ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ
ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ (ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ ਭਾਵ 'ਪ੍ਰਗਿਆਨ (ਚੇਤਨਾ) ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' — ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਐਤਰੇਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਮਹਾਂਵਾਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਂਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਾਰਾ ਵੇਖਣਾ, ਸੁਣਨਾ, ਜਾਣਨਾ ਅਤੇ ਜਿਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਤੱਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਂਵਾਕ ਉੱਤੇ ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Aitareya Upanishad, Verse 3.1.3 · Traditional (Upanishadic) · Vedic / Upanishadic
ਐਤਰੇਯ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: 'ਇਹ ਆਤਮਾ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਅਸੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਸੁੰਘਦਾ, ਬੋਲਦਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਦਾ ਹੈ?' ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਗਿਆਨ (ਚੇਤਨਾ) ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ — ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਭੂਤ ਸਭ ਉਸੇ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ — 'ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ — ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ', ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੋਧ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪਾ ਕੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ' — 'ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਦਾ ਇਹ ਜਾਗਰਣ ਆਪ ਹੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ॥
prajñānaṁ brahma
ਅਰਥ:ਪ੍ਰਗਿਆਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ) ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਜਿਸ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵੇਖਦਾ, ਸੁਣਦਾ, ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਇਹੀ ਚੇਤਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪੰਜ ਮਹਾਂਭੂਤ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ (ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਮਹਾਂਵਾਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਾਧਕ ਦਾ ਧਿਆਨ ਬਾਹਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅੰਦਰਲੇ ਬੋਧ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਮੋੜਦਾ ਹੈ।
ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਅਨੰਤ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਰਮ ਸੱਚ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਿਆਰ ਮਨ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਨੂੰ ਬਦਲਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਅਟੱਲ ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ ਸਥਿਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਨੀਂਹ ਅਤੇ ਅਦ੍ਵੈਤ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇਸ਼ਾਰਾ।
ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ (ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਹ ਚਿੰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਬੋਧ ਪਾਉਣ ਦਾ ਮੰਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠ ਕੇ 'ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ' ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਪੁੱਛੋ: 'ਉਹ ਬੋਧ ਕੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?' ਪਛਾਣੋ ਕਿ ਇਹ ਸਦਾ-ਹਾਜ਼ਰ, ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਚੇਤਨਾ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ — ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਉਸੇ ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਓ ਅਤੇ ਮਨ ਭਟਕਣ 'ਤੇ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਆਓ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਗਿਆਨੰ ਬ੍ਰਹਮ (ਚੇਤਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ