ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੧੧.੧੫ — ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਦੇਵਾਂਸ੍ਤਵ ਦੇਵ ਦੇਹੇ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.१५ — पश्यामि देवांस्तव देव देहे
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
अर्जुनः उवाच
arjunaḥ uvācha
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ
पश्यामि
paśhyāmi
ਮੈਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ
देवान्
devān
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ; ਦਿਵਯ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ
तव देव देहे
tava deva dehe
ਆਪ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵ
सर्वान्
sarvān
ਸਮੂਹ
तथा
tathā
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ
भूतविशेषसङ्घान्
bhūta-viśheṣha-saṅghān
ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ
ब्रह्माणम्
brahmāṇam
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੂੰ)
ईशम्
īśham
ਈਸ਼ ਨੂੰ (ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ)
कमलासनस्थम्
kamala-āsana-stham
ਕਮਲ ਦੇ ਆਸਣ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ
ऋषीन्
ṛiṣhīn
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ
च सर्वान्
cha sarvān
ਅਤੇ ਸਮੂਹ
उरगान्
uragān
ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ
च दिव्यान्
cha divyān
ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਜਨਾਂ ਨੂੰ
Complete Translation
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ! ਮੈਂ ਆਪ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਕਮਲ ਦੇ ਆਸਣ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਸਮੂਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 15
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿਵਯ ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਯਮਾਨ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੧੧.੧੫ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਕੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ?▼
ਦਿਵਯ ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ 'ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਮੂਹਾਂ, ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਸਮੂਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ-ਵਰਣਨ ਦਾ ਆਰੰਭ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਕੀ ਹੈ?▼
ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਉਹ ਵਿਰਾਟ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਇਹ ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਨੰਤ, ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਕਿਉਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?▼
ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸੇ ਇੱਕ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡੂੰਘਾ ਕਰਦਾ ਹੈ?▼
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ — ਇਹ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਕੇ ਸਾਧਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੀਮਿਤ ਛਵੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਸਮੁੱਚੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →