ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰਣਾ (ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਦੋ ਪੰਛੀ) — Word-by-Word Meaning
द्वा सुपर्णा
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
द्वा सुपर्णा
dvā suparṇā
ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੰਛੀ
सयुजा
sayujā
ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ, ਸਦਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਅਟੁੱਟ ਸਾਥੀ
सखाया
sakhāyā
ਮਿੱਤਰ, ਸਖਾ
समानं वृक्षम्
samānaṁ vṛkṣam
ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ (ਇੱਕੋ ਸਰੀਰ, ਜਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰੁੱਖ)
परिषस्वजाते
pariṣasvajāte
ਉਹ ਆਲਿੰਗਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਚਿੰਬੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ
तयोः अन्यः
tayoḥ anyaḥ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ (ਜੀਵਾਤਮਾ)
पिप्पलम्
pippalam
ਮਿੱਠਾ ਫਲ (ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ, ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ)
स्वादु अत्ति
svādu atti
ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠੇ (ਤੇ ਕੌੜੇ) ਫਲ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ
अनश्नन्
anaśnan
ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ, ਭੋਗ ਨਾ ਕਰਦੇ (ਦੂਜਾ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ)
अन्यः
anyaḥ
ਦੂਜਾ (ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਈਸ਼ਵਰ, ਸਾਖੀ)
अभिचाकशीति
abhicākaśīti
ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਸਾਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦੀਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ
Complete Translation
ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੰਛੀ, ਸਦਾ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਤਰ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ ਕੇਵਲ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। (ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਜੀਵਾਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਕਰਮਫਲਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਖੀਮਾਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।)
Origin & History
Source: Mundaka Upanishad, Verse 3.1.1 (also Shvetashvatara Upanishad 4.6)
Author: Traditional (Upanishadic)
Period: Vedic / Upanishadic
ਤੀਜੇ ਮੁੰਡਕ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਕਰਦਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਕ ਅਭੁੱਲ ਚਿੱਤਰ ਉਲੀਕਦੇ ਹਨ: ਸੁਨਹਿਰੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੰਛੀ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਮਿੱਤਰ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮਿੱਠੇ-ਕੌੜੇ ਫਲ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਵੈਭਵ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਸਰੀਰ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਜਗਤ ਹੈ; ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਬੱਝਾ ਜੀਵਾਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੋਗਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵ ਉਸ ਦੂਜੇ ਪੰਛੀ — ਪੂਜ੍ਯ ਈਸ਼ਵਰ — ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਦਾ ਸੋਗ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਇੰਝ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਮੋਖ ਦਾ ਦੁਆਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰਣਾ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?▼
ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰਣਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਦੋ ਪੰਛੀ'। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਦੋ ਅਟੁੱਟ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇੱਕ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦਕਿ ਦੂਜਾ ਕੇਵਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਰਮਫਲਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਸਾਖੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਦ੍ਵਾ ਸੁਪਰਣਾ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ?▼
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦੇ ਮੁੰਡਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (3.1.1) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵਤਰ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (4.6) ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਪਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਦੋਵੇਂ ਪੰਛੀ ਕਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਵ ਕਰਦੇ ਹਨ?▼
ਮਿੱਠਾ-ਕੌੜਾ ਫਲ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਜੀਵ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਤਮਾ ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ ਕੇਵਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸਾਖੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੇ ਹੀ ਨਿਮਨ ਤੇ ਉੱਚ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ?▼
ਮੁੰਡਕ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਭੋਗੀ' ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੇਵੱਸੀ 'ਤੇ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਦੂਜੇ ਪੰਛੀ — ਪੂਜ੍ਯ ਈਸ਼ਵਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ — ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਆਤਮਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਮੋਖ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →