ਭਗਵਤੀ ਦੁਰਗਾ ਦੁਰਗਾਰਤਿਨਾਸ਼ਿਨੀ (ਦੁਰਗਾ, ਕਲੇਸ਼-ਨਾਸ਼ਿਨੀ, ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਵਧ) — Word-by-Word Meaning
भगवती दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी (निशुम्भ-वध)
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
ततः भगवती क्रुद्धा
tataḥ bhagavatī kruddhā
ਤਦ ਭਗਵਤੀ (ਦੇਵੀ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ
दुर्गा
durgā
ਦੁਰਗਾ (ਅਗਮ੍ਯ, ਅਜੇਯ)
दुर्गार्तिनाशिनी
durga-ārti-nāśinī
ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਸਤਰ ਬਾਧਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ
चिच्छेद देवी चक्राणि
ciccheda devī cakrāṇi
ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ
स्वशरैः सायकान् च तान्
sva-śaraiḥ sāyakān ca tān
ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ
शूलहस्तं समायान्तम्
śūla-hastaṃ samāyāntam
ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਲ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੇ
निशुम्भम् अमरार्दनम्
niśumbham amar-ārdanam
ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ (ਅਮਰਾਂ) ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ
हृदि विव्याध शूलेन
hṛdi vivyādha śūlena
ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ
वेगाविद्धेन चण्डिका
vegāviddhena caṇḍikā
ਵੇਗ ਨਾਲ ਸੁੱਟੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ, ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ (ਇੰਝ ਕੀਤਾ)
भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयात्
bhinnasya tasya śūlena hṛdayāt
ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚੋਂ
निःसृतः अपरः
niḥsṛtaḥ aparaḥ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨਿਕਲਿਆ
तिष्ठ इति पुरुषः वदन्
tiṣṭha iti puruṣaḥ vadan
'ਠਹਿਰ!' ਕਹਿੰਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼
देवी प्रहस्य शिरः चिच्छेद खड्गेन
devī prahasya śiraḥ ciccheda khaḍgena
ਦੇਵੀ ਨੇ ਅੱਟਹਾਸ ਕਰਕੇ ਖੜਗ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਿਆ
ततः असौ अपतत् भुवि
tataḥ asau apatat bhuvi
ਤਦ ਉਹ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ
Complete Translation
ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਭਗਵਤੀ ਦੁਰਗਾ — ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੁਸਤਰ ਪੀੜਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ — ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ। ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਜਦੋਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਲ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਦ ਚੰਡਿਕਾ ਨੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਸੁੱਟੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਬਲੀ, ਮਹਾਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਪੁਰਸ਼ 'ਠਹਿਰ!' ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਕਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਹੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅੱਟਹਾਸ ਕਰਕੇ ਖੜਗ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਉਹ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Origin & History
Source: Durga Saptashati Chapter 9
Author: Sage Markandeya (Markandeya Purana)
Period: c. 400–600 CE (Markandeya Purana)
ਰਕਤਬੀਜ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੈਤ-ਭਰਾ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਅਪਾਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਉਸ ਘੋਰ ਦਵੰਦ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਖੜਗ, ਬਰਛੇ, ਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਚੰਡਿਕਾ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਹਿਰਦਾ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਦੂਜੇ ਯੋਧੇ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟਿਆ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨੂੰ ਧਰਾਸ਼ਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁੰਭ ਇਕੱਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
'ਦੁਰਗਾਰਤਿਨਾਸ਼ਿਨੀ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
ਦੁਰਗਾਰਤਿਨਾਸ਼ਿਨੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਦੁਰਗ-ਆਰਤਿ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ' — ਅਰਥਾਤ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਔਖੇ ਕਲੇਸ਼, ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ (ਦੁਰਗ ਦਾ ਅਰਥ 'ਦੁਸਤਰ' ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਮ — ਦੋਵੇਂ)। ਇਹ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਚੰਡਿਕਾ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਦ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?▼
ਚੰਡਿਕਾ ਆਪਣਾ ਸ਼ੂਲ ਵੇਗ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰਦੀ ਹੈ। ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਮਹਾਬਲੀ ਯੋਧਾ 'ਠਹਿਰ!' ਕਹਿੰਦਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ — ਪਰ ਦੇਵੀ ਅੱਟਹਾਸ ਕਰਕੇ ਖੜਗ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ, ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦਾ ਪੂਰਾ ਅੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਦੇ ਕਿਸ ਅਧਿਆਇ ਤੋਂ ਹੈ?▼
ਇਹ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ (ਨਿਸ਼ੁੰਭ-ਵਧ) ਦੇ 29 ਅਤੇ 32 ਤੋਂ 34 ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਮਹਾਸਰਸਵਤੀ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਉੱਤਮ ਚਰਿਤ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →