ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ 18.61 — ਈਸ਼੍ਵਰਃ ਸਰਵਭੂਤਾਨਾਮ੍ — Word-by-Word Meaning
श्रीमद्भगवद्गीता १८.६१ — ईश्वरः सर्वभूतानाम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
ईश्वरः
īśhvaraḥ
ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ
सर्वभूतानाम्
sarva-bhūtānām
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ
हृद्देशे
hṛid-deśhe
ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ
अर्जुन
arjuna
ਹੇ ਅਰਜੁਨ
तिष्ठति
tiṣhṭhati
ਸਥਿਤ ਹੈ, ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ
भ्रामयन्
bhrāmayan
ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ
सर्वभूतानि
sarva-bhūtāni
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ
यन्त्रारूढानि
yantra-ārūḍhāni
ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ
मायया
māyayā
ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ (ਮਾਇਆਵੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ
Complete Translation
ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਈਸ਼ਵਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ (ਜਿਵੇਂ) ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Origin & History
Source: Bhagavad Gita Chapter 18, Verse 61
Author: Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva)
Period: Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਅਠਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਆਇ, ਮੋਕਸ਼ ਸੰਨਿਆਸ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ ਦੇ ਚਰਮ ਆਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਵਾਂਗ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਦੇ ਪਰਾਮਰਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ 18.61 ਕੀ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ?▼
ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਘੁਮਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਯੰਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਣ। ਭਗਵਾਨ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਕਟ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ।
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ 'ਯੰਤਰ' ਕੀ ਹੈ?▼
'ਯੰਤਰ' ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਉਸ ਤੰਤਰ ਦਾ ਰੂਪਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣੀ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਘੁੰਮਦੇ ਉਪਕਰਣ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਘੁਮਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਰੀਰ-ਮਨ ਦੇ ਤੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਘੁਮਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ 'ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਘੁਮਾਉਂਦਾ' ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਸਾਡੀ ਆਜ਼ਾਦ ਇੱਛਾ ਹੈ?▼
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮੋਹਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਵਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਗਲੇ ਹੀ ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਦਾ ਆਗ੍ਰਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ — ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਰਣਾਗਤੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਂਤਰਿਕ ਘੁੰਮਣ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉਠਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ?▼
ਇਹ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਭਗਵਾਨ ਵੱਲ ਅੰਦਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਦਿਵਯ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਅਸਹਾਇ ਕਠਪੁਤਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਘੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →