ਅੰਤਰਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਬਹਿਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ (ਸ਼ਿਵੋਹਮ੍) — Word-by-Word Meaning
अन्तर्ज्योतिर्बहिर्ज्योतिः (शिवोऽहम्)
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
अन्तः-ज्योतिः
antaḥ-jyotiḥ
ਅੰਦਰਲਾ ਚਾਨਣ, ਭੀਤਰ ਦਾ ਚਾਨਣ
बहिः-ज्योतिः
bahiḥ-jyotiḥ
ਬਾਹਰਲਾ ਚਾਨਣ, ਬਾਹਰ ਦਾ ਚਾਨਣ
प्रत्यक्-ज्योतिः
pratyak-jyotiḥ
ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਜੋਤਿ, ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਅੰਤਰਤਮ ਜੋਤਿ
परात्-परः
parāt-paraḥ
ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਰਾਤਪਰ
ज्योतिः-ज्योतिः
jyotiḥ-jyotiḥ
ਸਾਰੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ (ਜੋ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ)
स्वयम्-ज्योतिः
svayaṃ-jyotiḥ
ਸ੍ਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸ੍ਵੈ-ਦੀਪਤ (ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ)
आत्म-ज्योतिः
ātma-jyotiḥ
ਆਤਮਾ ਦਾ ਚਾਨਣ, ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਦੀਪਤੀ
शिवः
śivaḥ
ਸ਼ਿਵ, ਮੰਗਲਮਈ, ਸਦਾ-ਸ਼ੁੱਧ ਪਰਮ ਸੱਚ
अस्मि अहम्
asmi aham
ਮੈਂ ਹਾਂ (ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ)
Complete Translation
ਅੰਦਰਲਾ ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲਾ ਚਾਨਣ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅੰਤਰਤਮ ਜੋਤਿ, ਪਰਾਤਪਰ; ਸਾਰੀਆਂ ਜੋਤਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ, ਸ੍ਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਦੀਪਤ ਚਾਨਣ — ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਿਵ ਮੈਂ ਹਾਂ।
Origin & History
Source: Advaita Vedanta tradition (a self-luminous Self / Shivoham meditation verse)
Author: Traditional (Advaita Vedanta)
Period: Ancient / classical
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ, ਆਤਮਾ ਦਾ ਸ੍ਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੋਤਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ 'ਸ਼ਿਵੋਹਮ੍' — 'ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ' — ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਦ੍ਵੈਤ-ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧਕ, ਸਾਰੇ ਅੰਦਰੂਨੀ-ਬਾਹਰੀ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਚੇਤਨਾ 'ਤੇ ਮਨ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਸਰੂਪ, ਪਰਮ ਸੱਚ ਨਾਲ ਅਭਿੰਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ 'ਚਾਨਣ' ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ?▼
ਇੱਥੇ 'ਜੋਤਿ' (ਚਾਨਣ) ਭੌਤਿਕ ਚਾਨਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ — ਉਹ ਸ੍ਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਮਨ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ 'ਜੋਤਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।
'ਸ਼ਿਵੋਸ੍ਮ੍ਯਹਮ੍' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ' — ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੰਗਲਮਈ, ਸਦਾ-ਸ਼ੁੱਧ, ਪਰਮ ਸੱਚ (ਬ੍ਰਹਮ) ਵਜੋਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਤਮ ਆਤਮਾ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨਾਲ ਅਭਿੰਨ ਹੈ — ਇਸ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸੱਚ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ।
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?▼
ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨਾਤਮਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਸ੍ਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਮੈਂ ਉਹੀ ਜੋਤਿ ਹਾਂ' ਇਸ ਬੋਧ ਨੂੰ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਇਹ ਨਿਰਵਾਣ ਸ਼ਟਕਮ੍ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ?▼
ਇਹ ਉਹੀ ਭਾਵ ਅਤੇ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਨਿਰਵਾਣ ਸ਼ਟਕਮ੍ ('ਚਿਦਾਨੰਦਰੂਪਃ ਸ਼ਿਵੋਹਮ੍ ਸ਼ਿਵੋਹਮ੍') ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ 'ਸ਼ਿਵੋਹਮ੍' ਟੇਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੱਚੀ ਆਤਮਾ ਹੀ ਉਹ ਆਨੰਦਮਈ, ਸ੍ਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਰਮ ਸੱਚ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →