అప్రతిరథ సూక్తం — Word-by-Word Meaning
अप्रतिरथ सूक्तम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
आशुः शिशानः
āśuḥ śiśānaḥ
వేగవంతుడు, తనను తాను పదునుపెట్టుకుంటూ (ఆయుధం పదునుపెట్టినట్లు)
वृषभः न भीमः
vṛṣabho na bhīmo
ఎద్దు వలె భయంకరుడు / దుర్ధర్షుడు
घनाघनः
ghanāghanaḥ
మళ్ళీమళ్ళీ ప్రహరించే సంహారకుడు
क्षोभणः चर्षणीनाम्
kṣobhaṇaś carṣaṇīnām
(శత్రు) జనులను కలవరపరిచేవాడు / వణికించేవాడు
संक्रन्दनः
saṁkrandanaḥ
(శత్రువును) అరిచేలా చేసేవాడు / రణంలో గర్జించేవాడు
अनिमिषः एकवीरः
animiṣa ekavīraḥ
అనిమేషుడు (సదా జాగరూకుడు), ఏకైక అద్వితీయ వీరుడు
शतं सेनाः अजयत् साकम् इन्द्रः
śataṁ senā ajayat sākam indraḥ
ఇంద్రుడు ఒకేసారి వందల సేనలను జయించాడు
जिष्णुना
jiṣṇunā
సదా విజయుడైన (జిష్ణు) అతని ద్వారా
दुश्च्यवनेन धृष्णुना
duścyavanena dhṛṣṇunā
దుర్జయుడైన (కష్టంగా తొలగించబడే) సాహసవంతుడైన అతని ద్వారా
तद् इन्द्रेण जयत
tad indreṇa jayata
ఆ ఇంద్రుని ద్వారా (శత్రువులను) జయించండి
तत् सहध्वम्
tat sahadhvaṁ
అతనిని సహించండి, ఓడించండి (శత్రువును)
युधो नरः इषुहस्तेन
yudho nara iṣuhastena
ఓ యుద్ధరత వీరులారా! చేతిలో బాణం పట్టుకున్న (ఇంద్రుని) తో
वशी
vaśī
వశీ (తనను, ఇతరులను నియంత్రించేవాడు, స్వామి)
संस्रष्टा सः युधः
saṁsraṣṭā sa yudha
అతడు యుద్ధాలను సమకూర్చే / సంయుక్తం చేసేవాడు
उग्रधन्वा
ugradhanvā
ఉగ్ర (ప్రచండ) ధనుస్సువాడు
बृहस्पते परि दीय रथेन
bṛhaspate pari dīyā rathena
ఓ బృహస్పతీ! నీ రథంతో (మా చుట్టూ) ఎగురు
रक्षोहा अमित्रान् अपबाधमानः
rakṣohāmitrāṁ apabādhamānaḥ
రాక్షసుల సంహారకుడు, శత్రువులను దూరంగా తరిమేస్తూ
प्रभञ्जन् सेनाः
prabhañjan senāḥ
(శత్రు) సేనలను విరిచేస్తూ
अस्माकम् एधि अविता रथानाम्
asmākam edhy avitā rathānām
మా రథాల (సేనల) రక్షకుడవు కా
मरुतः यन्तु अग्रम्
maruto yantv agram
మరుత్ గణం (మా విజయ సేనల) అగ్రభాగాన నడవగాక
Complete Translation
పదునుపెట్టిన ఆయుధం వలె వేగవంతుడు, ఎద్దు వలె భయంకరుడు, మళ్ళీమళ్ళీ ప్రహరించేవాడు, జనులను కలవరపరిచేవాడు; రణభూమిలో గర్జించేవాడు, అనిమేషుడు (సదా జాగరూకుడు), ఏకైక అద్వితీయ వీరుడు — ఇంద్రుడు ఒకేసారి వందల సేనలను జయించాడు.
గర్జించే, అనిమేషుడైన, సదా విజయుడైన, దుర్జయుడైన, సాహసవంతుడైన ఆ ఇంద్రుని ద్వారా — ఓ యోధులారా! చేతిలో బాణం పట్టుకున్న ఆ వీరునితో శత్రువులను జయించండి, వారిని ఓడించండి.
అతడు చేతిలో బాణం పట్టుకుని, అమ్ముల పొదులు ధరించినవారితో, వశీ (నియంత); అతడు యుద్ధాన్ని సమకూర్చేవాడు, తన గణంతో ఇంద్రుడు; సమీప యుద్ధంలో విజయుడు, సోమపానం చేసేవాడు, బలిష్ఠ భుజాలవాడు, ఉగ్ర ధనుస్సువాడు, సరైన బాణాలతో ప్రహరించేవాడు.
ఓ బృహస్పతీ! నీ రథంతో మా చుట్టూ ఎగురు, రాక్షసులను సంహరిస్తూ, శత్రువులను దూరంగా తరిమేస్తూ; వారి సేనలను విరిచేస్తూ, యుద్ధంలో నలిపేస్తూ, విజయుడవై — మా రథాల (సేనల) రక్షకుడవు కా.
ఇంద్రుడు మా ఈ సేనలకు నేత అగుగాక; బృహస్పతి, దక్షిణ, యజ్ఞం, సోమం ముందు నడవగాక; శత్రువులను విరిచి విజయం పొందే దేవ-సేనల అగ్రభాగాన మరుత్ గణం నడవగాక.
Origin & History
Source: Rigveda 10.103
Author: Rishi Apratiratha Aindra (and Vihavya), of the line of Indra
Period: Vedic period (c. 1500–1200 BCE)
ఈ సూక్తం ఋగ్వేదపు దశమ మండలానిది, సంప్రదాయపరంగా ఋషి అప్రతిరథ — 'యుద్ధంలో ప్రతిద్వంది లేనివాడు' — కి ఆపాదించబడింది. ఇది ఉత్కృష్ట రణగీతం, యోధులను అజేయ వీరుడు ఇంద్రుని పతాకం కింద, బృహస్పతి, మరుత్ల సహాయంతో, యుద్ధం చేయమని ప్రేరేపిస్తుంది. తరువాతి సంప్రదాయంలో ఇది విజయం, రక్షణ, శత్రువులను తరిమికొట్టడానికి పఠించే సూక్తాలలో లెక్కించబడుతుంది, సైనిక, రాజ అనుష్ఠానాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది.
Frequently Asked Questions
అప్రతిరథ సూక్తం అంటే ఏమిటి?▼
ఇది ఋగ్వేదం 10.103 లో వచ్చే ఒక వైదిక రణసూక్తం, ఋషి అప్రతిరథ ఐంద్రునికి ఆపాదించబడింది. 'అప్రతిరథ' అంటే 'యుద్ధంలో ప్రతిద్వంది లేనివాడు' — ఇంద్రుని విశేషణం. ఈ సూక్తం యుద్ధంలో విజయం, రక్షణకు ఇంద్రుడు, బృహస్పతి, మరుత్లను ఆవాహన చేస్తుంది.
'అప్రతిరథ' అంటే ఏమిటి?▼
అప్రతిరథ అంటే 'అద్వితీయ యోధుడు' లేదా 'ఎవరి ఎదుట విరోధి రథం (ప్రతిద్వంది) నిలవలేదో'. ఇది ఇంద్రుని ఒంటరిగానే వందల సేనలను జయించే అజేయ వీరునిగా వర్ణిస్తుంది.
అప్రతిరథ సూక్తం సంప్రదాయపరంగా ఎప్పుడు పఠించబడేది?▼
వైదిక కాలం నుండి యుద్ధానికి వెళ్ళే ముందు దీనిని పఠిస్తారు, మరియు విస్తృతంగా ఏదైనా మహత్కార్యం లేదా పోటీకి ముందు సాహసం, బలం, విజయ ఆవాహనకు, శత్రువుల నుండి రక్షణ హోమాలలో.
ఈ సూక్తంలో ఏ దేవతలను ఆవాహన చేస్తారు?▼
ముఖ్యంగా ఇంద్రుడు, దేవతల యోధ-రాజు; అలాగే బృహస్పతి (రాక్షసులను సంహరించే దివ్య గురువు), మరుత్లు (విజయ సేనల అగ్రభాగాన నడిచే తుఫాను-దేవతలు).
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →