શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા 2.14 — માત્રાસ્પર્શાસ્તુ કૌન્તેય
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ 2.14 — ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
સાંખ્યયોગના આ શ્લોકમાં શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને કહે છે કે શીત-ઉષ્ણ અને સુખ-દુઃખ ઇન્દ્રિયો તથા વિષયોના સંયોગથી જ ઉત્પન્ન થાય છે. આ અનુભવો આવતા-જતા રહે છે, અનિત્ય છે, માટે તેમને ધીરજપૂર્વક સહન કરવા જોઈએ. આ સમતા અને તિતિક્ષાનો મૂળભૂત ઉપદેશ છે જે સાધકને મનની સ્થિરતા માટે તૈયાર કરે છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 14 · Bhagavan Sri Krishna (as recorded by Maharishi Veda Vyasa) · Ancient (part of the Mahabharata, c. 5th–2nd century BCE in present form)
કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધક્ષેત્રમાં કહેવાયેલો આ શ્લોક સાંખ્યયોગ અધ્યાયમાં શોકાકુલ અર્જુનને શ્રીકૃષ્ણના પ્રથમ ઉપદેશોમાંનો એક છે. આત્માની નિત્યતા સમજાવ્યા પછી, શ્રીકૃષ્ણ હવે શરીરના દ્વંદ્વોને સહન કરવાની વ્યાવહારિક સાધના તરફ વળે છે. તિતિક્ષાનો આ ઉપદેશ વેદાંતની આધ્યાત્મિક સાધનાનો એક આધારસ્તંભ બન્યો, જેને યુગો-યુગોથી સંતો અને આચાર્યોએ દોહરાવ્યો છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
સંતો કહે છે કે જે આ શ્લોકને આત્મસાત્ કરી લે છે તેઓ સૌભાગ્ય અને દુર્ભાગ્ય બંનેમાં અવિચલિત રહે છે; તેના દ્વારા પ્રેરિત ધીરજપૂર્ણ સહનશીલતા તે જ અધ્યાયમાં આગળ વર્ણવેલ સ્થિતપ્રજ્ઞની અખંડ શાંતિમાં પરિપક્વ થઈ જાય છે, એમ કહેવાય છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
માત્રાસ્પર્શાસ્તુ કૌન્તેય શીતોષ્ણસુખદુઃખદાઃ। આગમાપાયિનોઽનિત્યાસ્તાંસ્તિતિક્ષસ્વ ભારત॥
mātrā-sparśhās tu kaunteya śhītoṣhṇa-sukha-duḥkha-dāḥ āgamāpāyino ’nityās tans-titikṣhasva bhārata
અર્થ:હે કુન્તીપુત્ર! શીત અને ઉષ્ણ તથા સુખ અને દુઃખને આપનાર ઇન્દ્રિય અને વિષયોના સંયોગનો આરંભ અને અંત થાય છે; તેઓ અનિત્ય છે, માટે હે ભારત! તેમને તું સહન કર.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ 2.14 — ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ પાઠના લાભ
સુખ અને દુઃખ બંને પ્રત્યે તિતિક્ષા (ધીરજપૂર્ણ સહનશીલતા) વિકસાવે છે
જીવનના દ્વંદ્વો વચ્ચે સમતા અને આંતરિક સ્થિરતા વિકસાવે છે
સાધકને યાદ અપાવે છે કે સમસ્ત ઇન્દ્રિય-અનુભવ ક્ષણિક અને ક્ષણભંગુર છે
ક્ષણભંગુર ભાવનાઓ સાથેના તાદાત્મ્યને ઢીલું કરીને ચિંતા ઘટાડે છે
સ્થિતપ્રજ્ઞ (સ્થિરબુદ્ધિવાળા) બનવાનો પાયો નાખે છે
કષ્ટ, રોગ કે અસુવિધાના સમયે એક શક્તિશાળી ચિંતન
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ 2.14 — ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ જપ વિધિ
શાંત બેસીને શ્લોકનો ધીમે-ધીમે પાઠ કરો અને તેના અર્થ પર ચિંતન કરો. જ્યારે પણ શીત કે ઉષ્ણ, લાભ કે હાનિ, પ્રશંસા કે નિંદા તમને વિચલિત કરે, ત્યારે 'આગમાપાયિનોऽનિત્યાঃ'નું સ્મરણ કરો — તેઓ આવે-જાય છે, તેઓ અનિત્ય છે. સ્થિર શ્વાસ લો અને પ્રતિરોધ કર્યા વિના તે સંવેદનાને પસાર થવા દો, તિતિક્ષાની સાક્ષી-વૃત્તિને ધારણ કરતા.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ 2.14 — ਮਾਤ੍ਰਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ੍ਤੁ ਕੌਨ੍ਤੇਯ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ