ਦਿਨਯਾਮਿਨ੍ਯੌ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ
ਦਿਨਯਾਮਿਨ੍ਯੌ ਸਾਯੰ ਪ੍ਰਾਤਃ in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
'ਭਜ ਗੋਵਿੰਦਮ੍' ਦੇ ਇਸ ਭਾਵਪੂਰਨ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਜੋਂ ਚਿਤਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੁੱਪਚਾਪ ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਬੀਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਥੱਕ 'ਆਸ਼ਾ-ਰੂਪੀ ਹਵਾ' ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਢਿੱਲੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਅਨਿੱਤਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਵਿਮਈ ਸੱਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhaja Govindam (Moha Mudgara), verse on the play of Time · Adi Shankaracharya · 8th century CE (circa 788-820)
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੇ 'ਭਜ ਗੋਵਿੰਦਮ੍' ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸਤੋਤਰ ਹੈ। ਅਨਿੱਤਤਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕਾਲ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਚਿਤਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦਿਨ, ਰਾਤ ਅਤੇ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਦੀ ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 'ਆਸ਼ਾ-ਰੂਪੀ ਹਵਾ' ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ — ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਸੰਤ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਲ ਕਿਉਂ ਉੱਤਰੋਤਰ ਤੇਜ਼ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਿਉਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੀ: ਖੇਡਦੇ ਰਹਿਣਾ ਕਾਲ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ ਅਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸੁਭਾਅ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੁੱਤਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੜ੍ਹੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਵੈਰਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਦਿਨਯਾਮਿਨ੍ਯੌ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤੌ ਪੁਨਰਾਯਾਤਃ । ਕਾਲਃ ਕ੍ਰੀਡਤਿ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾਯੁਃ ਤਦਪਿ ਨ ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯਾਸ਼ਾਵਾਯੁਃ ॥
Dinayaminyau sayam pratah shishiravasantau punarayatah Kalah kridati gachchhatyayuh tadapi na munchatyashavayuh
ਅਰਥ:ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ, ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਸਵੇਰ, ਸਿਆਲ ਅਤੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਕਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਉਮਰ ਬੀਤਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਫਿਰ ਵੀ ਆਸ਼ਾ-ਰੂਪੀ ਹਵਾ (ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
ਦਿਨਯਾਮਿਨ੍ਯੌ ਸਾਯੰ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਕਾਲ ਦੇ ਤੇਜ਼, ਨਿਰੰਤਰ ਬੀਤਣ ਦੀ ਸਜੀਵ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਅਥੱਕ 'ਆਸ਼ਾ-ਰੂਪੀ ਹਵਾ' (ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਅਨੰਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਜੀਵਨ ਬੀਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸਦਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ
ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦਾ ਅਨਿੱਤਤਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਵਿਮਈ ਧਿਆਨ
ਮੋਹ ਦੀ ਵਿਅਰਥਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਦਿਨਯਾਮਿਨ੍ਯੌ ਸਾਯੰ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਚੱਕਰਾਂ — ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਰੁੱਤਾਂ — ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ ਕਿ ਕਾਲ ਕਿਵੇਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਹਾ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਆਸ਼ਾ-ਵਾਯੁ' (ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਝੱਖੜ) ਦਾ ਬਿੰਬ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣੇ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਿੰਤਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਨਾਲ ਇਹ ਮੋਹ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਢਿੱਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ ਦਿਨਯਾਮਿਨ੍ਯੌ ਸਾਯੰ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ