ଶ୍ରୀ ଭଗଵଦ୍ଧ୍ଯାନସୋପାନମ୍
ஸ்ரீ பகவத்த்யானசோபானம் in Odia · ଓଡ଼ିଆ
ଆପଣଙ୍କ ଭାଷା/ଲିପିରେ ପଢ଼ନ୍ତୁ
✦ ଅର୍ଥ
ଶ୍ରୀ ଭଗବଦ୍ଧ୍ୟାନସୋପାନମ୍ — ଅର୍ଥାତ୍ 'ଭଗବାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନର ସିଡ଼ି' — ସ୍ୱାମୀ ବେଦାନ୍ତ ଦେଶିକ ରଚିତ ବାର ଶ୍ଳୋକର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ତୋତ୍ର, ଯାହା ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍ର ଶୟନମୂର୍ତ୍ତି ଭଗବାନ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ସ୍ତୁତି କରେ। ତିରୁପ୍ପାଣାଳ୍ୱାରଙ୍କ ତାମିଲ 'ଅମଲନାଦିପିରାନ୍'ରୁ ପ୍ରେରିତ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପର ଚରଣ-କମଳରୁ ନେଇ କିରୀଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଧ୍ୟାନ କରେ, ଯେପରି ସୋପାନର ସିଡ଼ି ଚଢ଼ୁଛି। ଏହାର ଫଳଶ୍ରୁତି-ଶ୍ଳୋକ କହେ ଯେ ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କଲେ ଗାଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଭଗବତ୍-ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଅନାୟାସ ଆରୋହଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ କଥା
Stotras of Swami Vedanta Desika (one of his three hymns on Lord Ranganatha of Srirangam) · Swami Vedanta Desika (Venkatanatha / Venkateshacharya) · 13th–14th century CE
ସ୍ୱାମୀ ବେଦାନ୍ତ ଦେଶିକ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍ରେ ଭଗବାନ ରଙ୍ଗନାଥ — ଆଦିଶେଷଙ୍କ ଉପରେ ମହାନ ଶୟନମୂର୍ତ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ — ଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ଭଗବଦ୍ଧ୍ୟାନସୋପାନମ୍ ରଚନା କଲେ। ତିରୁପ୍ପାଣାଳ୍ୱାରଙ୍କ ତାମିଲ 'ଅମଲନାଦିପିରାନ୍' ଅନୁସାରେ — ଯିଏ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚରଣରୁ ମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖି, ତାପରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ନ ଦେବାର ସଂକଳ୍ପ ନେଲେ — ଦେଶିକ ସେହି ପାଦାଦି-କେଶ (ଚରଣ-ରୁ-କିରୀଟ) ଦୃଷ୍ଟି ସୁନ୍ଦର ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଳୋକରେ ଗୁନ୍ଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଳୋକ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ମନକୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସ୍ୱରୂପର ଗୋଟି ଗୋଟି ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ସ୍ଥିର କରେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତୋତ୍ର ଏକ ଧ୍ୟାନର 'ସିଡ଼ି' ହୋଇଯାଏ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରେମମୟ ମିଳନ ଆଡ଼କୁ ଆରୋହଣ କରେ।
✦ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁହାଯାଇଥିବା ପରି
ତିରୁପ୍ପାଣାଳ୍ୱାରଙ୍କ ବିଷୟରେ — ଯାହାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ପ୍ରେରିତ କଲା — କୁହାଯାଏ: ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହିଁ ମନ୍ଦିରର ପୂଜାରୀଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍ର ଗର୍ଭଗୃହକୁ ନିଆଯିବାବେଳେ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ଶୋଭାକୁ ଚରଣରୁ ମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାନ କରି, ସେ ନିଜ ନେତ୍ର କୌଣସି ହୀନ ବସ୍ତୁ ଉପରେ ନ ପକାଇବାର ଘୋଷଣା କରି, ସେଠାରେ ହିଁ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କଠାରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲେ; ଦେଶିକଙ୍କ ଧ୍ୟାନସୋପାନମ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସେହି ଆରୋହୀ ଦୃଷ୍ଟି-ପଥରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ଅର୍ଥ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ ପାଠ
ଯେକୌଣସି ଧାଡ଼ି କିମ୍ବା ▶ ବଟନ୍ ଛୁଇଁ ଶୁଣନ୍ତୁ
ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଯୋତିଃ କିମପି ଯମିନାମଞ୍ଜନଂ ଯୋଗଦୃଷ୍ଟେ- ଶ୍ଚିନ୍ତାରତ୍ନଂ ସୁଲଭମିହ ନଃ ସିଦ୍ଧିମୋକ୍ଷାନୁରୂପମ୍ । ଦୀନାନାଥଵ୍ଯସନଶମନଂ ଦୈଵତଂ ଦୈଵତାନାଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଚକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରୁତିପରିଷଦାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ରଙ୍ଗମଧ୍ଯେ ॥ ୧ ॥
antarjyotiḥ kimapi yaminām añjanaṃ yogadṛṣṭe- ścintāratnaṃ sulabhamiha naḥ siddhimokṣānurūpam | dīnānāthavyasanaśamanaṃ daivataṃ daivatānāṃ divyaṃ cakṣuḥ śrutipariṣadāṃ dṛśyate raṅgamadhye || 1 ||
ଅର୍ଥ:ସେଠାରେ, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦର୍ଶନ ହୁଏ — କୌଣସି ଅନିର୍ବଚନୀୟ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତିର, ଯାହା ଯମୀ (ସଂଯମୀ) ମୁନିମାନଙ୍କ ଯୋଗଦୃଷ୍ଟିର ଅଞ୍ଜନ, ଯାହା ଏଠାରେ ଆମକୁ ସୁଲଭ ଚିନ୍ତାମଣି ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟର ଅନୁରୂପ, ଯାହା ଦୀନ-ଅନାଥମାନଙ୍କ ଦୁଃଖର ଶମନକାରୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବ ଏବଂ ଶ୍ରୁତି-ପରିଷଦର ଦିବ୍ୟ ନେତ୍ର। (1)
ଵେଦାତୀତଶ୍ରୁତିପରିମଲଂ ଵେଧସାଂ ମୌଲିସେଵ୍ଯଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ କନକସରିତଃ ସୈକତେ ହଂସଜୁଷ୍ଟେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଭୂମ୍ଯୋଃ କରସରସିଜୈର୍ଲାଲିତଂ ରଙ୍ଗଭର୍ତୁଃ ପାଦାମ୍ଭୋଜଂ ପ୍ରତିଫଲତି ମେ ଭାଵନାଦୀର୍ଘିକାଯାମ୍ ॥ ୨ ॥
vedātītaśrutiparimalaṃ vedhasāṃ maulisevyaṃ prādurbhūtaṃ kanakasaritaḥ saikate haṃsajuṣṭe | lakṣmībhūmyoḥ karasarasijairlālitaṃ raṅgabhartuḥ pādāmbhojaṃ pratiphalati me bhāvanādīrghikāyām || 2 ||
ଅର୍ଥ:ମୋର ଭାବନା-ରୂପ ଦୀର୍ଘିକା (ସରୋବର)ରେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ଚରଣ-କମଳ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ — ଯାହା ବେଦରୁ ମଧ୍ୟ ଅତୀତ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ବେଦର ପରିମଳ-ସ୍ୱରୂପ, ବ୍ରହ୍ମାଦିଙ୍କ ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ସେବ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଣ-ସରିତା (କାବେରୀ)ର ହଂସ-ସେବିତ ପୁଳିନରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଭୂମିଙ୍କ କର-କମଳ ଦ୍ୱାରା ଲାଳିତ। (2)
ଚିତ୍ରାକାରାଂ କଟକରୁଚିଭିଶ୍ଚାରୁଵୃତ୍ତାନୁପୂର୍ଵାଂ କାଲେ ଦୂତ୍ଯଦ୍ରୁତତରଗତିଂ କାନ୍ତିଲୀଲାକଲାଚୀମ୍ । ଜାନୁଚ୍ଛାଯାଦ୍ଵିଗୁଣସୁଭଗାଂ ରଙ୍ଗଭର୍ତୁର୍ମଦାତ୍ମା ଜଙ୍ଘାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନନପଦଵୀଜାଙ୍ଘିକତ୍ଵଂ ଜହାତି ॥ ୩ ॥
citrākārāṃ kaṭakarucibhiścāruvṛttānupūrvāṃ kāle dūtyadrutataragatiṃ kāntilīlākalācīm | jānucchāyādviguṇasubhagāṃ raṅgabharturmadātmā jaṅghāṃ dṛṣṭvā jananapadavījāṅghikatvaṃ jahāti || 3 ||
ଅର୍ଥ:ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ଜଙ୍ଘାକୁ ଦେଖି — ଯାହା ବିଚିତ୍ର ଆକୃତିର, ସୁନ୍ଦର-ବୃତ୍ତ ଓ କ୍ରମଶଃ ସରୁ, ସମୟରେ ଦୂତ-ସମ ଦ୍ରୁତଗାମୀ, କାନ୍ତି ଓ ଲୀଳାରେ କଳିତ, ଏବଂ ଆଣ୍ଠୁର ଆଭାରେ ଦ୍ୱିଗୁଣିତ ସୁଭଗ — ମୋର ମୁଗ୍ଧ ମନ ଜନ୍ମ-ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାର ସ୍ୱଭାବ ତ୍ୟାଗ କରେ। (3)
କାମାରାମସ୍ଥିରକଦଲିକାସ୍ତମ୍ଭସମ୍ଭାଵନୀଯଂ କ୍ଷୌମାଶ୍ଲିଷ୍ଟଂ କିମପି କମଲାଭୂମିନୀଲୋପଧାନମ୍ । ନ୍ଯଞ୍ଚତ୍କାଞ୍ଚୀକିରଣରୁଚିରଂ ନିର୍ଵିଶତ୍ଯୂରୁଯୁଗ୍ମଂ ଲାଵଣ୍ଯୌଘଦ୍ଵଯମିଵ ମତିର୍ମାମିକା ରଙ୍ଗଯୂନଃ ॥ ୪ ॥
kāmārāmasthirakadalikāstambhasambhāvanīyaṃ kṣaumāśliṣṭaṃ kimapi kamalābhūminīlopadhānam | nyañcatkāñcīkiraṇaruciraṃ nirviśatyūruyugmaṃ lāvaṇyaughadvayamiva matirmāmikā raṅgayūnaḥ || 4 ||
ଅର୍ଥ:ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଯୁବ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ଊରୁ-ଯୁଗଳରେ ପ୍ରବେଶ କରେ — ଯାହା କାମର ଉଦ୍ୟାନର ସ୍ଥିର କଦଳୀ-ସ୍ତମ୍ଭ ସମ ସମ୍ଭାବନୀୟ, କ୍ଷୌମ (ରେଶମ) ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅନିର୍ବଚନୀୟ ନୀଳ ଉପଧାନ (ତକିଆ), ଏବଂ ତଳକୁ ଝରୁଥିବା ମେଖଳାର କିରଣରେ ରୁଚିର — ଯେପରି ଦୁଇ ଲାବଣ୍ୟ-ଧାରାରେ। (4)
ସମ୍ପ୍ରୀଣାତି ପ୍ରତିକଲମସୌ ମାନସଂ ମେ ସୁଜାତା ଗମ୍ଭୀରତ୍ଵାତ୍କ୍ଵଚନ ସମଯେ ଗୂଢନିକ୍ଷିପ୍ତଵିଶ୍ଵା । ନାଲୀକେନ ସ୍ଫୁରିତରଜସା ଵେଧସୋ ନିର୍ମିମାଣା ରମ୍ଯାଵର୍ତଦ୍ଯୁତିସହଚରୀ ରଙ୍ଗନାଥସ୍ଯ ନାଭିଃ ॥ ୫ ॥
samprīṇāti pratikalamasau mānasaṃ me sujātā gambhīratvātkvacana samaye gūḍhanikṣiptaviśvā | nālīkena sphuritarajasā vedhaso nirmimāṇā ramyāvartadyutisahacarī raṅganāthasya nābhiḥ || 5 ||
ଅର୍ଥ:ପ୍ରତି କ୍ଷଣ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ସୁଜାତ ନାଭି ମୋର ମାନସକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେ — ଯାହା ଏତେ ଗମ୍ଭୀର ଯେ ପ୍ରଳୟକାଳରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଗୂଢ଼ ରୂପେ ନିଜ ଭିତରେ ରଖିଦିଏ, ଯାହା ବିକଶିତ ପରାଗଯୁକ୍ତ କମଳ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିର୍ମାଣ କରେ, ଏବଂ ରମ୍ୟ ଆବର୍ତର ଦ୍ୟୁତିର ସହଚରୀ। (5)
ଶ୍ରୀଵତ୍ସେନ ପ୍ରଥିତଵିଭଵଂ ଶ୍ରୀପଦନ୍ଯାସଧନ୍ଯଂ ମଧ୍ଯଂ ବାହ୍ଵୋର୍ମଣିଵରରୁଚା ରଞ୍ଜିତଂ ରଙ୍ଗଧାମ୍ନଃ । ସାନ୍ଦ୍ରଚ୍ଛାଯଂ ତରୁଣତୁଲସୀଚିତ୍ରଯା ଵୈଜଯନ୍ତ୍ଯା ସନ୍ତାପଂ ମେ ଶମଯତି ଧିଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରିକୋଦାରହାରମ୍ ॥ ୬ ॥
śrīvatsena prathitavibhavaṃ śrīpadanyāsadhanyaṃ madhyaṃ bāhvormaṇivararucā rañjitaṃ raṅgadhāmnaḥ | sāndracchāyaṃ taruṇatulasīcitrayā vaijayantyā santāpaṃ me śamayati dhiyaścandrikodārahāram || 6 ||
ଅର୍ଥ:ରଙ୍ଗଧାମର ମଧ୍ୟ ଭାଗ (କଟି) — ଯାହା ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଦ୍ୱାରା ବିଭବ-ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ଚରଣ-ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଧନ୍ୟ, ଭୁଜା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିର ଆଭାରେ ରଞ୍ଜିତ, ତାଜା ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ବିଚିତ୍ର ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳାରେ ସାନ୍ଦ୍ର-ଛାୟାଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରିକା-ସମ ଉଦାର ହାରରେ ଯୁକ୍ତ — ମୋର ମନର ସନ୍ତାପର ଶମନ କରେ। (6)
ଏକଂ ଲୀଲୋପହିତମିତରଂ ବାହୁମାଜାନୁଲମ୍ବଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ରଙ୍ଗେ ଶଯିତୁରଖିଲପ୍ରାର୍ଥନାପାରିଜାତମ୍ । ଦୃପ୍ତା ସେଯଂ ଦୃଢନିଯମିତା ରଶ୍ମିଭିର୍ଭୂଷଣାନାଂ ଚିନ୍ତାହସ୍ତିନ୍ଯନୁଭଵତି ମେ ଚିତ୍ରମାଲାନଯନ୍ତ୍ରମ୍ ॥ ୭ ॥
ekaṃ līlopahitamitaraṃ bāhumājānulambaṃ prāptau raṅge śayiturakhilaprārthanāpārijātam | dṛptā seyaṃ dṛḍhaniyamitā raśmibhirbhūṣaṇānāṃ cintāhastinyanubhavati me citramālānayantram || 7 ||
ଅର୍ଥ:ଶୟନ କରୁଥିବା ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ଦୁଇ ଭୁଜା — ଗୋଟିଏ ଲୀଳାରେ ରଖାଯାଇଛି, ଅନ୍ୟଟି ଆଣ୍ଠୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା ପୂରଣକାରୀ ପାରିଜାତ — ଗର୍ବିତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଆଭରଣର କିରଣରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବନ୍ଧା; ମୋର ଚିନ୍ତା-ରୂପ ହସ୍ତିନୀ ସେମାନଙ୍କୁ ବିଚିତ୍ର ଆଲାନ-ସ୍ତମ୍ଭ ରୂପେ ଅନୁଭବ କରେ। (7)
ସାଭିପ୍ରାଯସ୍ମିତଵିକସିତଂ ଚାରୁବିମ୍ବାଧରୋଷ୍ଠଂ ଦୁଃଖାପାଯପ୍ରଣଯିନି ଜନେ ଦୂରଦତ୍ତାଭିମୁଖ୍ଯମ୍ । କାନ୍ତଂ ଵକ୍ତ୍ରଂ କନକତିଲକାଲଙ୍କୃତଂ ରଙ୍ଗଭର୍ତୁଃ ସ୍ଵାନ୍ତେ ଗାଢଂ ଵିଲଗତି ମମ ସ୍ଵାଗତୋଦାରନେତ୍ରମ୍ ॥ ୮ ॥
sābhiprāyasmitavikasitaṃ cārubimbādharoṣṭhaṃ duḥkhāpāyapraṇayini jane dūradattābhimukhyam | kāntaṃ vaktraṃ kanakatilakālaṅkṛtaṃ raṅgabhartuḥ svānte gāḍhaṃ vilagati mama svāgatodāranetram || 8 ||
ଅର୍ଥ:ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ କାନ୍ତ ମୁଖ — ସାର୍ଥକ ହସରେ ବିକଶିତ, ସୁନ୍ଦର ବିମ୍ବ-ସମ ଅଧରୋଷ୍ଠଯୁକ୍ତ, ଦୂରରୁ ହିଁ ଦୁଃଖୀ ଭକ୍ତଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଅଭିମୁଖ, ସ୍ୱର୍ଣ-ତିଳକରେ ଅଳଙ୍କୃତ — ନିଜର ସ୍ୱାଗତପୂର୍ଣ ଉଦାର ନେତ୍ର ସହିତ ମୋର ହୃଦୟରେ ଗାଢ଼ ଭାବେ ଲାଗିଯାଏ। (8)
ମାଲ୍ଯୈରନ୍ତଃସ୍ଥିରପରିମଲୈର୍ଵଲ୍ଲଭାସ୍ପର୍ଶମାନ୍ଯୈଃ କୁପ୍ଯଚ୍ଚୋଲୀଵଚନକୁଟିଲୈଃ କୁନ୍ତଲୈଃ ଶ୍ଲିଷ୍ଟମୂଲେ । ରତ୍ନାପୀଡଦ୍ଯୁତିଶବଲିତେ ରଙ୍ଗଭର୍ତୁଃ କିରୀଟେ ରାଜନ୍ଵତ୍ଯଃ ସ୍ଥିତିମଧିଗତା ଵୃତ୍ତଯଶ୍ଚେତସୋ ମେ ॥ ୯ ॥
mālyairantaḥsthiraparimalairvallabhāsparśamānyaiḥ kupyaccolīvacanakuṭilaiḥ kuntalaiḥ śliṣṭamūle | ratnāpīḍadyutiśabalite raṅgabhartuḥ kirīṭe rājanvatyaḥ sthitimadhigatā vṛttayaścetaso me || 9 ||
ଅର୍ଥ:ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ କିରୀଟରେ — ଯାହାର ମୂଳ ତାଙ୍କ କୁନ୍ତଳ (କେଶ) ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ, ଏବଂ ଯାହା ରତ୍ନାପୀଡ଼ର ଦ୍ୟୁତିରେ ଶବଳ — ମୋର ଚିତ୍ତର ବୃତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ରାଜନ୍ୱତୀ (ସୁଶାସିତ) ହୋଇ ସ୍ଥିତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। (9)
ପାଦାମ୍ଭୋଜଂ ସ୍ପୃଶତି ଭଜତେ ରଙ୍ଗନାଥସ୍ଯ ଜଙ୍ଘା- ମୂରୁଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵେ ଵିଲଗତି ଶନୈରୂର୍ଧ୍ଵମଭ୍ଯେତି ନାଭିମ୍ । ଵକ୍ଷସ୍ଯାସ୍ତେ ଵଲତି ଭୁଜଯୋର୍ମାମିକେଯଂ ମନୀଷା ଵକ୍ତ୍ରାଭିଖ୍ଯାଂ ପିବତି ଵହତେ ଵାସନାଂ ମୌଲିବନ୍ଧେ ॥ ୧୦ ॥
pādāmbhojaṃ spṛśati bhajate raṅganāthasya jaṅghā- mūrudvandve vilagati śanairūrdhvamabhyeti nābhim | vakṣasyāste valati bhujayormāmikeyaṃ manīṣā vaktrābhikhyāṃ pibati vahate vāsanāṃ maulibandhe || 10 ||
ଅର୍ଥ:ମୋର ଏହି ବୁଦ୍ଧି ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ଚରଣ-କମଳ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ସେବନ କରେ, ଜଙ୍ଘା ଓ ଊରୁ-ଯୁଗଳରେ ଲାଗେ, ଧୀରେ ଧୀରେ ଉପରକୁ ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ, ବକ୍ଷରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ, ଭୁଜାରେ ବିଚରଣ କରେ, ମୁଖର ଶୋଭା ପାନ କରେ, ଏବଂ କିରୀଟ-ବନ୍ଧରେ ବାସନା (ଅନୁରାଗ) ଧାରଣ କରେ। (10)
କାନ୍ତୋଦାରରଯୈରିହ ଭୁଜୈଃ କଙ୍କଣଜ୍ଯାକିଣାଙ୍କୈ- ର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଧାମ୍ନଃ ପୃଥୁଲପରିଘୈର୍ଲକ୍ଷିତା ଭୀତିହେତିଃ । ଅଗ୍ରେ କିଞ୍ଚିଦ୍ଭୁଜଗଶଯନଃ ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵାତ୍ମନଃ ସନ୍ ମଧ୍ଯେରଙ୍ଗଂ ମମ ଚ ହୃଦଯେ ଵର୍ତତେ ସାଵରୋଧଃ ॥ ୧୧ ॥
kāntodāararayairiha bhujaiḥ kaṅkaṇajyākiṇāṅkai- rlakṣmīdhāmnaḥ pṛthulaparighairlakṣitā bhītihetiḥ | agre kiñcidbhujagaśayanaḥ svātmanaivātmanaḥ san madhyeraṅgaṃ mama ca hṛdaye vartate sāvarodhaḥ || 11 ||
ଅର୍ଥ:ଏଠାରେ ସର୍ପଶାୟୀ ଭଗବାନ ବିରାଜମାନ — ତାଙ୍କ ଭୁଜା କାନ୍ତ, ଉଦାର-ବେଗଯୁକ୍ତ, ଜ୍ୟା (ଧନୁ-ଡୋରି)ର କିଣାଙ୍କ (ଆଳୁଆ) ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଧାମର ବିଶାଳ ଅର୍ଗଳ-ସମ, ଏବଂ ଭୟରୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଆୟୁଧ-ସ୍ୱରୂପ; ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ନିଜ ପାଇଁ ବିଦ୍ୟମାନ ସେ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ମୋର ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ, ବାସ କରନ୍ତି। (11)
ରଙ୍ଗାସ୍ଥାନେ ରସିକମହିତେ ରଞ୍ଜିତାଶେଷଚିତ୍ତେ ଵିଦ୍ଵତ୍ସେଵାଵିମଲମନସା ଵେଙ୍କଟେଶେନ କୢପ୍ତମ୍ । ଅକ୍ଲେଶେନ ପ୍ରଣିହିତଧିଯାମାରୁରୁକ୍ଷୋରଵସ୍ଥାଂ ଭକ୍ତିଂ ଗାଢାଂ ଦିଶତୁ ଭଗଵଦ୍ଧ୍ଯାନସୋପାନମେତତ୍ ॥ ୧୨ ॥
raṅgāsthāne rasikamahite rañjitāśeṣacitte vidvatsevāvimalamanasā veṅkaṭeśena kḷptam | aktleśena praṇihitadhiyāmārurukṣoravasthāṃ bhaktiṃ gāḍhāṃ diśatu bhagavaddhyānasopānametat || 12 ||
ଅର୍ଥ:ଏହି ଭଗବଦ୍ଧ୍ୟାନସୋପାନମ୍ — ଯାହାକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ସେବାରେ ବିମଳ-ମନ ବେଙ୍କଟେଶ (ବେଦାନ୍ତ ଦେଶିକ) ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍ର ରସିକ-ପୂଜିତ, ସମସ୍ତ ଚିତ୍ତ ରଞ୍ଜନକାରୀ ସ୍ଥାନରେ ରଚନା କଲେ — ସେହି ପ୍ରଣିହିତ-ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ସେହି ଅବସ୍ଥା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚଢ଼ିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଅନାୟାସରେ ଗାଢ଼ ଭକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରୁ। (12)
॥ ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଵେଙ୍କଟେଶାର୍ଯପ୍ରଣୀତଂ ଭଗଵଦ୍ଧ୍ଯାନସୋପାନଂ ସମ୍ପୂର୍ଣମ୍ ॥
|| iti śrīmadveṅkaṭeśāryapraṇītaṃ bhagavaddhyānasopānaṃ sampūrṇam ||
ଅର୍ଥ:ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବେଙ୍କଟେଶାର୍ଯ୍ୟ (ବେଦାନ୍ତ ଦେଶିକ) ରଚିତ ଭଗବଦ୍ଧ୍ୟାନସୋପାନମ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଶବ୍ଦ-ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥ
ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଯେକୌଣସି ଶବ୍ଦରେ କ୍ଲିକ୍ କରନ୍ତୁ
ஸ்ரீ பகவத்த்யானசோபானம் ପାଠର ଲାଭ
ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭଗବାନ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଚରଣରୁ କିରୀଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରେ
ଶ୍ରୀ ବୈଷ୍ଣବ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମହାନତମ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ସ୍ୱାମୀ ବେଦାନ୍ତ ଦେଶିକ ରଚିତ
ଭଗବାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଚଢ଼ିବାର କ୍ରମିକ 'ସିଡ଼ି' ରୂପେ ତୀବ୍ର, ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ବିକଶିତ କରେ
ମନର ସନ୍ତାପକୁ ଶାନ୍ତ କରେ ଏବଂ ସଂସାରରେ ମନର ଅଶାନ୍ତ ଭ୍ରମଣକୁ ରୋକେ
ଏହାର ଫଳଶ୍ରୁତି-ଶ୍ଳୋକ ଗାଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ (ମିଳନ) ଆଡ଼କୁ ସହଜ ଆରୋହଣର ବଚନ ଦିଏ
୧୦୮ ଦିବ୍ୟ ଦେଶର ଅଗ୍ରଣୀ ଶ୍ରୀରଙ୍ଗମ୍ର ଶ୍ରୀ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଗଭୀର କରେ
ஸ்ரீ பகவத்த்யானசோபானம் ପାଠ ବିଧି
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ନିଜେ ଏକ ଧ୍ୟାନ। ସ୍ନାନ ପରେ ଶାନ୍ତ ବସନ୍ତୁ, ଶ୍ୱାସକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ବାର ଶ୍ଳୋକକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଠ କରନ୍ତୁ, ମନକୁ ଭଗବାନ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ସ୍ୱରୂପର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଙ୍ଗ ଉପରେ ପାଳି ପାଳି କରି ସ୍ଥିର କରି — ତାଙ୍କ ଚରଣ-କମଳ (ଶ୍ଳୋକ 2)ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସୋପାନର ସିଡ଼ି ଚଢ଼ି, କିରୀଟ (ଶ୍ଳୋକ 9) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତାପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରୂପର ଅବଲୋକନ (ଶ୍ଳୋକ 10-11)। ଫଳଶ୍ରୁତି (ଶ୍ଳୋକ 12) ଦ୍ୱାରା ସମାପନ କରନ୍ତୁ, ଗାଢ଼ ଭକ୍ତିର ପ୍ରାର୍ଥନା କରି। ଚିନ୍ତନଶୀଳ ଭାବରେ, ଅବିଳମ୍ବ ଗତିରେ ପାଠ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ॐ
ସମ୍ପୂର୍ଣ ஸ்ரீ பகவத்த்யானசோபானம் ଶ୍ଳୋକ-ଶ୍ଳୋକ ଅର୍ଥ ସହିତ ପଢ଼ନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର ପାଠ ଦେଖନ୍ତୁ