ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸੋਪਾਨਮ੍
శ్రీ భగవద్ధ్యానసోపానమ్ in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸੋਪਾਨਮ੍ — ਅਰਥਾਤ 'ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਪੌੜੀ' — ਸ੍ਵਾਮੀ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇਸ਼ਿਕ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬਾਰਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਤੋਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਦੇ ਸ਼ਯਨਮੂਰਤੀ ਭਗਵਾਨ ਰੰਗਨਾਥ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਿਰੁਪਾਣਾਲ੍ਵਾਰ ਦੇ ਤਮਿਲ 'ਅਮਲਨਾਦਿਪਿਰਾਨ੍' ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਿਵਯ ਸਰੂਪ ਦਾ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਰੀਟ ਤੱਕ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤੰਗ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਸੋਪਾਨ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਾ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸ਼ਲੋਕ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਭਗਵਤ-ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵੱਲ ਅਨਾਯਾਸ ਆਰੋਹਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Stotras of Swami Vedanta Desika (one of his three hymns on Lord Ranganatha of Srirangam) · Swami Vedanta Desika (Venkatanatha / Venkateshacharya) · 13th–14th century CE
ਸ੍ਵਾਮੀ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇਸ਼ਿਕ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਰੰਗਨਾਥ — ਆਦਿਸ਼ੇਸ਼ 'ਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਯਨਮੂਰਤੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ — ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸੋਪਾਨਮ੍ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਤਿਰੁਪਾਣਾਲ੍ਵਾਰ ਦੇ ਤਮਿਲ 'ਅਮਲਨਾਦਿਪਿਰਾਨ੍' ਅਨੁਸਾਰ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਚਰਨ ਤੋਂ ਮੁਖ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂ 'ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ — ਦੇਸ਼ਿਕ ਨੇ ਉਹੀ ਪਾਦਾਦਿ-ਕੇਸ਼ (ਚਰਨ-ਤੋਂ-ਕਿਰੀਟ) ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੁੰਦਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰੋਈ। ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਅੰਗ 'ਤੇ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਸਤੋਤਰ ਇੱਕ ਧਿਆਨ ਦੀ 'ਪੌੜੀ' ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮਮਈ ਮਿਲਨ ਵੱਲ ਆਰੋਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਤਿਰੁਪਾਣਾਲ੍ਵਾਰ ਬਾਰੇ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ — ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਹੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਦੇ ਗਰਭਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦਾ ਚਰਨ ਤੋਂ ਮੁਖ ਤੱਕ ਗਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇਤਰ ਕਿਸੇ ਹੀਨ ਵਸਤੂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣਗੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੰਗਨਾਥ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਦੇਸ਼ਿਕ ਦਾ ਧ੍ਯਾਨਸੋਪਾਨਮ੍ ਹਰ ਭਗਤ ਨੂੰ ਉਸੇ ਆਰੋਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪਥ 'ਤੇ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੂਰਾ ਪਾਠ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਅਨ੍ਤਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਕਿਮਪਿ ਯਮਿਨਾਮਞ੍ਜਨਂ ਯੋਗਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟੇ- ਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਰਤ੍ਨਂ ਸੁਲਭਮਿਹ ਨਃ ਸਿਦ੍ਧਿਮੋਕ੍ਸ਼ਾਨੁਰੂਪਮ੍ । ਦੀਨਾਨਾਥਵ੍ਯਸਨਸ਼ਮਨਂ ਦੈਵਤਂ ਦੈਵਤਾਨਾਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪਰਿਸ਼ਦਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯਤੇ ਰਙ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ॥ ੧ ॥
antarjyotiḥ kimapi yaminām añjanaṃ yogadṛṣṭe- ścintāratnaṃ sulabhamiha naḥ siddhimokṣānurūpam | dīnānāthavyasanaśamanaṃ daivataṃ daivatānāṃ divyaṃ cakṣuḥ śrutipariṣadāṃ dṛśyate raṅgamadhye || 1 ||
ਅਰਥ:ਉੱਥੇ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਕਿਸੇ ਅਨਿਰਵਚਨੀਯ ਅੰਤਰ-ਜੋਤਿ ਦਾ, ਜੋ ਯਮੀ (ਸੰਜਮੀ) ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਯੋਗ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਅੰਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਲਭ ਚਿੰਤਾਮਣਿ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਦੀਨ-ਅਨਾਥਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਦੇਵ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਦਿਵਯ ਨੇਤਰ ਹੈ। (1)
ਵੇਦਾਤੀਤਸ਼੍ਰੁਤਿਪਰਿਮਲਂ ਵੇਧਸਾਂ ਮੌਲਿਸੇਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭੂਤਂ ਕਨਕਸਰਿਤਃ ਸੈਕਤੇ ਹਂਸਜੁਸ਼੍ਟੇ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਭੂਮ੍ਯੋਃ ਕਰਸਰਸਿਜੈਰ੍ਲਾਲਿਤਂ ਰਙ੍ਗਭਰ੍ਤੁਃ ਪਾਦਾਮ੍ਭੋਜਂ ਪ੍ਰਤਿਫਲਤਿ ਮੇ ਭਾਵਨਾਦੀਰ੍ਘਿਕਾਯਾਮ੍ ॥ ੨ ॥
vedātītaśrutiparimalaṃ vedhasāṃ maulisevyaṃ prādurbhūtaṃ kanakasaritaḥ saikate haṃsajuṣṭe | lakṣmībhūmyoḥ karasarasijairlālitaṃ raṅgabhartuḥ pādāmbhojaṃ pratiphalati me bhāvanādīrghikāyām || 2 ||
ਅਰਥ:ਮੇਰੀ ਭਾਵਨਾ-ਰੂਪ ਦੀਰਘਿਕਾ (ਸਰੋਵਰ) ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਪ੍ਰਤੀਫਲਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਜੋ ਵੇਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਰਿਮਲ-ਸਰੂਪ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਾਦਿ ਦੇ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਯ ਹਨ, ਸ੍ਵਰਣ-ਸਰਿਤਾ (ਕਾਵੇਰੀ) ਦੇ ਹੰਸ-ਸੇਵਿਤ ਪੁਲਿਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਭੂਮੀ ਦੇ ਕਰ-ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਲਾਲਿਤ ਹਨ। (2)
ਚਿਤ੍ਰਾਕਾਰਾਂ ਕਟਕਰੁਚਿਭਿਸ਼੍ਚਾਰੁਵ੍ਰਿਤ੍ਤਾਨੁਪੂਰ੍ਵਾਂ ਕਾਲੇ ਦੂਤ੍ਯਦ੍ਰੁਤਤਰਗਤਿਂ ਕਾਨ੍ਤਿਲੀਲਾਕਲਾਚੀਮ੍ । ਜਾਨੁਚ੍ਛਾਯਾਦ੍ਵਿਗੁਣਸੁਭਗਾਂ ਰਙ੍ਗਭਰ੍ਤੁਰ੍ਮਦਾਤ੍ਮਾ ਜਙ੍ਘਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟ੍ਵਾ ਜਨਨਪਦਵੀਜਾਙ੍ਘਿਕਤ੍ਵਂ ਜਹਾਤਿ ॥ ੩ ॥
citrākārāṃ kaṭakarucibhiścāruvṛttānupūrvāṃ kāle dūtyadrutataragatiṃ kāntilīlākalācīm | jānucchāyādviguṇasubhagāṃ raṅgabharturmadātmā jaṅghāṃ dṛṣṭvā jananapadavījāṅghikatvaṃ jahāti || 3 ||
ਅਰਥ:ਰੰਗਨਾਥ ਦੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ — ਜੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੁੰਦਰ-ਵ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤਣੀਆਂ, ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦੂਤ-ਸਮਾਨ ਦ੍ਰੁਤਗਾਮੀ, ਕਾਂਤੀ ਤੇ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਕਲਿਤ, ਅਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ ਆਭਾ ਨਾਲ ਦੁੱਗਣੀ ਸੁਭਗ ਹਨ — ਮੇਰਾ ਮੁਗਧ ਮਨ ਜਨਮ-ਪਥ 'ਤੇ ਭਟਕਣ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। (3)
ਕਾਮਾਰਾਮਸ੍ਥਿਰਕਦਲਿਕਾਸ੍ਤਮ੍ਭਸਮ੍ਭਾਵਨੀਯਂ ਕ੍ਸ਼ੌਮਾਸ਼੍ਲਿਸ਼੍ਟਂ ਕਿਮਪਿ ਕਮਲਾਭੂਮਿਨੀਲੋਪਧਾਨਮ੍ । ਨ੍ਯਞ੍ਚਤ੍ਕਾਞ੍ਚੀਕਿਰਣਰੁਚਿਰਂ ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼ਤ੍ਯੂਰੁਯੁਗ੍ਮਂ ਲਾਵਣ੍ਯੌਘਦ੍ਵਯਮਿਵ ਮਤਿਰ੍ਮਾਮਿਕਾ ਰਙ੍ਗਯੂਨਃ ॥ ੪ ॥
kāmārāmasthirakadalikāstambhasambhāvanīyaṃ kṣaumāśliṣṭaṃ kimapi kamalābhūminīlopadhānam | nyañcatkāñcīkiraṇaruciraṃ nirviśatyūruyugmaṃ lāvaṇyaughadvayamiva matirmāmikā raṅgayūnaḥ || 4 ||
ਅਰਥ:ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਯੁਵਾ ਰੰਗਨਾਥ ਦੇ ਊਰੁ-ਯੁਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਜੋ ਕਾਮ ਦੇ ਉਦਯਾਨ ਦੇ ਸਥਿਰ ਕਦਲੀ-ਸਤੰਭਾਂ ਸਮਾਨ ਸੰਭਾਵਨੀਯ, ਕ੍ਸ਼ੌਮ (ਰੇਸ਼ਮ) ਨਾਲ ਆਵ੍ਰਿਤ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਲਈ ਅਨਿਰਵਚਨੀਯ ਨੀਲ ਉਪਧਾਨ (ਸਿਰਹਾਣਾ), ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਝਰਦੀ ਮੇਖਲਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੁਚਿਰ ਹਨ — ਮਾਨੋ ਦੋ ਲਾਵਣ੍ਯ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ। (4)
ਸਮ੍ਪ੍ਰੀਣਾਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕਲਮਸੌ ਮਾਨਸਂ ਮੇ ਸੁਜਾਤਾ ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਵਾਤ੍ਕ੍ਵਚਨ ਸਮਯੇ ਗੂਢਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਵਿਸ਼੍ਵਾ । ਨਾਲੀਕੇਨ ਸ੍ਫੁਰਿਤਰਜਸਾ ਵੇਧਸੋ ਨਿਰ੍ਮਿਮਾਣਾ ਰਮ੍ਯਾਵਰ੍ਤਦ੍ਯੁਤਿਸਹਚਰੀ ਰਙ੍ਗਨਾਥਸ੍ਯ ਨਾਭਿਃ ॥ ੫ ॥
samprīṇāti pratikalamasau mānasaṃ me sujātā gambhīratvātkvacana samaye gūḍhanikṣiptaviśvā | nālīkena sphuritarajasā vedhaso nirmimāṇā ramyāvartadyutisahacarī raṅganāthasya nābhiḥ || 5 ||
ਅਰਥ:ਹਰ ਛਿਨ ਰੰਗਨਾਥ ਦੀ ਸੁਜਾਤ ਨਾਭਿ ਮੇਰੇ ਮਾਨਸ ਨੂੰ ਆਨੰਦਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਜੋ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਲਯਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਗੂੜ੍ਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਕਸਿਤ ਪਰਾਗ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਮ੍ਯ ਆਵਰਤ ਦੀ ਦ੍ਯੁਤੀ ਦੀ ਸਹਚਰੀ ਹੈ। (5)
ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸੇਨ ਪ੍ਰਥਿਤਵਿਭਵਂ ਸ਼੍ਰੀਪਦਨ੍ਯਾਸਧਨ੍ਯਂ ਮਧ੍ਯਂ ਬਾਹ੍ਵੋਰ੍ਮਣਿਵਰਰੁਚਾ ਰਞ੍ਜਿਤਂ ਰਙ੍ਗਧਾਮ੍ਨਃ । ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਚ੍ਛਾਯਂ ਤਰੁਣਤੁਲਸੀਚਿਤ੍ਰਯਾ ਵੈਜਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਮੇ ਸ਼ਮਯਤਿ ਧਿਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੋਦਾਰਹਾਰਮ੍ ॥ ੬ ॥
śrīvatsena prathitavibhavaṃ śrīpadanyāsadhanyaṃ madhyaṃ bāhvormaṇivararucā rañjitaṃ raṅgadhāmnaḥ | sāndracchāyaṃ taruṇatulasīcitrayā vaijayantyā santāpaṃ me śamayati dhiyaścandrikodārahāram || 6 ||
ਅਰਥ:ਰੰਗਧਾਮ ਦਾ ਮੱਧ ਭਾਗ (ਕਟਿ) — ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਨਾਲ ਵਿਭਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਨ੍ਯਾਸ ਨਾਲ ਧੰਨ, ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਆਭਾ ਨਾਲ ਰੰਜਿਤ, ਤਾਜ਼ੀ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਵੈਜਯੰਤੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਾਂਦ੍ਰ-ਛਾਯਾ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ-ਸਮਾਨ ਉਦਾਰ ਹਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ — ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। (6)
ਏਕਂ ਲੀਲੋਪਹਿਤਮਿਤਰਂ ਬਾਹੁਮਾਜਾਨੁਲਮ੍ਬਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਰਙ੍ਗੇ ਸ਼ਯਿਤੁਰਖਿਲਪ੍ਰਾਰ੍ਥਨਾਪਾਰਿਜਾਤਮ੍ । ਦ੍ਰਿਪ੍ਤਾ ਸੇਯਂ ਦ੍ਰਿਢਨਿਯਮਿਤਾ ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰ੍ਭੂਸ਼ਣਾਨਾਂ ਚਿਨ੍ਤਾਹਸ੍ਤਿਨ੍ਯਨੁਭਵਤਿ ਮੇ ਚਿਤ੍ਰਮਾਲਾਨਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍ ॥ ੭ ॥
ekaṃ līlopahitamitaraṃ bāhumājānulambaṃ prāptau raṅge śayiturakhilaprārthanāpārijātam | dṛptā seyaṃ dṛḍhaniyamitā raśmibhirbhūṣaṇānāṃ cintāhastinyanubhavati me citramālānayantram || 7 ||
ਅਰਥ:ਸ਼ਯਨ ਕਰਦੇ ਰੰਗਨਾਥ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ — ਇੱਕ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਰੱਖੀ, ਦੂਜੀ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਲਮਬਿਤ, ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਰਿਜਾਤ — ਗਰਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹਨ; ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ-ਰੂਪ ਹਸਤਿਨੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਆਲਾਨ-ਸਤੰਭ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ। (7)
ਸਾਭਿਪ੍ਰਾਯਸ੍ਮਿਤਵਿਕਸਿਤਂ ਚਾਰੁਬਿਮ੍ਬਾਧਰੋਸ਼੍ਠਂ ਦੁਃਖਾਪਾਯਪ੍ਰਣਯਿਨਿ ਜਨੇ ਦੂਰਦਤ੍ਤਾਭਿਮੁਖ੍ਯਮ੍ । ਕਾਨ੍ਤਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਕਨਕਤਿਲਕਾਲਙ੍ਕ੍ਰਿਤਂ ਰਙ੍ਗਭਰ੍ਤੁਃ ਸ੍ਵਾਨ੍ਤੇ ਗਾਢਂ ਵਿਲਗਤਿ ਮਮ ਸ੍ਵਾਗਤੋਦਾਰਨੇਤ੍ਰਮ੍ ॥ ੮ ॥
sābhiprāyasmitavikasitaṃ cārubimbādharoṣṭhaṃ duḥkhāpāyapraṇayini jane dūradattābhimukhyam | kāntaṃ vaktraṃ kanakatilakālaṅkṛtaṃ raṅgabhartuḥ svānte gāḍhaṃ vilagati mama svāgatodāranetram || 8 ||
ਅਰਥ:ਰੰਗਨਾਥ ਦਾ ਕਾਂਤ ਮੁਖ — ਸਾਰਥਕ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ, ਸੁੰਦਰ ਬਿੰਬ-ਸਮਾਨ ਅਧਰੋਸ਼ਠ ਵਾਲਾ, ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਭਗਤ ਵੱਲ ਅਭਿਮੁਖ, ਸ੍ਵਰਣ-ਤਿਲਕ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ — ਆਪਣੇ ਸੁਆਗਤਪੂਰਨ ਉਦਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਸਹਿਤ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾੜ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (8)
ਮਾਲ੍ਯੈਰਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਰਪਰਿਮਲੈਰ੍ਵਲ੍ਲਭਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਨ੍ਯੈਃ ਕੁਪ੍ਯਚ੍ਚੋਲੀਵਚਨਕੁਟਿਲੈਃ ਕੁਨ੍ਤਲੈਃ ਸ਼੍ਲਿਸ਼੍ਟਮੂਲੇ । ਰਤ੍ਨਾਪੀਡਦ੍ਯੁਤਿਸ਼ਬਲਿਤੇ ਰਙ੍ਗਭਰ੍ਤੁਃ ਕਿਰੀਟੇ ਰਾਜਨ੍ਵਤ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਤਿਮਧਿਗਤਾ ਵ੍ਰਿਤ੍ਤਯਸ਼੍ਚੇਤਸੋ ਮੇ ॥ ੯ ॥
mālyairantaḥsthiraparimalairvallabhāsparśamānyaiḥ kupyaccolīvacanakuṭilaiḥ kuntalaiḥ śliṣṭamūle | ratnāpīḍadyutiśabalite raṅgabhartuḥ kirīṭe rājanvatyaḥ sthitimadhigatā vṛttayaścetaso me || 9 ||
ਅਰਥ:ਰੰਗਨਾਥ ਦੇ ਕਿਰੀਟ ਵਿੱਚ — ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁੰਤਲਾਂ (ਕੇਸ਼ਾਂ) ਨਾਲ ਵੇਸ਼ਟਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਤਨਾਪੀੜ ਦੀ ਦ੍ਯੁਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਬਲ ਹੈ — ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਰਾਜਨ੍ਵਤੀ (ਸੁਸ਼ਾਸਿਤ) ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। (9)
ਪਾਦਾਮ੍ਭੋਜਂ ਸ੍ਪ੍ਰਿਸ਼ਤਿ ਭਜਤੇ ਰਙ੍ਗਨਾਥਸ੍ਯ ਜਙ੍ਘਾ- ਮੂਰੁਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ ਵਿਲਗਤਿ ਸ਼ਨੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮਭ੍ਯੇਤਿ ਨਾਭਿਮ੍ । ਵਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਵਲਤਿ ਭੁਜਯੋਰ੍ਮਾਮਿਕੇਯਂ ਮਨੀਸ਼ਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾਭਿਖ੍ਯਾਂ ਪਿਬਤਿ ਵਹਤੇ ਵਾਸਨਾਂ ਮੌਲਿਬਨ੍ਧੇ ॥ ੧੦ ॥
pādāmbhojaṃ spṛśati bhajate raṅganāthasya jaṅghā- mūrudvandve vilagati śanairūrdhvamabhyeti nābhim | vakṣasyāste valati bhujayormāmikeyaṃ manīṣā vaktrābhikhyāṃ pibati vahate vāsanāṃ maulibandhe || 10 ||
ਅਰਥ:ਮੇਰੀ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਰੰਗਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਸੇਵਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੰਘਾ ਅਤੇ ਊਰੁ-ਯੁਗਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਪਰ ਨਾਭਿ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵਕਸ਼ 'ਤੇ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ, ਭੁਜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ, ਮੁਖ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦਾ ਪਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਰੀਟ-ਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਾਸਨਾ (ਅਨੁਰਾਗ) ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। (10)
ਕਾਨ੍ਤੋਦਾਰਰਯੈਰਿਹ ਭੁਜੈਃ ਕਙ੍ਕਣਜ੍ਯਾਕਿਣਾਙ੍ਕੈ- ਰ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਧਾਮ੍ਨਃ ਪ੍ਰਿਥੁਲਪਰਿਘੈਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਭੀਤਿਹੇਤਿਃ । ਅਗ੍ਰੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭੁਜਗਸ਼ਯਨਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨੈਵਾਤ੍ਮਨਃ ਸਨ੍ ਮਧ੍ਯੇਰਙ੍ਗਂ ਮਮ ਚ ਹ੍ਰਿਦਯੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਾਵਰੋਧਃ ॥ ੧੧ ॥
kāntodāararayairiha bhujaiḥ kaṅkaṇajyākiṇāṅkai- rlakṣmīdhāmnaḥ pṛthulaparighairlakṣitā bhītihetiḥ | agre kiñcidbhujagaśayanaḥ svātmanaivātmanaḥ san madhyeraṅgaṃ mama ca hṛdaye vartate sāvarodhaḥ || 11 ||
ਅਰਥ:ਇੱਥੇ ਸਰਪਸ਼ਾਯੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਕਾਂਤ, ਉਦਾਰ-ਵੇਗ ਵਾਲੀਆਂ, ਜ੍ਯਾ (ਧਨੁਖ-ਡੋਰੀ) ਦੇ ਕਿਣਾਂਕ (ਘੱਟੇ) ਨਾਲ ਚਿਹਨਿਤ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਧਾਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਗਲ-ਸਮਾਨ, ਅਤੇ ਭੈਅ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਯੁਧ-ਸਰੂਪ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਈ ਵਿਦਯਮਾਨ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਿਤ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। (11)
ਰਙ੍ਗਾਸ੍ਥਾਨੇ ਰਸਿਕਮਹਿਤੇ ਰਞ੍ਜਿਤਾਸ਼ੇਸ਼ਚਿਤ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਵਤ੍ਸੇਵਾਵਿਮਲਮਨਸਾ ਵੇਙ੍ਕਟੇਸ਼ੇਨ ਕ੍ਲਿਪ੍ਤਮ੍ । ਅਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਧਿਯਾਮਾਰੁਰੁਕ੍ਸ਼ੋਰਵਸ੍ਥਾਂ ਭਕ੍ਤਿਂ ਗਾਢਾਂ ਦਿਸ਼ਤੁ ਭਗਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸੋਪਾਨਮੇਤਤ੍ ॥ ੧੨ ॥
raṅgāsthāne rasikamahite rañjitāśeṣacitte vidvatsevāvimalamanasā veṅkaṭeśena kḷptam | aktleśena praṇihitadhiyāmārurukṣoravasthāṃ bhaktiṃ gāḍhāṃ diśatu bhagavaddhyānasopānametat || 12 ||
ਅਰਥ:ਇਹ ਭਗਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸੋਪਾਨਮ੍ — ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਵਿਮਲ-ਮਨ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ (ਵੇਦਾਂਤ ਦੇਸ਼ਿਕ) ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਦੇ ਰਸਿਕ-ਪੂਜਿਤ, ਸਮੁੱਚੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਰੰਜਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤ-ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਨਾਯਾਸ ਹੀ ਗਾੜ੍ਹੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ। (12)
॥ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵੇਙ੍ਕਟੇਸ਼ਾਰ੍ਯਪ੍ਰਣੀਤਂ ਭਗਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸੋਪਾਨਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍ ॥
|| iti śrīmadveṅkaṭeśāryapraṇītaṃ bhagavaddhyānasopānaṃ sampūrṇam ||
ਅਰਥ:ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ ਵੇਂਕਟੇਸ਼ਾਰ੍ਯ (ਵੇਦਾਂਤ ਦੇਸ਼ਿਕ) ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਭਗਵਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸੋਪਾਨਮ੍ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
శ్రీ భగవద్ధ్యానసోపానమ్ ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਭਗਤ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਰੰਗਨਾਥ ਦੇ ਦਿਵਯ ਸਰੂਪ 'ਤੇ ਚਰਨ ਤੋਂ ਕਿਰੀਟ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਸ਼੍ਣਵ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਮਹਾਨਤਮ ਆਚਾਰਯਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਸ੍ਵਾਮੀ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇਸ਼ਿਕ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ
ਭਗਵਾਨ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਕ੍ਰਮਿਕ 'ਪੌੜੀ' ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੀਵ੍ਰ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਮਨ ਦੇ ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੇ ਅਸ਼ਾਂਤ ਭਟਕਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ
ਇਸ ਦਾ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸ਼ਲੋਕ ਗਾੜ੍ਹੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਨਾਲ ਯੋਗ (ਮਿਲਨ) ਵੱਲ ਸਹਜ ਆਰੋਹਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ
੧੦੮ ਦਿਵਯ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਰਣੀ ਸ਼੍ਰੀਰੰਗਮ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀ ਰੰਗਨਾਥ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ
శ్రీ భగవద్ధ్యానసోపానమ్ ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਆਪ ਹੀ ਇੱਕ ਧਿਆਨ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠੋ, ਸਾਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੜ੍ਹੋ, ਮਨ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਰੰਗਨਾਥ ਦੇ ਸਰੂਪ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ 'ਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਟਿਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ (ਸ਼ਲੋਕ 2) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ, ਸੋਪਾਨ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦੇ, ਕਿਰੀਟ (ਸ਼ਲੋਕ 9) ਤੱਕ, ਫਿਰ ਸੰਪੂਰਨ ਸਰੂਪ ਦਾ ਅਵਲੋਕਨ (ਸ਼ਲੋਕ 10-11)। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ (ਸ਼ਲੋਕ 12) ਨਾਲ ਸਮਾਪਨ ਕਰੋ, ਗਾੜ੍ਹੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ శ్రీ భగవద్ధ్యానసోపానమ్ ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ