ਬਾਲਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਧਿਆਨ ਸਤੋਤ੍ਰਮ੍ — Word-by-Word Meaning

बालात्रिपुरसुन्दरी ध्यान स्तोत्रम्

Every Sanskrit word explained in English

← Full Page Complete Lyrics Benefits & How to Chant

Word-by-Word Breakdown

अरुणकिरणजालैः

aruṇa-kiraṇa-jālaiḥ

ਆਪਣੀਆਂ ਅਰੁਣ (ਲਾਲ) ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ

रञ्जिताशावकाशा

rañjitāśāvakāśā

ਜੋ ਸਮਸਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਵਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੰਜਿਤ (ਆਰਕਤ) ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

विधृतजपवटीका

vidhṛta-japa-vaṭīkā

ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਜਪ ਲਈ ਜਪਮਾਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ

पुस्तकाभीतिहस्ता

pustaka-abhīti-hastā

ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਅਭਯ (ਨਿਰਭੈਤਾ) ਦੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ

इतरकरवराढ्या

itara-kara-varāḍhyā

ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਰ (ਵਰਦਾਨ) ਮੁਦ੍ਰਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ

फुल्लकह्लारसंस्था

phulla-kahlāra-saṃsthā

ਪੂਰਨ ਵਿਕਸਿਤ ਸ਼੍ਵੇਤ ਕਹ੍ਲਾਰ (ਕੁਮੁਦ) ਪੁਸ਼ਪ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ

निवसतु हृदि

nivasatu hṛdi

ਉਹ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ

बाला

bālā

ਬਾਲਾ (ਯੁਵਤੀ ਦੇਵੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਬਾਲ-ਰੂਪ)

नित्यकल्याणशीला

nitya-kalyāṇa-śīlā

ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਨਿਤਯ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਹੈ

ध्यान

dhyāna

ਧਿਆਨ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜੋ ਬਾਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

त्रिपुरसुन्दरी

tripurasundarī

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰੀ — ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਬਾਲਾ ਹੈ

जपवटी / जपमाला

japa-vaṭī / japa-mālā

ਜਪਮਾਲਾ, ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਮੰਤਰ-ਜਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ

पुस्तक

pustaka

ਪੁਸਤਕ — ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੇਦ/ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ

अभीति / अभय

abhīti / abhaya

ਡਰ ਦਾ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁਦ੍ਰਾ, ਭਗਤ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ

वर

vara

ਵਰ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਮੁਦ੍ਰਾ, ਭਗਤ ਦੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ

Complete Translation

ਬਾਲਾ — ਉਹ ਯੁਵਤੀ ਦੇਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੀ ਨਿਤਯ ਕਲਿਆਣਮਯ ਹੈ — ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇ: ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਅਰੁਣ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਮਸਤ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਵਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਰੰਜਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ, ਤਥਾ ਅਭਯ ਅਤੇ ਵਰ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਰਨ ਵਿਕਸਿਤ ਸ਼੍ਵੇਤ ਕਹ੍ਲਾਰ (ਕੁਮੁਦ) ਪੁਸ਼ਪ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ।

Origin & History

Source: Traditional Sri Vidya / Shakta dhyana verse (used in Bala upasana and Tantric manuals)

Author: Traditional (anonymous, within the Sri Vidya tradition)

Period: Classical / Medieval

ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਇੱਕ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ, 'ਅਰੁਣ-ਕਿਰਣ-ਜਾਲੈਃ', ਲਲਿਤਾ ਦੇ ਨਵਯੌਵਨਾ ਰੂਪ ਬਾਲਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਧਿਆਨ ਹੈ। ਬਾਲਾ ਅਕਸਰ ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ ਦੀਖਿਅਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਹੈ; ਸੌਮਯ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਉਹ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭਯ ਅਤੇ ਵਰ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਤਾਂਤਰਿਕ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਸਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾ ਦੇ ਜਾਪ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

ਬਾਲਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਕੌਣ ਹੈ?▼

ਬਾਲਾ ('ਬਾਲਿਕਾ'), ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਲਾਂਬਿਕਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਲਲਿਤਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਨਵਯੌਵਨਾ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਵਿਦਿਆ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਸਰ ਦੀਖਿਅਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੌਮਯ, ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਰੁਣ-ਵਰਨ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪਮਾਲਾ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਤਥਾ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੀਆਂ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਸਹਿਤ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕੀ ਹੈ?▼

ਇਹ ਬਾਲਾਤ੍ਰਿਪੁਰਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ-ਸ਼ਲੋਕ — ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ੀਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ — ਹੈ, ਜੋ 'ਅਰੁਣ-ਕਿਰਣ-ਜਾਲੈਃ' ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲਾ ਦੇ ਜਾਪ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਾਨਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਾਲਾ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਜਾਪ ਕਦੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?▼

ਇਸ ਦਾ ਜਾਪ ਬਾਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਾਂ ਜਾਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ, ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨਵਰਾਤ੍ਰਿ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

ਜਪਮਾਲਾ, ਪੁਸਤਕ ਅਤੇ ਮੁਦ੍ਰਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼

ਜਪਮਾਲਾ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ; ਪੁਸਤਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ; ਅਭਯ ਮੁਦ੍ਰਾ ਨਿਰਭੈਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਰ ਮੁਦ੍ਰਾ ਵਰਦਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਬਾਲਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਦਾਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →