Mantra.Tips

ਇੰਦ੍ਰ ਸੂਕਤਮ੍ (ਯੋ ਜਾਤ ਏਵ) Meaning — Line by Line

इन्द्र सूक्तम् (यो जात एव)

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ਇੰਦ੍ਰ ਸੂਕਤਮ੍ (ਯੋ ਜਾਤ ਏਵ) with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Om Yo jāta eva prathamo manasvān
  2. Verse 2. Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad
  3. Verse 3. Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn
  4. Verse 4. Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni
  5. Verse 5. Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram
Verse 1#

Om Yo jāta eva prathamo manasvān

यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान्क्रतुना पर्यभूषत्। यस्य शुष्माद्रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना जनास इन्द्रः॥

Om Yo jāta eva prathamo manasvān Devo devān kratunā paryabhūṣat Yasya śuṣmād rodasī abhyasetāṁ Nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ

Meaningਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਥ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਦੇ ਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠਦੇ ਹਨ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।

Verse 2#

Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad

यो पृथिवीं व्यथमानामदृंहद् यः पर्वतान्प्रकुपिताँ अरम्णात्। यो अन्तरिक्षं विममे वरीयो यो द्यामस्तभ्नात्स जनास इन्द्रः॥

Yo pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad Yaḥ parvatān prakupitāṁ aramṇāt Yo antarikṣaṁ vimame varīyo Yo dyām astabhnāt sa janāsa indraḥ

Meaningਜਿਸ ਨੇ ਕੰਬਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤ (ਹਿਲਦੇ) ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਅਤੇ ਦਿਉਲੋਕ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹ ਰੱਖਿਆ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।

Verse 3#

Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn

यो हत्वाहिमरिणात्सप्त सिन्धून् यो गा उदाजदपधा वलस्य। यो अश्मनोरन्तरग्निं जजान संवृक्समत्सु जनास इन्द्रः॥

Yo hatvāhim ariṇāt sapta sindhūn Yo gā udājad apadhā valasya Yo aśmanor antar agniṁ jajāna Saṁvṛk samatsu sa janāsa indraḥ

Meaningਜਿਸ ਨੇ ਅਹਿ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਵਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਲੁਕੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।

Verse 4#

Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni

येनेमा विश्वा च्यवना कृतानि यो दासं वर्णमधरं गुहाकः। श्वघ्नीव यो जिगीवाँल्लक्षमाद- दर्यः पुष्टानि जनास इन्द्रः॥

Yenemā viśvā cyavanā kṛtāni Yo dāsaṁ varṇam adharaṁ guhākaḥ Śvaghnīva yo jigīvāṁ lakṣam ādad Aryaḥ puṣṭāni sa janāsa indraḥ

Meaningਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰ-ਜਗਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਗੁਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਜੋ ਜੇਤੂ ਜੁਆਰੀ ਵਾਂਗ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।

Verse 5#

Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram

यं स्मा पृच्छन्ति कुह सेति घोरम् उतेमाहुर्नैषो अस्तीत्येनम्। सो अर्यः पुष्टीर्विज इवा मिनाति श्रद्धास्मै धत्त जनास इन्द्रः॥

Yaṁ smā pṛcchanti kuha seti ghoram utem āhur naiṣo astīty enam So aryaḥ puṣṭīr vija ivā mināti Śraddhāsmai dhatta sa janāsa indraḥ

Meaningਜਿਸ ਭਿਆਨਕ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ 'ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?', ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ'; ਜੋ ਜੁਆਰੀ ਦੇ ਦਾਅ ਵਾਂਗ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ — ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖੋ — ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।

Word-by-Word Breakdown

यः जातः एव
yo jāta eva
ਜੋ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ / ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ
प्रथमः मनस्वान्
prathamo manasvān
ਅਗ੍ਰਣੀ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ
देवो देवान् क्रतुना पर्यभूषत्
devo devān kratunā paryabhūṣat
ਆਪਣੇ ਸਾਮਰਥ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਇਆ / ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜੋ ਦੇਵ
यस्य शुष्मात्
yasya śuṣmād
ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਬਲ ਨਾਲ
रोदसी अभ्यसेताम्
rodasī abhyasetām
ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉੱਠਦੇ ਹਨ
नृम्णस्य मह्ना
nṛmṇasya mahnā
ਆਪਣੇ ਪੌਰੁਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ
स जनासः इन्द्रः
sa janāsa indraḥ
ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ (ਇਹ ਧ੍ਰੁਵਪਦ)
पृथिवीं व्यथमानाम् अदृंहत्
pṛthivīṁ vyathamānām adṛṁhad
ਕੰਬਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ
पर्वतान् प्रकुपितान् अरम्णात्
parvatān prakupitāṁ aramṇāt
ਪ੍ਰਕੁਪਿਤ (ਹਿਲਦੇ) ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ
अन्तरिक्षं विममे वरीयः
antarikṣaṁ vimame varīyo
ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆ ਜਿਸ ਨੇ
द्याम् अस्तभ्नात्
dyām astabhnāt
ਦਿਉਲੋਕ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਜਿਸ ਨੇ
हत्वा अहिम्
hatvāhim
ਅਹਿ (ਸੋਕੇ ਦੇ ਦੈਤ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ
अरिणात् सप्त सिन्धून्
ariṇāt sapta sindhūn
ਉਸ ਨੇ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ
गाः उदाजत्
gā udājad
ਉਸ ਨੇ ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ (ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਜਲ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ) ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ
अश्मनोः अन्तः अग्निं जजान
aśmanor antar agniṁ jajāna
ਦੋ ਪੱਥਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ
येन इमा विश्वा च्यवना कृतानि
yenemā viśvā cyavanā kṛtāni
ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰ-ਜਗਤ ਰਚਿਆ ਗਿਆ
दासं वर्णम् अधरं गुहा अकः
dāsaṁ varṇam adharaṁ guhākaḥ
ਦੁਸ਼ਮਣ-ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਕਰ ਕੇ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ
श्वघ्नी इव जिगीवान् लक्षम् आदत्
śvaghnīva yo jigīvāṁ lakṣam ādad
ਜੇਤੂ ਜੁਆਰੀ ਵਾਂਗ ਹਰਾਏ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਧਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ
यं स्म पृच्छन्ति कुह सः इति
yaṁ smā pṛcchanti kuha seti
ਜਿਸ ਭਿਆਨਕ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ 'ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'
उत इम् आहुः न एषः अस्ति इति
utem āhur naiṣo astīty
ਅਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ'
श्रद्धा अस्मै धत्त
śraddhāsmai dhatta
ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖੋ! (ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖੋ)

Origin & History

Source: Rigveda 2.12

Author: Rishi Gritsamada Shaunahotra (Bhargava Shaunaka)

Period: Vedic period (c. 1500–1200 BCE)

ਇੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੂਕਤ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੰਡਲ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ ਦੇ ਕੁਲ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਿਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਰਣੀ, ਸੋਕੇ ਦੇ ਦੈਤ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧਕਰਤਾ, ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮੋਚਕ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਸਮਿਕ ਨਾਇਕ ਕਹਿ ਕੇ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹਿਆ। 'ਸ ਜਨਾਸ ਇੰਦ੍ਰਃ' ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਵੇਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੂਕਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Frequently Asked Questions

ਇੰਦ੍ਰ ਸੂਕਤਮ੍ ਕੀ ਹੈ?
ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ ੨.੧੨ ਦਾ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਿਸ਼ੀ ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਧ੍ਰੁਵਪਦ 'ਸ ਜਨਾਸ ਇੰਦ੍ਰਃ' — 'ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ' — ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵੀਰ-ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਨਾਲ ਹਰ ਰਿਚਾ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
'ਸ ਜਨਾਸ ਇੰਦ੍ਰਃ' ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?
ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਹੇ ਲੋਕੋ! ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।' ਹਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ — ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ, ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਮੋਚਨ, ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਥੰਮ੍ਹਣਾ — ਰਿਸ਼ੀ ਕਰਤਾ ਵੱਲ ਸੰਕੇਤ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਛਾਣ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਣ ਦਾ ਆਗ੍ਰਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇੰਦ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ-ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਕੀ ਹੈ?
ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਉਹ ਸੱਪ-ਦੈਤ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਸਮਿਕ ਜਲ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੋਕਾ ਪਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ — ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ ਦੀ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਕਥਾ ਹੈ ਜੋ ਜੜ੍ਹਤਾ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਸੂਕਤ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ?
ਪੰਜਵੀਂ ਰਿਚਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ 'ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?' ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ 'ਉਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ' — ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ 'ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖੋ; ਉਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ।' ਇਹ ਉਸ ਦਿਵਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬਲ ਆਹ੍ਵਾਨ ਹੈ ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →