ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਨ੍ਪੁਂਸਃ
ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਨ੍ਪੁੰਸਃ (ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.62) in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.62 ਮਨ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਆਸਕਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਧੂਰੀ ਇੱਛਾ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਉਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 62 · Veda Vyasa (Lord Krishna's teaching) · Itihasa (Mahabharata)
ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਸਾਂਖਯ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਥਿਤਪ੍ਰਜ੍ਞ (ਸਥਿਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ) ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੇਕਾਬੂ ਮਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ, ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਿਵੇਂ ਆਸਕਤੀ, ਫਿਰ ਇੱਛਾ, ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਲੜੀ ਜੋ ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਚਾਰੀਆ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨੂੰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਣਗਿਣਤ ਪਤਨ ਇੱਕੋ ਭੋਗ-ਮਈ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ, ਲੜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੜੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਮਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਨ੍ਪੁਂਸਃ ਸਙ੍ਗਸ੍ਤੇਸ਼ੂਪਜਾਯਤੇ। ਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਸਂਜਾਯਤੇ ਕਾਮਃ ਕਾਮਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧੋऽਭਿਜਾਯਤੇ॥
dhyāyato viṣhayān puṁsaḥ saṅgas teṣhūpajāyate saṅgāt sañjāyate kāmaḥ kāmāt krodho ’bhijāyate
ਅਰਥ:ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ (ਇੰਦਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ) ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਇੱਛਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਨ੍ਪੁੰਸਃ (ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.62) ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਮਨ ਦੇ ਪਤਨ ਦੀ ਸੂਖਮ ਲੜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਚਿੰਤਨ, ਆਸਕਤੀ, ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ।
ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਲਈ ਪ੍ਰਬਲ ਸਾਧਨ, ਜੋ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮਨ ਨੂੰ ਅਸਿਹਤਮੰਦ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੈਰਾਗ (ਨਿਰਲੇਪਤਾ) ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਨ੍ਪੁੰਸਃ (ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.62) ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਠ ਕਰੋ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹਰ ਕੜੀ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ — ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਪੜਾਅ-ਦਰ-ਪੜਾਅ ਆਸਕਤੀ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪਛਾਣ ਕੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਆਤਮ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ਧ੍ਯਾਯਤੋ ਵਿਸ਼ਯਾਨ੍ਪੁੰਸਃ (ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ 2.62) ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ