ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੧੧.੪੦ — ਨਮਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਥ ਪ੍ਰਿਸ਼੍ਠਤਸ੍ਤੇ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता ११.४० — नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
नमः पुरस्तात्
namaḥ purastāt
ਅੱਗੋਂ ਨਮਸਕਾਰ
अथ पृष्ठतः
atha pṛiṣhṭhataḥ
ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ
ते
te
ਆਪ ਨੂੰ
नमः अस्तु ते
namo ’stu te
ਆਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ
सर्वतः एव
sarvata eva
ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਹੀ
सर्व
sarva
ਹੇ ਸਰਵ (ਸਭ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਸਰਵਸਰੂਪ)
अनन्तवीर्य
ananta-vīrya
ਅਨੰਤ ਸਾਮਰਥ ਵਾਲੇ
अमितविक्रमः
amita-vikramaḥ
ਅਮਿਤ (ਅਪਰਿਮਿਤ) ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ
त्वम्
tvam
ਆਪ
सर्वम्
sarvam
ਸਭ ਕੁਝ; ਸਮਸਤ
समाप्नोषि
samāpnoṣhi
ਆਪ ਵਿਆਪਤ ਹੋ; ਆਪ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹੋ
ततः असि सर्वः
tato ’si sarvaḥ
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਸਰਵਸ੍ਵ ਹੋ
Complete Translation
ਹੇ ਸਰਵਸਰੂਪ! ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਨਮਸਕਾਰ! ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ! ਆਪ ਅਨੰਤ ਸਾਮਰਥ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਆਪ ਸਭ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਹੋ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਸਰਵਸ੍ਵ ਹੋ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 11, Verse 40
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਅਸੀਮ ਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਹ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ, ਪਿੱਛੋਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਸਾਮਰਥ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਹ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਸਮਸਤ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਹਨ ਤਥਾ ਉਹ ਹੀ ਸਰਵਸ੍ਵ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ੧੧.੪੦ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ?▼
ਅਰਜੁਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ -- ਅੱਗੋਂ, ਪਿੱਛੋਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ -- ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸਾਮਰਥ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੀ ਸਰਵਸ੍ਵ ਹਨ।
ਅਰਜੁਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ?▼
ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਲੌਕਿਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅਰਜੁਨ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸਰਵਤ੍ਰ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਇਸ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਮਸਤ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ।
'ਤਤੋਸਿ ਸਰਵਃ' (ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਆਪ ਹੀ ਸਰਵਸ੍ਵ ਹੋ) ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਤ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹਨ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸਰਵਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਦਾ ਹੈ -- ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਸ਼ਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੰਤ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹੈ।
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?▼
ਇਹ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਭਗਤ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦਿਵਯ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰਨ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →