହି ନାମ 'ହରତ' (ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନେଇଯାଇଥିବା ସଖୀ) ଓ 'ଆଲିକା' (ସାଙ୍ଗ) ରୁ ଆସିଛି। ଏହା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ତପସ୍ୟାର କଥା, ଯାହା ଶିବ ନିଜେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସଂକଳ୍ପ ଓ ସଖୀଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ
ଏକ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ପାର୍ବତୀ ପର୍ବତରାଜ ହିମବାନଙ୍କ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ତାଙ୍କ ମନ କେବଳ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗିଥିଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ରୂପେ ପାଇବା ପାଇଁ ସେ କଠୋରତମ ତପସ୍ୟା କଲେ — ଉପବାସ କରିବା, ଖରା-ଶୀତ ସହିବା, ପତ୍ର ଖାଇ ଓ କେତେବେଳେ କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ ବଞ୍ଚିବା। ତାଙ୍କ କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିବା ଶରୀର ଦେଖି ତାଙ୍କ ପିତା ହିମବାନ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଉଠିଲେ।
ସେତେବେଳେ ନାରଦ ମୁନି ହିମବାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ନେଇ ଆସିଲେ ଯେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ବିବାହ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ହେଉ, ଏବଂ ପିତା ଏହାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ବନ୍ଧ ଭାବି ସ୍ୱୀକାର କଲେ। କିନ୍ତୁ ପାର୍ବତୀ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଜାଣିଲେ, ସେ ଶୋକରେ ଭରି ଗଲେ, କାରଣ ସେ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ବିବାହ କରିବାର ବ୍ରତ ନେଇଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଦୁଃଖ ନିଜ ପ୍ରିୟ ସଖୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ମନ ବିରୁଦ୍ଧ ବିବାହରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଘନ ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ନିର୍ଜନ ଗୁମ୍ଫାକୁ ନେଇଯାଇ (ହରତ) ଲୁଚାଇ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠି ପାର୍ବତୀ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ନିଜ ଭକ୍ତି ଜାରି ରଖିପାରିଲେ।
ବାଲିର ଶିବଲିଙ୍ଗ ଓ ଶିବଙ୍କ ବର
ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଭାଦ୍ରପଦର ତୃତୀୟାରେ, ପାର୍ବତୀ ନଦୀ କୂଳର ବାଲିରୁ ଗୋଟିଏ ଶିବଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ନିର୍ଜଳ ବ୍ରତ ରଖି ଓ ଶିବଙ୍କ ସ୍ତୁତି ପାଠ କରୁ କରୁ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ରାତିସାରା ତାହାର ପୂଜା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତା ଭୟରେ ନିଜ ହଜିଯାଇଥିବା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସବୁଆଡ଼େ ଖୋଜିଲେ।
ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଗଭୀରତା ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମର ପବିତ୍ରତାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ ଶିବ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ — ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେବେ। ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ପାର୍ବତୀ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ସେ କେବଳ ଶିବଙ୍କୁ ହିଁ ବିବାହ କରିବେ; ତାଙ୍କ ସଂକଳ୍ପ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଖି ହିମବାନ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେବେଠାରୁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ହରତାଳିକା ତୀଜ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତି, ରାତିସାରା ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଏବଂ ଜଣେ ଭକ୍ତ ସ୍ୱାମୀ ଓ ଅଖଣ୍ଡ, ସୁଖୀ ଦାମ୍ପତ୍ୟ କାମନା କରନ୍ତି।
The Fruit of the Vrat
ହରତାଳିକା ତୀଜ ବ୍ରତ ଅବିବାହିତ କନ୍ୟାମାନେ ଭଲ ଓ ସ୍ନେହୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାମନାରେ, ଏବଂ ସଧବା ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଏହା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ କଠିନତମ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ — ଅନ୍ନ ଓ ଜଳ ବିନା ରହି ରାତିସାରା ଜାଗରଣ ଓ ପୂଜା ସହିତ ପାଳନ କରାଯାଏ।
Mantras & Aarti for this Puja
Frequently Asked Questions
What does the name 'Hartalika' mean?
It combines 'harat' (carried away) and 'aalika' (female friend) — recalling how Parvati's friend carried her off to the forest so she could continue her penance for Shiva and avoid a marriage to Vishnu arranged by her father.
How is the Hartalika Teej vrat kept?
It is a nirjala (waterless) fast kept through the day and night. Women worship Shiva and Parvati — often with idols of sand or clay — through a night vigil, hear the katha, and break the fast the next morning.
When is Hartalika Teej celebrated?
On the Tritiya (third day) of the bright fortnight of Bhadrapada, a day before Ganesh Chaturthi, usually in August or September.