ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਮ੍ਰਾਸ੍ਤਰਵਃ ਫਲੋਦ੍ਗਮੈਃ
ਭਵੰਤਿ ਨਮ੍ਰਾਸ੍ਤਰਵਃ ਫਲੋਦ੍ਗਮੈਃ (ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਭਰਤ੍ਰਿਹਰਿ ਦੇ ਨੀਤਿਸ਼ਤਕ ਦਾ ਇਹ ਪਿਆਰਾ ਸ਼ਲੋਕ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਰਤਾ ਹੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਸਹਿਜ ਲੱਛਣ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਰੁੱਖ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਝੁਕਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਸੱਜਣ ਅਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਲੋਕ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੋਰ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੰਕਾਰੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਦਧ੍ਰਿਤ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Niti Shataka of Bhartrhari (Subhashita) · Bhartrhari · Classical Sanskrit literature (c. 5th century CE)
ਭਰਤ੍ਰਿਹਰਿ ਆਪਣੇ ਨੀਤਿਸ਼ਤਕ ਵਿੱਚ ਸੱਜਣ — ਸੱਚੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ — ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ: ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਬੱਦਲ ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਲੋਕ ਜਿੰਨੇ ਵੱਧ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉੰਨੇ ਹੀ ਵੱਧ ਨਿਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਮਰਤਾ ਉਦਾਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਨੀਤੀ ਦੇ ਆਚਾਰੀਆ ਅਕਸਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੇ ਹੰਕਾਰੀ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਕੋਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਝੁਕਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਉਤਰਦੇ ਬੱਦਲ ਨੂੰ ਸੱਜਣ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ ਅਸੁਭਾਵਕ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਚੁੱਪ ਇਨਾਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਮ੍ਰਾਸ੍ਤਰਵਃ ਫਲੋਦ੍ਗਮੈਃ ਨਵਾਮ੍ਬੁਭਿਰ੍ਭੂਮਿਵਿਲਮ੍ਬਿਨੋ ਘਨਾਃ। ਅਨੁਦ੍ਧਤਾਃ ਸਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ਾਃ ਸਮ੍ਰਿਦ੍ਧਿਭਿਃ ਸ੍ਵਭਾਵ ਏਵੈਸ਼ ਪਰੋਪਕਾਰਿਣਾਮ੍॥
bhavanti namrās taravaḥ phalodgamaiḥ navāmbubhir bhūmi-vilambino ghanāḥ। anuddhatāḥ sat-puruṣāḥ samṛddhibhiḥ svabhāva evaiṣa paropakāriṇām॥
ਅਰਥ:ਰੁੱਖ ਫਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਵੇਂ (ਮੀਂਹ ਦੇ) ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੱਦਲ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਝੁਕ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੱਜਣ ਪੁਰਖ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਅਨੁੱਧਤ (ਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ) ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ — ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿਮਰਤਾ ਹੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਹੈ। ਭਰਤ੍ਰਿਹਰਿ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ਭਵੰਤਿ ਨਮ੍ਰਾਸ੍ਤਰਵਃ ਫਲੋਦ੍ਗਮੈਃ (ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਨਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਸਮੇਂ।
ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ (ਪਰਉਪਕਾਰ) ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨਿੱਤ ਚਰਿੱਤਰ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤ-ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਧਿਆਨ।
ਧਨ, ਪਦ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਵਧਣ 'ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਘਮੰਡ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਲੋਕ।
ਭਵੰਤਿ ਨਮ੍ਰਾਸ੍ਤਰਵਃ ਫਲੋਦ੍ਗਮੈਃ (ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ — ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦ ਕੇ ਝੁਕਦਾ ਰੁੱਖ, ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦਾ ਮੀਂਹ ਦਾ ਬੱਦਲ, ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਮਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੱਜਣ। ਹਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਨੁੱਧਤ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰੇ। ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਯਾਦ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ਭਵੰਤਿ ਨਮ੍ਰਾਸ੍ਤਰਵਃ ਫਲੋਦ੍ਗਮੈਃ (ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ