ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਗਵਦ੍ਗੀਤਾ ੬.੩੪ — ਚਞ੍ਚਲਂ ਹਿ ਮਨਃ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ
பகவத் கீதை ௬.௩௪ — சஞ்சலம் ஹி மனஃ கிருஷ்ண in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਸ ਅਤਿ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਹਰ ਸਾਧਕ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਮਨ ਚੰਚਲ, ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰਨਾ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਂਗ ਅਸੰਭਵ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਪੂਰਨ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਕੋਮਲ ਉੱਤਰ — ਕਿ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਹਾਰਕ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Bhagavad Gita Chapter 6, Verse 34 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)
ਛੇਵੇਂ ਅਧਿਆਇ, ਧਿਆਨਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਤਾ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਜੁਨ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਹਵਾ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਂਗ ਕਠਿਨ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੱਚਾ ਸ਼ੱਕ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਉਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੁਆਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਸਾਧਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਿਲਾਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਬੇਕਾਬੂ ਪਾਇਆ; ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਵਾਂਗ ਇਸ ਕਠਿਨਾਈ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਅੱਗੇ ਮੰਨਣਾ ਹੀ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਚਞ੍ਚਲਂ ਹਿ ਮਨਃ ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣ ਪ੍ਰਮਾਥਿ ਬਲਵਦ੍ਦ੍ਰਿਢਮ੍। ਤਸ੍ਯਾਹਂ ਨਿਗ੍ਰਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਵਾਯੋਰਿਵ ਸੁਦੁਸ਼੍ਕਰਮ੍॥
chañchalaṁ hi manaḥ kṛiṣhṇa pramāthi balavad dṛiḍham tasyāhaṁ nigrahaṁ manye vāyor iva su-duṣhkaram
ਅਰਥ:ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਇਹ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਚੰਚਲ, ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਇਸ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
பகவத் கீதை ௬.௩௪ — சஞ்சலம் ஹி மனஃ கிருஷ்ண ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਚੰਚਲ ਮਨ ਦੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਰੂਪੀ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਹ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
ਰੁਕਾਵਟ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦੇ ਕੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ
பகவத் கீதை ௬.௩௪ — சஞ்சலம் ஹி மனஃ கிருஷ்ண ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਪੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ। ਅਰਜੁਨ ਵਾਂਗ, ਆਤਮ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੰਨੋ ਕਿ ਮਨ ਸੁਭਾਅ ਵੱਲੋਂ ਚੰਚਲ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਉੱਤਰ (੬.੩੫) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੋ ਕਿ ਮਨ ਨਿਰੰਤਰ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਵਿਰਕਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਸਾਹ-ਸੁਚੇਤਤਾ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਸਾਧਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿੰਡਿਆ ਮਨ ਸਥਿਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ பகவத் கீதை ௬.௩௪ — சஞ்சலம் ஹி மனஃ கிருஷ்ண ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ