ਅਦ੍ਵੈਤ ਪਞ੍ਚਰਤ੍ਨਮ੍ (ਆਤ੍ਮਪਞ੍ਚਕਮ੍)
Advaita Pancharatnam (Atma Panchakam) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਅਦ੍ਵੈਤ ਪੰਚਰਤਨਮ੍ ('ਅਦ੍ਵੈਤ ਦੇ ਪੰਜ ਰਤਨ'), ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਤਮ ਪੰਚਕਮ੍ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਰਚਿਤ ਪੰਜ ਸੰਖੇਪ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ ਜੋ ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦਾ ਸਾਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ 'ਸ਼ਿਵੋਹਮ੍' — 'ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ' — ਇਸ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੱਸੀ-ਸੱਪ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਨਾਲ ਇਹ ਦੇਹ, ਮਨ ਤੇ ਜਗਤ ਨਾਲ ਤਾਦਾਤਮਯ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇੱਕ, ਨਿੱਤ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਸਤਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Prakarana (independent Advaita hymn) ascribed to Adi Shankaracharya · Adi Shankaracharya · Classical (traditionally 8th century CE)
ਅਦ੍ਵੈਤ ਪੰਚਰਤਨਮ੍, ਜਿਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਆਤਮ ਪੰਚਕਮ੍ ਹੈ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੁ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟਣ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਦੇ ਸੰਖੇਪ ਪ੍ਰਕਰਣ-ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਨਿਰਵਾਣ ਸ਼ਟਕਮ੍ ਅਤੇ ਦਸ਼ਸ਼ਲੋਕੀ ਵਾਂਗ ਇਹ ਸਾਧਕ ਦੇ ਦੇਹ, ਇੰਦਰੀ, ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਜਗਤ ਨਾਲ ਤਾਦਾਤਮਯ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ 'ਸ਼ਿਵ' — ਇੱਕ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸਾਖੀ ਚੈਤਨਯ — ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਪਿਕਾ ਇਸ ਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦ ਭਗਵਤਪਾਦ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਭਗਵਤਪਾਦ ਦਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ 'ਰਤਨਾਂ' ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਉਵੇਂ ਵਿਲੀਨ ਕਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ-ਮੌਤ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ 'ਸ਼ਿਵੋਹਮ੍' ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਥਯਾ ਜੀਵਭਾਵ ਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਨਿਰਭੈ, ਆਨੰਦਮਯ ਆਤਮਾ ਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਨਾਹਂ ਦੇਹੋ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਨ੍ਤਰਙ੍ਗੋ ਨਾਹਙ੍ਕਾਰਃ ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਗੋ ਨ ਬੁਦ੍ਧਿਃ। ਦਾਰਾਪਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਵਿਤ੍ਤਾਦਿਦੂਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਨਿਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗਾਤ੍ਮਾ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍॥੧॥
nāhaṃ deho nendriyāṇy antaraṅgo nāhaṅkāraḥ prāṇavargo na buddhiḥ | dārāpatya-kṣetra-vittādi-dūraḥ sākṣī nityaḥ pratyagātmā śivo'ham ||1||
ਅਰਥ:ਮੈਂ ਦੇਹ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹਾਂ, ਨਾ ਅੰਤਹਕਰਣ (ਮਨ) ਹਾਂ; ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਹਾਂ, ਨਾ ਪ੍ਰਾਣਸਮੂਹ ਹਾਂ, ਨਾ ਬੁੱਧੀ ਹਾਂ। ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਖੇਤ, ਧਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸਰਵਥਾ ਪਰੇ — ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਸਾਖੀ, ਪ੍ਰਤਯਗਾਤਮਾ ਹਾਂ — ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ।
ਰਜ੍ਜ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਭਾਤਿ ਰਜ੍ਜੌ ਯਥਾਹਿਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਾਜ੍ਞਾਨਾਦਾਤ੍ਮਨੋ ਜੀਵਭਾਵਃ। ਆਪ੍ਤੋਕ੍ਤ੍ਯਾਹਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਨਾਸ਼ੇ ਸ ਰਜ੍ਜੁਰ੍ ਜੀਵੋ ਨਾਹਂ ਦੇਸ਼ਿਕੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍॥੨॥
rajjv-ajñānād bhāti rajjau yathāhiḥ svātmājñānād ātmano jīvabhāvaḥ | āptoktyā-hi-bhrānti-nāśe sa rajjur jīvo nāhaṃ deśikoktyā śivo'ham ||2||
ਅਰਥ:ਜਿਵੇਂ ਰੱਸੀ ਦੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰੱਸੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਭਾਵ (ਸੀਮਿਤ ਜੀਵ ਹੋਣ ਦਾ ਬੋਧ) ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪੁਰਖ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ 'ਇਹ ਤਾਂ ਰੱਸੀ ਹੈ' ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਸੱਪ-ਭਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਹਾਂ — ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ।
ਆਭਾਤੀਦਂ ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਸਤ੍ਯਂ ਸਤ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਨਨ੍ਦਰੂਪੇ ਵਿਮੋਹਾਤ੍। ਨਿਦ੍ਰਾਮੋਹਾਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਵਤ੍ਤਨ੍ਨ ਸਤ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਪੂਰ੍ਣੋ ਨਿਤ੍ਯ ਏਕਃ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍॥੩॥
ābhātīdaṃ viśvam ātmany asatyaṃ satya-jñānānanda-rūpe vimohāt | nidrā-mohāt svapnavat tan na satyaṃ śuddhaḥ pūrṇo nitya ekaḥ śivo'ham ||3||
ਅਰਥ:ਸਤਯ-ਗਿਆਨ-ਆਨੰਦਸਵਰੂਪ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸਤਯ ਵਿਸ਼ਵ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੁਪਨੇ ਸਮਾਨ ਉਹ ਸਤਯ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ੁੱਧ, ਪੂਰਨ, ਨਿੱਤ, ਇੱਕ — ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ।
ਨਾਹਂ ਜਾਤੋ ਨ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਦ੍ਧੋ ਨ ਨਸ਼੍ਟੋ ਦੇਹਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਾਃ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮਾਃ। ਕਰ੍ਤ੍ਰਿਤ੍ਵਾਦਿਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਨਾਹਂ- ਕਾਰਸ੍ਯੈਵ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਨੋ ਮੇ ਸ਼ਿਵੋऽਹਮ੍॥੪॥
nāhaṃ jāto na pravṛddho na naṣṭo dehasyoktāḥ prākṛtāḥ sarva-dharmāḥ | kartṛtvādiś cinmayasyāsti nāhaṃ- kārasyaiva hy ātmano me śivo'ham ||4||
ਅਰਥ:ਮੈਂ ਨਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਵਧਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਦੇਹ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਿਕ ਧਰਮ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਰਤ੍ਰਿਤਵ ਆਦਿ ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਹੀ ਹਨ, ਚਿਨਮਯ ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਹੀਂ — ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ।
ਮਤ੍ਤੋ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਤ੍ਰਾਸ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਂ ਬਾਹ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤੁ ਮਾਯੋਪਕ੍ਲਿਪ੍ਤਮ੍। ਆਦਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਰ੍ਭਾਸਮਾਨਸ੍ਯ ਤੁਲ੍ਯਂ ਮਯ੍ਯਦ੍ਵੈਤੇ ਭਾਤਿ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਿਵੋऽਹਮ੍॥੫॥
matto nānyat kiñcid atrāsti viśvaṃ satyaṃ bāhyaṃ vastu māyopaklṛptam | ādarśāntar-bhāsamānasya tulyaṃ mayy advaite bhāti tasmāc chivo'ham ||5||
ਅਰਥ:ਮੈਥੋਂ ਭਿੰਨ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਸਤਯ ਮੰਨਣਾ ਮਾਇਆ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਮਾਤਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਭਾਸਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਅਦ੍ਵੈਤ ਵਿੱਚ ਭਾਸਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
Advaita Pancharatnam (Atma Panchakam) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਅਦ੍ਵੈਤ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਮੂਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਿੰਤਨ ਲਈ ਪੰਜ ਯਾਦ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
'ਸ਼ਿਵੋਹਮ੍ / ਅਹੰ ਬ੍ਰਹਮਾਸਮਿ' (ਮੈਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਹਾਂ) ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਰੱਸੀ-ਸੱਪ ਤੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਨਾਲ ਦੇਹ, ਮਨ ਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਤਾਦਾਤਮਯ ਨੂੰ ਵਿਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਜੀਵ ਹੋਣ ਦੇ ਮਿਥਯਾ ਭਾਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਨਿਦਿਧਿਆਸਨ (ਡੂੰਘਾ ਧਿਆਨ) ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਉੱਤਮ ਸਹਾਇਕ
ਜਨਮ, ਵਾਧੇ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਛੂਤੇ ਸਾਖੀ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਅਖੰਡ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
Advaita Pancharatnam (Atma Panchakam) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ। ਪੰਜਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹੋ, ਅਰਥ ਨੂੰ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਰੁਕਦੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਦੇ ਅੰਤਿਮ 'ਸ਼ਿਵੋਹਮ੍' ਉੱਤੇ। ਜਪਦੇ ਸਮੇਂ ਰੱਸੀ-ਸੱਪ ਤੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ 'ਮੈਂ ਸਾਖੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਹਾਂ' ਇਸ ਬੋਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕਰੋ। ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੰਜੇ ਸ਼ਲੋਕ (ਇੱਕ ਪਾਠ), ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂਕ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ Advaita Pancharatnam (Atma Panchakam) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ