ਗਰਜ ਗਰਜ ਕ੍ਸ਼ਣੰ ਮੂੜ੍ਹ (ਦੇਵੀ ਦੀ ਲਲਕਾਰ ਅਤੇ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ-ਵਧ) — Word-by-Word Meaning
गर्ज गर्ज क्षणं मूढ (देवी की ललकार और महिषासुर-वध)
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
देव्युवाच
devyuvāca
ਦੇਵੀ (ਭਗਵਤੀ) ਬੋਲੀ
गर्ज गर्ज
garja garja
ਗਰਜ, ਗਰਜ (ਖੂਬ ਗਰਜ)
क्षणम्
kṣaṇam
ਪਲ ਭਰ
मूढ
mūḍha
ਓ ਮੂੜ੍ਹ, ਓ ਮੂਰਖ
मधु यावत् पिबामि अहम्
madhu yāvat pibāmi aham
ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹ ਮਧੁ (ਮਦਿਰਾ) ਪੀ ਰਹੀ ਹਾਂ
मया त्वयि हते
mayā tvayi hate
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗੀ
अत्र एव
atra eva
ਇੱਥੇ ਹੀ, ਇਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ
गर्जिष्यन्ति आशु देवताः
garjiṣyanti āśu devatāḥ
ਦੇਵਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ (ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ) ਗਰਜਣਗੇ
ऋषिरुवाच
ṛṣiruvāca
ਰਿਸ਼ੀ (ਮੁਨੀ) ਬੋਲੇ
एवम् उक्त्वा समुत्पत्य
evam uktvā samutpatya
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਛਲ ਕੇ
सारूढा तं महासुरम्
sārūḍhā taṃ mahāsuram
ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ
पादेन आक्रम्य कण्ठे
pādena ākramya kaṇṭhe
ਆਪਣੇ ਚਰਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਦਬਾ ਕੇ
शूलेन एनम् अताडयत्
śūlena enam atāḍayat
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ
अर्धनिष्क्रान्तः
ardha-niṣkrāntaḥ
(ਮੱਝ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ) ਅੱਧਾ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ
महासिना शिरः छित्त्वा निपातितः
mahāsinā śiraḥ chittvā nipātitaḥ
ਮਹਾਖੜਗ ਨਾਲ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ
Complete Translation
ਦੇਵੀ ਬੋਲੀ — 'ਓ ਮੂਰਖ! ਪਲ ਭਰ ਗਰਜ ਲੈ, ਗਰਜ ਲੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹ ਮਧੁ ਪੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗੀ, ਤਦੋਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੇਵਤੇ (ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ) ਗਰਜਣਗੇ।' ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲੇ — ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਛਲ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਰਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਦਬਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਣ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਆਪਣੇ (ਮੱਝ ਦੇ) ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਧਾ ਹੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਧਾ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਮਹਾਖੜਗ ਨਾਲ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
Origin & History
Source: Durga Saptashati Chapter 3
Author: Sage Markandeya (Markandeya Purana)
Period: c. 400–600 CE (Markandeya Purana)
ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਵਯੰ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਮੱਝ, ਸ਼ੇਰ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਦੇਵੀ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਿਆ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਦੇਵੀ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਧੁ ਪਾਨ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਨਿਰਭੈ ਲਲਕਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਚਰਣ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੱਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੌ ਸਾਲ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ?▼
ਇਹ ਮੱਝ ਰੂਪ ਦੇ ਅਸੁਰ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਵਧ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਗਰਜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਗਰਜ ਲੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਛਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਚਰਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਧਾ ਹੀ ਮੱਝ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਦੋਂ ਖੜਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਦੇਵੀ ਅਸੁਰ ਨੂੰ 'ਗਰਜ' ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?▼
ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਡੀਂਗਾਂ ਮਾਰਦਾ ਅਤੇ ਗਰਜਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ 'ਗਰਜ, ਗਰਜ, ਓ ਮੂੜ੍ਹ' ਇੱਕ ਨਿਰਭੈ ਲਲਕਾਰ ਹਨ ਜੋ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਗਰਜਣਗੇ।
ਇਹ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰਮਰਦਿਨੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜਿਆ ਹੈ?▼
ਇਹੀ ਉਹ ਕਰਮ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰਮਰਦਿਨੀ ਅਰਥਾਤ 'ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਦੀ ਸੰਹਾਰਿਣੀ' ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰਮਰਦਿਨੀ ਸਤੋਤਰ (ਅਯਿ ਗਿਰਿਨੰਦਿਨੀ) ਉਸੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →