vishnuranganathasrirangamvedanta-desika

ஸ்ரீ பகவத்த்யானசோபானம்

श्री भगवद्ध्यानसोपानम्

🕉️ hindu·📿 1× repetitions·🕐 During morning or evening meditation; especially Ekadashi, Panguni Uttiram and Vaikunta Ekadashi at Srirangam·📜 Stotras of Swami Vedanta Desika (one of his three hymns on Lord Ranganatha of Srirangam)

Also known as: bhagavad dhyana sopanam · bhagavath dhyana sopanam · dhyana sopanam · antarjyotih kimapi yaminam · ranganatha dhyana sopanam · vedanta desika dhyana sopanam

📜 Complete Lyrics 📖 Word-by-Word Meaning ✨ Benefits & How to Chant ⬇️ PDF Download

Read in your language / script

हिन्दी / देवनागरीతెలుగు தமிழ்ಕನ್ನಡ മലയാളം ગુજરાતી বাংলা ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ English සිංහල 𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥

✦ Meaning

Bhagavad Dhyana Sopanam — the 'Staircase of Meditation upon the Lord' — is a celebrated twelve-verse hymn by Swami Vedanta Desika in praise of Lord Ranganatha, the reclining Vishnu of Srirangam. Inspired by the Tamil Amalanadipiran of Tiruppanazhwar, it contemplates the Lord's divine form limb by limb, rising from His lotus feet up to His crown like climbing the steps of a stair. Its phala-shruti promises that meditating thus bestows deep devotion and an effortless ascent toward union with the Lord.

Origin & Story

Stotras of Swami Vedanta Desika (one of his three hymns on Lord Ranganatha of Srirangam) · Swami Vedanta Desika (Venkatanatha / Venkateshacharya) · 13th–14th century CE

Swami Vedanta Desika composed the Bhagavad Dhyana Sopanam at Srirangam in adoration of Lord Ranganatha, the great reclining Vishnu on Adishesha. Patterned after the Tamil Amalanadipiran of Tiruppanazhwar — who beheld the Lord from feet to face and refused to look upon anything else thereafter — Desika's hymn sets the same paadaadi-kesa (feet-to-crown) vision into elegant Sanskrit verse. Each verse rests the contemplating mind upon one part of the Lord's form, so that the whole becomes a 'staircase' of meditation by which the devotee ascends toward loving union with the Lord.

✦ As told in scripture

It is told of Tiruppanazhwar — whose vision inspired this hymn — that, being carried into the Srirangam sanctum upon the shoulders of the temple priest at the Lord's own command, he sang the Lord's beauty from His feet to His face and, declaring he would never let his eyes fall on anything lesser, merged then and there into Ranganatha; Desika's Dhyana Sopanam invites every devotee onto that same ascending path of vision.

0all time

Complete Text with Meaning

Tap any line — or the ▶ button — to hear it recited

Verse 1

अन्तर्ज्योतिः किमपि यमिनामञ्जनं योगदृष्टे- श्चिन्तारत्नं सुलभमिह नः सिद्धिमोक्षानुरूपम् । दीनानाथव्यसनशमनं दैवतं दैवतानां दिव्यं चक्षुः श्रुतिपरिषदां दृश्यते रङ्गमध्ये ॥ १ ॥

antarjyotiḥ kimapi yaminām añjanaṃ yogadṛṣṭe- ścintāratnaṃ sulabhamiha naḥ siddhimokṣānurūpam | dīnānāthavyasanaśamanaṃ daivataṃ daivatānāṃ divyaṃ cakṣuḥ śrutipariṣadāṃ dṛśyate raṅgamadhye || 1 ||

Meaning:அங்கே, ஸ்ரீரங்கத்தின் நடுவே தரிசனம் தருகிறது — ஏதோ ஒரு சொல்லொணா அந்தர்ஜ்யோதி, யமீ (சம்யம) முனிவர்களின் யோகதிருஷ்டிக்கு அஞ்சனம், இங்கு நமக்கு எளிதில் கிடைக்கும் சிந்தாமணி, சித்தி மோட்சம் இரண்டிற்கும் ஏற்றது, தீன-அநாதைகளின் துயரைத் தணிப்பது, தேவர்களுக்கும் தேவன், சுருதி-பரிஷத்துகளின் திவ்ய நேத்திரம். (1)

Verse 2

वेदातीतश्रुतिपरिमलं वेधसां मौलिसेव्यं प्रादुर्भूतं कनकसरितः सैकते हंसजुष्टे । लक्ष्मीभूम्योः करसरसिजैर्लालितं रङ्गभर्तुः पादाम्भोजं प्रतिफलति मे भावनादीर्घिकायाम् ॥ २ ॥

vedātītaśrutiparimalaṃ vedhasāṃ maulisevyaṃ prādurbhūtaṃ kanakasaritaḥ saikate haṃsajuṣṭe | lakṣmībhūmyoḥ karasarasijairlālitaṃ raṅgabhartuḥ pādāmbhojaṃ pratiphalati me bhāvanādīrghikāyām || 2 ||

Meaning:என் பாவனா-தீர்க்கிகையில் (தடாகத்தில்) ஸ்ரீரங்கநாதரின் பாத-கமலங்கள் பிரதிபலிக்கின்றன — வேதங்களையும் கடந்த நறுமணம், வேதங்களின் பரிமள-வடிவம், பிரம்மாதி தேவர்களின் மகுடங்களால் சேவிக்கப்படுபவை, ஸ்வர்ண-சரிதை (காவேரி) அன்னங்கள் வாழும் மணல்திட்டில் தோன்றியவை, லக்ஷ்மீ-பூமியின் கர-கமலங்களால் தாலாட்டப்படுபவை. (2)

Verse 3

चित्राकारां कटकरुचिभिश्चारुवृत्तानुपूर्वां काले दूत्यद्रुततरगतिं कान्तिलीलाकलाचीम् । जानुच्छायाद्विगुणसुभगां रङ्गभर्तुर्मदात्मा जङ्घां दृष्ट्वा जननपदवीजाङ्घिकत्वं जहाति ॥ ३ ॥

citrākārāṃ kaṭakarucibhiścāruvṛttānupūrvāṃ kāle dūtyadrutataragatiṃ kāntilīlākalācīm | jānucchāyādviguṇasubhagāṃ raṅgabharturmadātmā jaṅghāṃ dṛṣṭvā jananapadavījāṅghikatvaṃ jahāti || 3 ||

Meaning:ரங்கநாதரின் ஜங்கைகளை (கணைக்கால்களை) கண்டு — விசித்திர வடிவம், அழகிய-வட்டம், படிப்படியாக மெலிபவை, சமயத்தில் தூதன் போல் வேகமானவை, காந்தி லீலைகளால் கலிதம், முழங்கால்களின் ஒளியால் இரட்டிப்பு சுபகம் — என் முக்த மனம் ஜன்ம-பாதையில் அலையும் இயல்பைத் துறக்கிறது. (3)

Verse 4

कामारामस्थिरकदलिकास्तम्भसम्भावनीयं क्षौमाश्लिष्टं किमपि कमलाभूमिनीलोपधानम् । न्यञ्चत्काञ्चीकिरणरुचिरं निर्विशत्यूरुयुग्मं लावण्यौघद्वयमिव मतिर्मामिका रङ्गयूनः ॥ ४ ॥

kāmārāmasthirakadalikāstambhasambhāvanīyaṃ kṣaumāśliṣṭaṃ kimapi kamalābhūminīlopadhānam | nyañcatkāñcīkiraṇaruciraṃ nirviśatyūruyugmaṃ lāvaṇyaughadvayamiva matirmāmikā raṅgayūnaḥ || 4 ||

Meaning:என் புத்தி இளம் ரங்கநாதரின் ஊரு-யுகளத்தில் (தொடைகளின் இணையில்) நுழைகிறது — காம உத்தியானத்தின் ஸ்திர கதளீ-ஸ்தம்பங்களுடன் ஒப்பிடத்தக்கவை, க்ஷௌமத்தால் (பட்டால்) மூடப்பட்டவை, லக்ஷ்மிக்கு சொல்லொணா நீல உபதானம் (தலையணை), கீழே வழியும் மேகலையின் கிரணங்களால் ருசிரம் — இரு லாவண்ய-தாரைகள் போல். (4)

Verse 5

सम्प्रीणाति प्रतिकलमसौ मानसं मे सुजाता गम्भीरत्वात्क्वचन समये गूढनिक्षिप्तविश्वा । नालीकेन स्फुरितरजसा वेधसो निर्मिमाणा रम्यावर्तद्युतिसहचरी रङ्गनाथस्य नाभिः ॥ ५ ॥

samprīṇāti pratikalamasau mānasaṃ me sujātā gambhīratvātkvacana samaye gūḍhanikṣiptaviśvā | nālīkena sphuritarajasā vedhaso nirmimāṇā ramyāvartadyutisahacarī raṅganāthasya nābhiḥ || 5 ||

Meaning:ஒவ்வொரு கணமும் ரங்கநாதரின் சுஜாத நாபி என் மனத்தை ஆனந்திக்கச் செய்கிறது — எவ்வளவு கம்பீரமென்றால் பிரளயகாலத்தில் சமஸ்த விஶ்வத்தையும் மறைவாகத் தன்னுள் வைத்துக்கொள்கிறது, மலர்ந்த பராகமுள்ள கமலத்தால் பிரம்மாவைப் படைக்கிறது, ரம்ய ஆவர்த்தத்தின் ஒளிக்குத் தோழி. (5)

Verse 6

श्रीवत्सेन प्रथितविभवं श्रीपदन्यासधन्यं मध्यं बाह्वोर्मणिवररुचा रञ्जितं रङ्गधाम्नः । सान्द्रच्छायं तरुणतुलसीचित्रया वैजयन्त्या सन्तापं मे शमयति धियश्चन्द्रिकोदारहारम् ॥ ६ ॥

śrīvatsena prathitavibhavaṃ śrīpadanyāsadhanyaṃ madhyaṃ bāhvormaṇivararucā rañjitaṃ raṅgadhāmnaḥ | sāndracchāyaṃ taruṇatulasīcitrayā vaijayantyā santāpaṃ me śamayati dhiyaścandrikodārahāram || 6 ||

Meaning:ரங்கதாமத்தின் நடுப்பகுதி (இடை) — ஸ்ரீவத்சத்தால் விபவ-பிரசித்தம், ஸ்ரீயின் பாத-நியாசத்தால் தன்யம், புஜங்களுக்கிடையே சிறந்த மணிகளின் ஒளியால் ரஞ்சிதம், புதிய துளசியுடன் விசித்திர வைஜயந்தி மாலையால் சாந்த்ர-சாயை உடையது, சந்திரிகை போல் உதார ஹாரத்துடன் கூடியது — என் மனத்தின் சந்தாபத்தைத் தணிக்கிறது. (6)

Verse 7

एकं लीलोपहितमितरं बाहुमाजानुलम्बं प्राप्तौ रङ्गे शयितुरखिलप्रार्थनापारिजातम् । दृप्ता सेयं दृढनियमिता रश्मिभिर्भूषणानां चिन्ताहस्तिन्यनुभवति मे चित्रमालानयन्त्रम् ॥ ७ ॥

ekaṃ līlopahitamitaraṃ bāhumājānulambaṃ prāptau raṅge śayiturakhilaprārthanāpārijātam | dṛptā seyaṃ dṛḍhaniyamitā raśmibhirbhūṣaṇānāṃ cintāhastinyanubhavati me citramālānayantram || 7 ||

Meaning:சயனிக்கும் ரங்கநாதரின் இரு புஜங்கள் — ஒன்று லீலையாக வைக்கப்பட்டது, மற்றொன்று முழங்கால் வரை தொங்குகிறது, சமஸ்த பிரார்த்தனைகளையும் நிறைவேற்றும் பாரிஜாதம் — கர்வித்தாலும் ஆபரணங்களின் கிரணங்களால் உறுதியாகக் கட்டப்பட்டுள்ளன; என் சிந்தா-ஹஸ்தினி (பெண் யானை) அவற்றை விசித்திர ஆலான-ஸ்தம்பமாக அனுபவிக்கிறது. (7)

Verse 8

साभिप्रायस्मितविकसितं चारुबिम्बाधरोष्ठं दुःखापायप्रणयिनि जने दूरदत्ताभिमुख्यम् । कान्तं वक्त्रं कनकतिलकालङ्कृतं रङ्गभर्तुः स्वान्ते गाढं विलगति मम स्वागतोदारनेत्रम् ॥ ८ ॥

sābhiprāyasmitavikasitaṃ cārubimbādharoṣṭhaṃ duḥkhāpāyapraṇayini jane dūradattābhimukhyam | kāntaṃ vaktraṃ kanakatilakālaṅkṛtaṃ raṅgabhartuḥ svānte gāḍhaṃ vilagati mama svāgatodāranetram || 8 ||

Meaning:ரங்கநாதரின் காந்த முகம் — அர்த்தமுள்ள புன்னகையால் மலர்ந்தது, அழகிய பிம்ப-நிகர் அதரோஷ்டம் உடையது, தூரத்திலிருந்தே துயருற்ற பக்தனை நோக்கி அபிமுகம், ஸ்வர்ண-திலகத்தால் அலங்கரிக்கப்பட்டது — தன் வரவேற்பு நிறைந்த உதார நேத்திரங்களுடன் என் இதயத்தில் ஆழமாகப் பதிகிறது. (8)

Verse 9

माल्यैरन्तःस्थिरपरिमलैर्वल्लभास्पर्शमान्यैः कुप्यच्चोलीवचनकुटिलैः कुन्तलैः श्लिष्टमूले । रत्नापीडद्युतिशबलिते रङ्गभर्तुः किरीटे राजन्वत्यः स्थितिमधिगता वृत्तयश्चेतसो मे ॥ ९ ॥

mālyairantaḥsthiraparimalairvallabhāsparśamānyaiḥ kupyaccolīvacanakuṭilaiḥ kuntalaiḥ śliṣṭamūle | ratnāpīḍadyutiśabalite raṅgabhartuḥ kirīṭe rājanvatyaḥ sthitimadhigatā vṛttayaścetaso me || 9 ||

Meaning:ரங்கநாதரின் கிரீடத்தில் — அதன் அடிப்பகுதி அவரது குந்தலங்களால் (கேசங்களால்) சூழப்பட்டது, ரத்னாபீட ஒளியால் சபலம் — என் சித்த விருத்திகள் ராஜன்வதி (நன்கு ஆளப்பட்டு) ஸ்திதியை அடைந்துள்ளன. (9)

Verse 10

पादाम्भोजं स्पृशति भजते रङ्गनाथस्य जङ्घा- मूरुद्वन्द्वे विलगति शनैरूर्ध्वमभ्येति नाभिम् । वक्षस्यास्ते वलति भुजयोर्मामिकेयं मनीषा वक्त्राभिख्यां पिबति वहते वासनां मौलिबन्धे ॥ १० ॥

pādāmbhojaṃ spṛśati bhajate raṅganāthasya jaṅghā- mūrudvandve vilagati śanairūrdhvamabhyeti nābhim | vakṣasyāste valati bhujayormāmikeyaṃ manīṣā vaktrābhikhyāṃ pibati vahate vāsanāṃ maulibandhe || 10 ||

Meaning:என் இந்தப் புத்தி ரங்கநாதரின் பாத-கமலத்தைத் தீண்டி சேவிக்கிறது, ஜங்கை ஊரு-யுகளத்தில் பற்றுகிறது, மெல்ல மேலே நாபி வரை செல்கிறது, வக்ஷத்தில் நிற்கிறது, புஜங்களில் சஞ்சரிக்கிறது, முக சோபையைப் பருகுகிறது, கிரீட-பந்தத்தில் வாசனையை (அனுராகத்தை) தாங்குகிறது. (10)

Verse 11

कान्तोदाररयैरिह भुजैः कङ्कणज्याकिणाङ्कै- र्लक्ष्मीधाम्नः पृथुलपरिघैर्लक्षिता भीतिहेतिः । अग्रे किञ्चिद्भुजगशयनः स्वात्मनैवात्मनः सन् मध्येरङ्गं मम च हृदये वर्तते सावरोधः ॥ ११ ॥

kāntodāararayairiha bhujaiḥ kaṅkaṇajyākiṇāṅkai- rlakṣmīdhāmnaḥ pṛthulaparighairlakṣitā bhītihetiḥ | agre kiñcidbhujagaśayanaḥ svātmanaivātmanaḥ san madhyeraṅgaṃ mama ca hṛdaye vartate sāvarodhaḥ || 11 ||

Meaning:இங்கே சர்ப்பசாயி பகவான் வீற்றிருக்கிறார் — அவரது புஜங்கள் காந்தம், உதார-வேகம் உடையவை, ஜ்யா (வில்-நாண்) கிணாங்கத்தால் (தழும்புகளால்) குறிக்கப்பட்டவை, லக்ஷ்மீ-தாமத்தின் விசால அர்கள நிகர், பயத்திலிருந்து காக்கும் ஆயுத-வடிவம்; தன் ஆத்மாவாலேயே தனக்காக விளங்கி ஸ்ரீரங்கத்தின் நடுவே, இப்போது தன் பரிவாரத்துடன் என் இதயத்திலும் வசிக்கிறார். (11)

Verse 12

रङ्गास्थाने रसिकमहिते रञ्जिताशेषचित्ते विद्वत्सेवाविमलमनसा वेङ्कटेशेन कॢप्तम् । अक्लेशेन प्रणिहितधियामारुरुक्षोरवस्थां भक्तिं गाढां दिशतु भगवद्ध्यानसोपानमेतत् ॥ १२ ॥

raṅgāsthāne rasikamahite rañjitāśeṣacitte vidvatsevāvimalamanasā veṅkaṭeśena kḷptam | aktleśena praṇihitadhiyāmārurukṣoravasthāṃ bhaktiṃ gāḍhāṃ diśatu bhagavaddhyānasopānametat || 12 ||

Meaning:இந்த பகவத்த்யானசோபானம் — வித்வான்களின் சேவையால் விமல-மனமுடைய வேங்கடேசர் (வேதாந்த தேசிகர்) ஸ்ரீரங்கத்தின் ரசிக-பூஜித, சமஸ்த சித்தத்தையும் ரஞ்சிக்கச் செய்யும் இடத்தில் இயற்றினார் — அந்த அவஸ்தை வரை ஏற விரும்பும் பிரணிஹித-புத்தி உடையோருக்கு அநாயாசமாக ஆழ்ந்த பக்தியை அருளட்டும். (12)

Verse 13

॥ इति श्रीमद्वेङ्कटेशार्यप्रणीतं भगवद्ध्यानसोपानं सम्पूर्णम् ॥

|| iti śrīmadveṅkaṭeśāryapraṇītaṃ bhagavaddhyānasopānaṃ sampūrṇam ||

Meaning:இவ்வாறு ஸ்ரீமத் வேங்கடேசார்யர் (வேதாந்த தேசிகர்) இயற்றிய பகவத்த்யானசோபானம் சம்பூர்ணமாயிற்று.

Word-by-Word Meaning

Click any word to hear its pronunciation

अन्तर्ज्योतिः किमपि🔊antarjyotiḥ kimapiSome ineffable inner light

यमिनाम् अञ्जनं योगदृष्टेः🔊yaminām añjanaṃ yogadṛṣṭeḥThe collyrium (that opens) the yogic vision of the self-controlled sages

चिन्तारत्नं🔊cintāratnaṃThe wish-fulfilling gem (Chintamani)

दैवतं दैवतानां🔊daivataṃ daivatānāṃThe God of (all) gods

दृश्यते रङ्गमध्ये🔊dṛśyate raṅgamadhyeIs seen (manifest) in the midst of Srirangam

रङ्गभर्तुः पादाम्भोजं🔊raṅgabhartuḥ pādāmbhojaṃThe lotus feet of the Lord of Srirangam (Ranganatha)

प्रतिफलति मे भावनादीर्घिकायाम्🔊pratiphalati me bhāvanādīrghikāyāmIs reflected in the deep pond of my contemplation

लक्ष्मीभूम्योः करसरसिजैः🔊lakṣmībhūmyoḥ karasarasijaiḥBy the lotus-hands of Lakshmi and Bhumi (caressing the feet)

जङ्घां दृष्ट्वा🔊jaṅghāṃ dṛṣṭvāHaving beheld the (lovely) shanks (of the Lord)

जननपदवीजाङ्घिकत्वं जहाति🔊jananapadavījāṅghikatvaṃ jahātiMy mind gives up its 'travelling along the road of (repeated) births'

ऊरुयुग्मं ... रङ्गयूनः🔊ūruyugmaṃ ... raṅgayūnaḥThe pair of thighs of the youthful Lord of Srirangam

रङ्गनाथस्य नाभिः🔊raṅganāthasya nābhiḥThe navel of Ranganatha (from which Brahma's lotus arises)

वेधसो निर्मिमाणा🔊vedhaso nirmimāṇāCreating (giving birth to) Brahma the creator

श्रीवत्सेन प्रथितविभवं🔊śrīvatsena prathitavibhavaṃWhose glory is renowned through the Srivatsa mark (on the chest)

वैजयन्त्या ... सान्द्रच्छायं🔊vaijayantyā ... sāndracchāyaṃDensely shaded by the Vaijayanti garland (with fresh tulasi)

अखिलप्रार्थनापारिजातम्🔊akhilaprārthanāpārijātamThe wish-tree (Parijata) fulfilling all prayers — the Lord's arm

साभिप्रायस्मितविकसितं ... वक्त्रं🔊sābhiprāyasmitavikasitaṃ ... vaktraṃThe face blossoming with a meaningful smile

स्वागतोदारनेत्रम्🔊svāgatodāranetramWith wide eyes that lovingly welcome (the devotee)

रङ्गभर्तुः किरीटे🔊raṅgabhartuḥ kirīṭeUpon the crown of the Lord of Srirangam

भुजगशयनः🔊bhujagaśayanaḥHe who reclines on the serpent (Adishesha)

मम च हृदये वर्तते🔊mama ca hṛdaye vartateAnd (now) dwells within my heart as well

भगवद्ध्यानसोपानम् एतत्🔊bhagavaddhyānasopānam etatThis 'staircase of meditation upon the Lord' (the title of the hymn)

Benefits of Chanting ஸ்ரீ பகவத்த்யானசோபானம்

✦

Guides the devotee in dhyana (meditation) on Lord Ranganatha's divine form from feet to crown

✦

Composed by Swami Vedanta Desika, one of the greatest Sri Vaishnava acharyas

✦

Cultivates intense, focused bhakti as a step-by-step 'staircase' to the Lord

✦

Calms the burning of the mind and stills the restless wandering through samsara

✦

Its phala-shruti promises deep devotion and an easy ascent toward union (yoga) with the Lord

✦

Deepens love for Sri Ranganatha of Srirangam, the foremost of the 108 Divya Desams

How to Chant ஸ்ரீ பகவத்த்யானசோபானம்

Repetitions1times

Best TimeDuring morning or evening meditation; especially Ekadashi, Panguni Uttiram and Vaikunta Ekadashi at Srirangam

This hymn is itself a meditation. Sit quietly after bathing, calm the breath, and recite the twelve verses slowly, letting the mind rest on each part of Lord Ranganatha's form in turn — beginning at His lotus feet (verse 2) and rising, as if climbing a staircase, up to His crown (verse 9), then surveying the whole form (verses 10-11). Conclude with the phala-shruti (verse 12), praying for deep devotion. Best chanted unhurriedly, in a contemplative mood.

Frequently Asked Questions

It means 'the staircase (sopana) for meditation (dhyana) upon the Lord (Bhagavat)'. The hymn is structured so that the meditating mind climbs, step by step, over the Lord's divine form — from His lotus feet up to His crown — as one would ascend a flight of stairs toward the goal of union with Him.

It was composed by Swami Vedanta Desika (Venkatanatha, 13th–14th century CE), the great Sri Vaishnava philosopher-poet. It is one of his three hymns devoted exclusively to Lord Ranganatha — the reclining form of Vishnu at Srirangam — along with the Abheeti Stavam and Nyasa Tilakam.

Bhagavad Dhyana Sopanam follows the spirit of the Tamil 'Amalanadipiran' of Tiruppanazhwar, who sang of Ranganatha's beauty from His feet up to His face (paadaadi-kesa). Vedanta Desika composed this Sanskrit hymn in the same feet-to-crown sequence, honouring that Alvar's vision.

The twelfth verse (phala-shruti) declares that this hymn will, without effort, bestow deep and intense devotion upon those of steady mind who long to climb toward the state of union with the Lord — making it a treasured aid for the practice of loving meditation.