ତୁଳସୀ ବିବାହ କଥା
ତୁଳସୀଙ୍କ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ (ଶାଳଗ୍ରାମ) ସହିତ ପବିତ୍ର ବିବାହ
ତୁଳସୀ ବିବାହ ହେଉଛି ପବିତ୍ର ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ରୂପରେ ଥିବା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଯାଉଥିବା ବିବାହ। ଏହା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ, ପ୍ରବୋଧିନୀ (ଦେବୋତ୍ଥାନ) ଏକାଦଶୀର ପରଦିନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚାରି ମାସର ଯୋଗନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗ୍ରତ ହେବା ତଥା ହିନ୍ଦୁ ବିବାହ ଋତୁର ଆରମ୍ଭର ପ୍ରତୀକ। ତୁଳସୀ ବିବାହ କଲେ କନ୍ୟାଦାନ (ଝିଅକୁ ବିବାହରେ ଦାନ କରିବା) ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହା ତୁଳସୀଙ୍କ କଥା।
ବୃନ୍ଦା, ପତିବ୍ରତା
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବୃନ୍ଦା ନାମକ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ, ଯିଏ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତ ଏବଂ ପରାକ୍ରମୀ ଅସୁର ଜଳନ୍ଧରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ପତିବ୍ରତ ଧର୍ମ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି (ପତିବ୍ରତା ଧର୍ମ) ଏତେ ଅଖଣ୍ଡ ଥିଲା ଯେ ତାହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତେଜରେ ଜଳନ୍ଧର ଅଜେୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ — ଯେତେବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ସତୀତ୍ୱ ଅଖଣ୍ଡ ରହିଲା, କୌଣସି ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏଥିରେ ସାହସୀ ହୋଇ ଜଳନ୍ଧର ଅତ୍ୟାଚାରୀ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା କଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଜୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ନିଜ ବିପତ୍ତିରେ ଦେବତାମାନେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେଲେ, କାରଣ କେବଳ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ସତୀତ୍ୱର ରକ୍ଷାର ଅନ୍ତ ଘଟାଇ ହିଁ ଜଳନ୍ଧରଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରାଯାଇ ପାରିଥାନ୍ତା।
ଅଭିଶାପ ଏବଂ ତୁଳସୀଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ
ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଜଳନ୍ଧରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ଏହିପରି ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଭକ୍ତିର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କବଚ ଭଗ୍ନ ହୋଇଗଲା; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶିବ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁର ଜଳନ୍ଧରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବୃନ୍ଦା ସତ୍ୟ ଜାଣିଲେ, ସେତେବେଳେ ଶୋକରେ ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପଥର ହୋଇଯିବାର ଅଭିଶାପ ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଭଗବାନ ଅଭିଶାପ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ବୃନ୍ଦା ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭସ୍ମର ସ୍ଥାନରୁ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଘୋଷଣା କଲେ: 'ଏହି ଗଛ ତୁଳସୀ ହେବ, ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ; ତୁଳସୀ ପତ୍ର ବିନା ମୁଁ କୌଣସି ନୈବେଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ ସଦା ଶାଳଗ୍ରାମ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବାସ କରିବି।' ଏହିପରି ପ୍ରତିବର୍ଷ ତୁଳସୀ ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ବିବାହ ତୁଳସୀ ବିବାହ ରୂପେ ପ୍ରେମପୂର୍ବକ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯାହା ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ଏବଂ ଭକ୍ତିକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଏ। ଆଜି ବି ତୁଳସୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହିନ୍ଦୁ ଘରେ ପୂଜନୀୟା, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂଜାରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ।
The Fruit of the Vrat
ତୁଳସୀ ବିବାହ କଲେ କନ୍ୟାଦାନର ମହାନ ପୁଣ୍ୟ, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ସୁଖ ଓ ପାରିବାରିକ କଲ୍ୟାଣ ତଥା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିଶେଷ କୃପା ମିଳେ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ତୁଳସୀ ଗଛର ନିତ୍ୟ ପୂଜା ଓ ଜଳସେଚନ ଘରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଆଣିଥାଏ ବୋଲି ବିଚାର କରାଯାଏ।
Mantras & Aarti for this Puja
Frequently Asked Questions
When is Tulsi Vivah performed?
On the Dwadashi of the bright fortnight of Kartik — the day after Prabodhini (Devutthana) Ekadashi, usually in November. It marks Lord Vishnu's awakening from Chaturmas and the start of the auspicious wedding season.
What is the merit of performing Tulsi Vivah?
It is said to grant the same punya as the kanyadaan (giving away of a daughter in marriage); couples without a daughter especially perform it. It also brings marital harmony and the grace of Lord Vishnu.
Why is Tulsi so sacred to Lord Vishnu?
By the Lord's own blessing, Tulsi — who was Vrinda, the supremely devoted wife — became dearest to Him; no offering to Vishnu is considered complete without a Tulsi leaf, and He dwells eternally as the Shaligram beside her.