புருஷ ஸூக்தம் Meaning — Line by Line
पुरुष सूक्तम्
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of புருஷ ஸூக்தம் with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. Harih Om sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat
- Verse 2. Purusha evedaꣳ sarvam yadbhutam yachcha bhavyam
- Verse 3. Etavanasya mahimato jyayanshcha purushah
- Verse 4. Tripadurdhva udaitpurushah padosyehabhavat punah
- Verse 5. Tato viradajayata virajo adhi purushah
- Verse 6. Tasmadyajnat sarvahutah sambhritam prishadajyam
- Verse 7. Tasmadyajnat sarvahutah richah samani jajnire
- Verse 8. Tasmadashva ajayanta ye ke chobhayadatah
- Verse 9. Tam yajnam barhishi praukshan purusham jatamagratah
- Verse 10. Yatpurusham vyadadhuh katidha vyakalpayan
- Verse 11. Brahmanosya mukhamasidbahu rajanyah kritah
- Verse 12. Chandrama manaso jatashchakshoh suryo ajayata
- Verse 13. Nabhya asidantarikshaꣳ shirshno dyauh samavartata
- Verse 14. Yatpurushena havisha deva yajnamatanvata
- Verse 15. Saptasyasan paridhayastrih sapta samidhah kritah
- Verse 16. Yajnena yajnamayajanta devastani dharmani prathamanyasan
Harih Om sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat
हरिः ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिꣳ सर्वत स्पृत्वाऽत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥
Harih Om sahasrashirsha purushah sahasrakshah sahasrapat Sa bhumiꣳ sarvata spritvatyatishthaddashangulam
Meaningவிராட் புருஷருக்கு ஆயிரம் தலைகள், ஆயிரம் கண்கள், ஆயிரம் கால்கள் உள்ளன; அவர் முழுப் பூமியையும் எல்லாப் பக்கங்களிலும் வியாபித்து, அதைவிட பத்து விரல் அளவு முன்னோக்கி நீண்டுள்ளார்.
Purusha evedaꣳ sarvam yadbhutam yachcha bhavyam
पुरुष एवेदꣳ सर्वं यद्भूतं यच्च भाव्यम् । उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति ॥
Purusha evedaꣳ sarvam yadbhutam yachcha bhavyam Utamritatvasyeshano yadannenatirohati
Meaningஇவை அனைத்தும் புருஷரே — நடந்தது அனைத்தும், நடக்கப்போவது அனைத்தும்; அவர் அமரத்துவத்தின் இறைவன், உணவின் (யாகத்தின்) மூலம் மேலும் பெரியவராகிறார்.
Etavanasya mahimato jyayanshcha purushah
एतावानस्य महिमातो ज्यायाँश्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि ॥
Etavanasya mahimato jyayanshcha purushah Padosya vishva bhutani tripadasyamritam divi
Meaningஇது அவரது மகிமை, புருஷர் இதைவிட இன்னும் பெரியவர்; அனைத்து உயிர்களும் அவரில் கால் பங்கே, மூன்று பங்குகள் வானில் அமரமாக உள்ளன.
Tripadurdhva udaitpurushah padosyehabhavat punah
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत् पुनः । ततो विष्वङ् व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥
Tripadurdhva udaitpurushah padosyehabhavat punah Tato vishvan vyakramatsashananashane abhi
Meaningமூன்று பங்குகளுடன் புருஷர் மேலே எழுந்தார்; அவரில் ஒரு பங்கு மீண்டும் இங்கே தோன்றியது; அங்கிருந்து அவர் உண்பவை, உண்ணாதவை அனைத்திலும் எல்லாப் பக்கமும் பரவினார்.
Tato viradajayata virajo adhi purushah
ततो विराडजायत विराजो अधि पूरुषः । स जातो अत्यरिच्यत पश्चाद्भूमिमथो पुरः ॥
Tato viradajayata virajo adhi purushah Sa jato atyarichyata pashchadbhumimatho purah
Meaningஅவரிலிருந்து விராட் (விசுவரூபம்) பிறந்தது, விராட்டிலிருந்து புருஷர் (சமஷ்டி-புருஷர்); பிறந்து அவர் பூமியைவிட முன்னும் பின்னும் விரிந்தார்.
Tasmadyajnat sarvahutah sambhritam prishadajyam
तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् । पशूँस्ताँश्चक्रे वायव्यानारण्या ग्राम्याश्च ये ॥
Tasmadyajnat sarvahutah sambhritam prishadajyam Pashunstanshchakre vayavyanaranya gramyashcha ye
Meaningஅந்த சர்வஹுத யாகத்திலிருந்து தயிரும் நெய்யும் சேர்க்கப்பட்டன; அதிலிருந்து அவர் காற்று, காடு, கிராமத்து விலங்குகளை உருவாக்கினார்.
Tasmadyajnat sarvahutah richah samani jajnire
तस्माद्यज्ञात् सर्वहुतः ऋचः सामानि जज्ञिरे । छन्दाꣳसि जज्ञिरे तस्माद्यजुस्तस्मादजायत ॥
Tasmadyajnat sarvahutah richah samani jajnire Chhandaꣳsi jajnire tasmadyajustasmadajayata
Meaningஅந்த சர்வஹுத யாகத்திலிருந்து ருக், சாம மந்திரங்கள் பிறந்தன; அதிலிருந்து சந்தங்கள் பிறந்தன, அதிலிருந்து யஜுஸ் பிறந்தது.
Tasmadashva ajayanta ye ke chobhayadatah
तस्मादश्वा अजायन्त ये के चोभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात्तस्माज्जाता अजावयः ॥
Tasmadashva ajayanta ye ke chobhayadatah Gavo ha jajnire tasmattasmajjata ajavayah
Meaningஅதிலிருந்து குதிரைகள் பிறந்தன, இரண்டு வரிசைப் பற்களுள்ள உயிர்கள் அனைத்தும்; அதிலிருந்து பசுக்கள் பிறந்தன, அதிலிருந்து ஆடுகளும் செம்மறிகளும்.
Tam yajnam barhishi praukshan purusham jatamagratah
तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रतः । तेन देवा अयजन्त साध्या ऋषयश्च ये ॥
Tam yajnam barhishi praukshan purusham jatamagratah Tena deva ayajanta sadhya rishayashcha ye
Meaningஆதியில் பிறந்த அந்தப் புருஷரை தேவர்கள் புனித தர்ப்பையின் மீது யாகமாக அபிஷேகித்தனர்; அவருடன் தேவர்களும், சாத்தியர்களும், முனிவர்களும் யாகம் செய்தனர்.
Yatpurusham vyadadhuh katidha vyakalpayan
यत्पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्यासीत् किं बाहू किमूरू पादा उच्येते ॥
Yatpurusham vyadadhuh katidha vyakalpayan Mukham kimasyasit kim bahu kimuru pada uchyete
Meaningஅவர்கள் புருஷரைப் பகிர்ந்தபோது, அவரை எத்தனை பாகங்களாகப் பிரித்தனர்? அவரது முகம் என்னவாயிற்று, புயங்கள் என்ன, தொடைகள், கால்கள் என்னவாயின?
Brahmanosya mukhamasidbahu rajanyah kritah
ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्यः पद्भ्याꣳ शूद्रो अजायत ॥
Brahmanosya mukhamasidbahu rajanyah kritah Uru tadasya yadvaishyah padbhyaꣳ shudro ajayata
Meaningபிராமணர் அவரது முகமானார்; ராஜன்யர் (க்ஷத்திரியர்) அவரது புயங்களானார்; அவரது தொடைகள் வைசியரானது; அவரது கால்களிலிருந்து சூத்திரர் பிறந்தார்.
Chandrama manaso jatashchakshoh suryo ajayata
चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यो अजायत । श्रोत्राद्वायुश्च प्राणश्च मुखादग्निरजायत ॥
Chandrama manaso jatashchakshoh suryo ajayata Shrotradvayushcha pranashcha mukhadagnirajayata
Meaningஅவரது மனத்திலிருந்து சந்திரன் பிறந்தான்; அவரது கண்ணிலிருந்து சூரியன் வந்தான்; அவரது முகத்திலிருந்து இந்திரனும் அக்னியும் வந்தனர்; அவரது மூச்சிலிருந்து வாயு பிறந்தது.
Nabhya asidantarikshaꣳ shirshno dyauh samavartata
नाभ्या आसीदन्तरिक्षꣳ शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिशः श्रोत्रात्तथा लोकाँऽकल्पयन् ॥
Nabhya asidantarikshaꣳ shirshno dyauh samavartata Padbhyam bhumirdishah shrotrattatha lokankalpayan
Meaningஅவரது நாபியிலிருந்து அந்தரிக்ஷம் தோன்றியது; அவரது தலையிலிருந்து வானம் வளர்ந்தது; அவரது கால்களிலிருந்து பூமி, அவரது காதிலிருந்து திசைகள் — இவ்வாறு அவர்கள் உலகங்களை உருவாக்கினர்.
Yatpurushena havisha deva yajnamatanvata
यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तोऽस्यासीदाज्यं ग्रीष्म इध्मः शरद्धविः ॥
Yatpurushena havisha deva yajnamatanvata Vasantosyasidajyam grishma idhmah sharaddhavih
Meaningதேவர்கள் புருஷரை ஆகுதியாக்கி யாகத்தை விரித்தபோது — வசந்தம் அதன் நெய், கோடை அதன் விறகு, கூதிர்காலம் அதன் ஆகுதி ஆயிற்று.
Saptasyasan paridhayastrih sapta samidhah kritah
सप्तास्यासन् परिधयस्त्रिः सप्त समिधः कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वाना अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥
Saptasyasan paridhayastrih sapta samidhah kritah Deva yadyajnam tanvana abadhnan purusham pashum
Meaningஏழு அதன் சுற்றுவேலிகள்; மூன்று மடங்கு ஏழு சமித்துகள் செய்யப்பட்டன, தேவர்கள் யாகம் செய்து புருஷரைப் பலிப்பிராணியாகக் கட்டியபோது.
Yajnena yajnamayajanta devastani dharmani prathamanyasan
यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासन् । ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥
Yajnena yajnamayajanta devastani dharmani prathamanyasan Te ha nakam mahimanah sachanta yatra purve sadhyah santi devah
Meaningயாகத்தின் மூலம் தேவர்கள் யாகசொரூபரை (புருஷரை) வழிபட்டனர்; இவையே முதல் தர்மங்கள் (விதிகள்). இந்த மகா சக்திகள், பழமையான சாத்தியர்களும் தேவர்களும் வாழும் வானத்தை அடைந்தன.
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Rigveda (Mandala 10, Hymn 90)
Author: Rishi Narayana
Period: 1500-1200 BCE
புருஷ ஸூக்தம் ரிஷி நாராயணரால் இயற்றப்பட்டதாகக் கருதப்படுகிறது மற்றும் ரிக்வேதத்தின் பத்தாவது மண்டலத்தில் உள்ளது. இது ஆதி புருஷன் பிரபஞ்சத்தைப் படைப்பதற்காகத் தன்னையே அர்ப்பணிக்கும் ஒரு விராட் யாகத்தை விவரிக்கிறது. இந்த சூக்தம் வேதங்களின் தத்துவ ரீதியாக மிக ஆழமான நூல்களில் ஒன்று — ஒன்று எவ்வாறு பலவாகிறது, ஒற்றுமையிலிருந்து வேற்றுமை எவ்வாறு உருவாகிறது என்ற அடிப்படை கேள்வியை இது எதிர்கொள்கிறது.
Frequently Asked Questions
புருஷ ஸூக்தம் என்றால் என்ன?▼
புருஷ ஸூக்தம் எவ்வளவு பழமையானது?▼
புருஷனின் யாகம் என்றால் என்ன?▼
இது ஏன் முக்கியமானது?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →