ਬੋਧੋऽਨ੍ਯਸਾਧਨੇਭ੍ਯੋ ਹਿ (ਆਤ੍ਮਬੋਧ ੨)
ਬੋਧੋऽਨ੍ਯਸਾਧਨੇਭ੍ਯੋ ਹਿ (ਆਤਮਬੋਧ 2) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਰਚਿਤ 'ਆਤਮਬੋਧ' (ਆਤਮ-ਗਿਆਨ) ਦਾ ਦੂਜਾ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ। ਇਹ ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਭਾਵੇਂ ਕਰਮ, ਦਾਨ, ਤਪ ਆਦਿ ਸਾਧਨ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੋਖ ਕੇਵਲ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤਿਆਰੀ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਪਕਾ ਸਕਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਮੋਖ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Atma Bodha (Self-Knowledge), Verse 2 · Adi Shankaracharya · c. 8th century CE
ਆਤਮਬੋਧ ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਚੇ ਸਾਧਕਾਂ ਲਈ ਰਚਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਚਿੱਤ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਲੋਕ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ ਇਹ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਦੂਜਾ ਸ਼ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈ — ਕਿ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੋਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਗ੍ਰੰਥ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਤਮਬੋਧ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਖਿਆਤਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜਿਉਂਦੇ-ਜੀਅ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਆਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਸ਼ੋਕ ਜਾਂ ਪੁਨਰ-ਜਨਮ ਦੁਆਰਾ ਛੋਹਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ — ਕਿਉਂਕਿ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਜਿਹਾ ਮੁਕਤੀਦਾਇਕ ਗਿਆਨ ਹੀ ਉਹ ਅੱਗ ਹੈ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਬੋਧੋऽਨ੍ਯਸਾਧਨੇਭ੍ਯੋ ਹਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ੈਕਸਾਧਨਮ੍। ਪਾਕਸ੍ਯ ਵਹ੍ਨਿਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਨਾ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ॥
bodho'nya-sādhanebhyo hi sākṣān mokṣaika-sādhanam | pākasya vahnivaj jñānaṃ vinā mokṣo na sidhyati ||
ਅਰਥ:ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਗਿਆਨ ਹੀ ਸਾਖਿਆਤ ਮੋਖ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰਸੋਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੋਖ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ਬੋਧੋऽਨ੍ਯਸਾਧਨੇਭ੍ਯੋ ਹਿ (ਆਤਮਬੋਧ 2) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ (ਗਿਆਨ) ਹੀ ਮੋਖ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਅਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ।
ਸਾਧਕ ਦੇ ਯਤਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਫਲਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਦਾ ਸਜੀਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸੌਖਿਆਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਗਿਆਨ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਮਨਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਬੋਧੋऽਨ੍ਯਸਾਧਨੇਭ੍ਯੋ ਹਿ (ਆਤਮਬੋਧ 2) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ: ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਜ਼ਮੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੋਖ ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਵਲ ਅੱਗ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਅਧਿਐਨ (ਸ਼੍ਰਵਣ) ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ। ਆਤਮਬੋਧ ਦੇ ਇੱਕ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਸ਼ਲੋਕ ਵਜੋਂ ਇਹ ਉਦੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ; ਇਸ ਨੂੰ 11 ਜਾਂ 21 ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ਬੋਧੋऽਨ੍ਯਸਾਧਨੇਭ੍ਯੋ ਹਿ (ਆਤਮਬੋਧ 2) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ