ధ్రువ స్తుతి (ధ్రువుడు చేసిన శ్రీమహావిష్ణు స్తుతి) Meaning — Line by Line
ध्रुव स्तुति
Every verse and every word explained in English & Hindi
Meaning — Line by Line
Every verse of ధ్రువ స్తుతి (ధ్రువుడు చేసిన శ్రీమహావిష్ణు స్తుతి) with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.
Jump to a verse ▾
- Verse 1. yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ
- Verse 2. ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā
- Verse 3. tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ
- Verse 4. nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te
- Verse 5. yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma-
- Verse 6. bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo
- Verse 7. te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ
- Verse 8. tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya-
- Verse 9. kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan
- Verse 10. tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā
- Verse 11. yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti
- Verse 12. satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam
yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ
योऽन्तः प्रविश्य मम वाचमिमां प्रसुप्तां सञ्जीवयत्यखिलशक्तिधरः स्वधाम्ना । अन्यांश्च हस्तचरणश्रवणत्वगादीन् प्राणान्नमो भगवते पुरूषाय तुभ्यम् ॥ १ ॥
yo 'ntaḥ praviśya mama vācam imāṃ prasuptāṃ sañjīvayaty akhila-śakti-dharaḥ sva-dhāmnā | anyāṃś ca hasta-caraṇa-śravaṇa-tvag-ādīn prāṇān namo bhagavate puruṣāya tubhyam || 1 ||
Meaningఓ ప్రభూ! నీవు సమస్త శక్తులను ధరించిన సర్వశక్తిమంతుడవు. నా లోపల ప్రవేశించి, నీ తేజస్సుతో నిద్రాణమైన నా వాక్కును తిరిగి జీవింపజేశావు; నా చేతులు, కాళ్ళు, చెవులు, చర్మం మొదలైన ఇంద్రియాలను, ప్రాణాలను కూడా చైతన్యవంతం చేశావు. ఆ పరమపురుషుడవైన నీకు నా నమస్కారం.
ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā
एकस्त्वमेव भगवन्निदमात्मशक्त्या मायाख्ययोरुगुणया महदाद्यशेषम् । सृष्ट्वानुविश्य पुरुषस्तदसद्गुणेषु नानेव दारुषु विभावसुवद्विभासि ॥ २ ॥
ekas tvam eva bhagavann idam ātma-śaktyā māyākhyayoru-guṇayā mahad-ādy-aśeṣam | sṛṣṭvānuviśya puruṣas tad-asad-guṇeṣu nāneva dāruṣu vibhāvasu-vad vibhāsi || 2 ||
Meaningఓ భగవంతుడా! నీవు ఒక్కడవే; 'మాయ' అనే ఉగ్రగుణములు గల నీ శక్తితో మహత్తత్త్వము మొదలైన సమస్త సృష్టిని రచించి, అందులో పురుషరూపంలో ప్రవేశించి, దాని గుణములలో అనేకుడవలె కనిపిస్తావు — ఒకే అగ్ని వివిధ కట్టెలలో నానా రూపాలలో ప్రకాశించినట్లు.
tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ
त्वद्दत्तया वयुनयेदमचष्ट विश्वं सुप्तप्रबुद्ध इव नाथ भवत्प्रपन्नः । तस्यापवर्ग्यशरणं तव पादमूलं विस्मर्यते कृतविदा कथमार्तबन्धो ॥ ३ ॥
tvad-dattayā vayunayedam acaṣṭa viśvaṃ supta-prabuddha iva nātha bhavat-prapannaḥ | tasyāpavargya-śaraṇaṃ tava pāda-mūlaṃ vismaryate kṛta-vidā katham ārta-bandho || 3 ||
Meaningఓ నాథా! నీవిచ్చిన బుద్ధితోనే ఈ శరణాగతుడైన జీవుడు నిద్ర నుండి మేల్కొన్నవానివలె ఈ విశ్వాన్ని దర్శిస్తాడు. ఓ ఆర్తబంధూ! మరి వివేకి అయినవాడు మోక్షమునకు ఏకైక ఆశ్రయమైన నీ చరణకమలాలను ఎలా మరచిపోగలడు?
nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te
नूनं विमुष्टमतयस्तव मायया ते ये त्वां भवाप्ययविमोक्षणमन्यहेतोः । अर्चन्ति कल्पकतरुं कुणपोपभोग्य- मिच्छन्ति यत्स्पर्शजं निरयेऽपि नॄणाम् ॥ ४ ॥
nūnaṃ vimuṣṭa-matayas tava māyayā te ye tvāṃ bhavāpyaya-vimokṣaṇam anya-hetoḥ | arcanti kalpaka-taruṃ kuṇapopabhogyam icchanti yat sparśajaṃ niraye 'pi nṝṇām || 4 ||
Meaningనిశ్చయంగా వారి బుద్ధి నీ మాయచేత అపహరింపబడింది — కల్పవృక్షమైన నిన్ను జన్మమృత్యువుల నుండి విముక్తి వంటి ఇతర ప్రయోజనాల కోసం పూజించేవారు; ఎందుకంటే వారు కోరే స్పర్శజన్య భోగాలు శవప్రాయమైనవి, నరకంలో సైతం లభించేవి.
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma-
या निर्वृतिस्तनुभृतां तव पादपद्म- ध्यानाद्भवज्जनकथाश्रवणेन वा स्यात् । सा ब्रह्मणि स्वमहिमन्यपि नाथ मा भूत् किंत्वन्तकासिलुलितात्पततां विमानात् ॥ ५ ॥
yā nirvṛtis tanu-bhṛtāṃ tava pāda-padma- dhyānād bhavaj-jana-kathā-śravaṇena vā syāt | sā brahmaṇi sva-mahimany api nātha mā bhūt kiṃ tv antakāsi-lulitāt patatāṃ vimānāt || 5 ||
Meaningఓ నాథా! నీ చరణకమలాల ధ్యానంచేత లేదా నీ భక్తుల కథలను వినడంచేత దేహధారులకు లభించే ఆనందం — నీ స్వమహిమారూప బ్రహ్మంలో (నిర్విశేష మోక్షంలో) లీనమైనా లభించకుండుగాక; ఇక మృత్యువు ఖడ్గంచేత విమానాలు ధ్వంసమయ్యే ఆ స్వర్గభోగాల మాట చెప్పనేల!
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo
भक्तिं मुहुः प्रवहतां त्वयि मे प्रसङ्गो भूयादनन्त महताममलाशयानाम् । येनाञ्जसोल्बणमुरुव्यसनं भवाब्धिं नेष्ये भवद्गुणकथामृतपानमत्तः ॥ ६ ॥
bhaktiṃ muhuḥ pravahatāṃ tvayi me prasaṅgo bhūyād ananta mahatām amalāśayānām | yenāñjasolbaṇam uru-vyasanaṃ bhavābdhiṃ neṣye bhavad-guṇa-kathāmṛta-pāna-mattaḥ || 6 ||
Meaningఓ అనంతా! నీయందు నిరంతరం భక్తి ప్రవహించే మహాత్ములు, నిర్మలహృదయులైన భక్తుల సాంగత్యం నాకు సదా లభించుగాక; దానివలన నీ గుణాల కథామృత పానంతో మత్తుడనై ఈ ఘోర విపత్తుల భవసాగరాన్ని సులభంగా దాటగలను.
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ
ते न स्मरन्त्यतितरां प्रियमीश मर्त्यं ये चान्वदः सुतसुहृद्गृहवित्तदाराः । ये त्वब्जनाभ भवदीयपदारविन्द- सौगन्ध्यलुब्धहृदयेषु कृतप्रसङ्गाः ॥ ७ ॥
te na smaranty atitarāṃ priyam īśa martyaṃ ye cānv adaḥ suta-suhṛd-gṛha-vitta-dārāḥ | ye tv abja-nābha bhavadīya-padāravinda- saugandhya-lubdha-hṛdayeṣu kṛta-prasaṅgāḥ || 7 ||
Meaningఓ కమలనాభా! నీ చరణకమలాల సుగంధానికి లోభించిన భక్తుల హృదయాలయందు ప్రేమ పెంచుకున్నవారు, ఓ ఈశా! కొడుకు, మిత్రుడు, ఇల్లు, ధనం, భార్య మొదలైన ఈ మర్త్యలోక ప్రియవస్తువులను సైతం స్మరించరు.
tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya-
तिर्यङ्नगद्विजसरीसृपदेवदैत्य- मर्त्यादिभिः परिचितं सदसद्विशेषम् । रूपं स्थविष्ठमज ते महदाद्यनेकं नातः परं परम वेद्मि न यत्र वादः ॥ ८ ॥
tiryaṅ-naga-dvija-sarīsṛpa-deva-daitya- martyādibhiḥ paricitaṃ sad-asad-viśeṣam | rūpaṃ sthaviṣṭham aja te mahad-ādy-anekaṃ nātaḥ paraṃ parama vedmi na yatra vādaḥ || 8 ||
Meaningఓ అజా! పశువులు, వృక్షాలు, పక్షులు, సరీసృపాలు, దేవతలు, దైత్యులు, మానవులు మొదలైనవారితో నిండి, సత్-అసత్ భేదంతో కూడిన నీ ఈ మహత్తత్త్వాది అనేక రూపాలతో కూడిన స్థూల విశ్వరూపాన్ని నేనెరుగుదును; దానికి అతీతమైన ఏ పరమతత్త్వంలో వివాదమే లేదో దానిని కూడా ఎరుగుదును.
kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan
कल्पान्त एतदखिलं जठरेण गृह्णन् शेते पुमान् स्वदृगनन्तसखस्तदङ्के । यन्नाभिसिन्धुरुहकाञ्चनलोकपद्म- गर्भे द्युमान् भगवते प्रणतोऽस्मि तस्मै ॥ ९ ॥
kalpānta etad akhilaṃ jaṭhareṇa gṛhṇan śete pumān sva-dṛg ananta-sakhas tad-aṅke | yan-nābhi-sindhu-ruha-kāñcana-loka-padma- garbhe dyumān bhagavate praṇato 'smi tasmai || 9 ||
Meaningఏ పరమపురుషుడు కల్పాంతంలో ఈ సమస్త సృష్టిని తన ఉదరంలో ధరించి, స్వయంప్రకాశుడై అనంతశేషుని సఖునిగా చేసుకొని అతని ఒడిలో శయనిస్తాడో, ఎవని నాభిసాగరం నుండి ఉద్భవించిన స్వర్ణలోకపద్మ గర్భంలో తేజోమయుడైన బ్రహ్మ ఉద్భవిస్తాడో — ఆ భగవంతునికి నేను ప్రణమిల్లుతున్నాను.
tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā
त्वं नित्यमुक्तपरिशुद्धविबुद्ध आत्मा कूटस्थ आदिपुरुषो भगवांस्त्र्यधीशः । यद्बुद्ध्यवस्थितिमखण्डितया स्वदृष्ट्या द्रष्टा स्थितावधिमखो व्यतिरिक्त आस्से ॥ १० ॥
tvaṃ nitya-mukta-pariśuddha-vibuddha ātmā kūṭa-stha ādi-puruṣo bhagavāṃs try-adhīśaḥ | yad-buddhy-avasthitim akhaṇḍitayā sva-dṛṣṭyā draṣṭā sthitāv adhimakho vyatirikta āsse || 10 ||
Meaningనీవు నిత్యముక్తుడవు, పరిశుద్ధుడవు, విబుద్ధాత్మవు, కూటస్థుడవైన ఆదిపురుషుడవు, త్రిగుణ/త్రిలోకాధీశ్వరుడవైన భగవంతుడవు. నీ అఖండదృష్టితో బుద్ధి యొక్క ప్రతి అవస్థకు ద్రష్టవై ఉండీ, సృష్టిస్థితుల అధ్యక్షునిగా అందరికంటే వేరుగా, నిర్లిప్తుడవై ఉంటావు.
yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti
यस्मिन् विरुद्धगतयो ह्यनिशं पतन्ति विद्यादयो विविधशक्तय आनुपूर्व्यात् । तद्ब्रह्म विश्वभवमेकमनन्तमाद्य- मानन्दमात्रमविकारमहं प्रपद्ये ॥ ११ ॥
yasmin viruddha-gatayo hy aniśaṃ patanti vidyādayo vividha-śaktaya ānupūrvyāt | tad brahma viśva-bhavam ekam anantam ādyam ānanda-mātram avikāram ahaṃ prapadye || 11 ||
Meaningఏ తత్త్వంలో విద్య-అవిద్య మొదలైన పరస్పర విరుద్ధగతులు గల వివిధ శక్తులు క్రమంగా నిరంతరం ఉదయిస్తుంటాయో — ఆ ఏకైక, అనంత, ఆది, ఆనందస్వరూప, నిర్వికార, విశ్వోద్భవమైన బ్రహ్మాన్ని నేను శరణు పొందుతున్నాను.
satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam
सत्याशिषो हि भगवंस्तव पादपद्म- माशीस्तथानुभजतः पुरुषार्थमूर्तेः । अप्येवमार्य भगवान् परिपाति दीनान् वाश्रेव वत्सकमनुग्रहकातरोऽस्मान् ॥ १२ ॥
satyāśiṣo hi bhagavaṃs tava pāda-padmam āśīs tathānubhajataḥ puruṣārtha-mūrteḥ | apy evam ārya bhagavān paripāti dīnān vāśreva vatsakam anugraha-kātaro 'smān || 12 ||
Meaningఓ భగవంతుడా! పురుషార్థస్వరూపమైన నీ చరణకమలాలను సేవించేవానికి లభించే ఆశీర్వాదాలు సత్యమైనవే. అయినా, ఓ ఆర్యా! భగవంతుడు తన దీనభక్తులను వారి ప్రార్థనను మించి రక్షిస్తాడు — ప్రేమతో ఆరాటపడే ఆవు తన నిస్సహాయ దూడను పోషించినట్లు.
Word-by-Word Breakdown
Origin & History
Source: Srimad Bhagavata Purana, Canto 4, Chapter 9, verses 6–17 (Dhruva-krita Bhagavat-stuti)
Author: Sage Veda-Vyasa (as spoken by Dhruva Maharaja)
Period: Classical Puranic era
ఉత్తానపాద మహారాజు ఐదేళ్ల కుమారుడైన ధ్రువుని సవతితల్లి అవమానించగా, ఎవరూ ఎన్నడూ ఎరుగని ఉన్నతస్థానం పొందాలని అతడు సంకల్పించాడు. నారద మహర్షి మార్గదర్శనంతో మధువనంలో కఠోర తపస్సు చేస్తూ శ్రీమహావిష్ణువును ధ్యానించాడు. అతని దృఢసంకల్పానికి సంతోషించి భగవంతుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఆశ్చర్యచకితుడై మాటరాని బాలుని చెంపను భగవంతుడు తన శంఖంతో స్పృశించగా, వెంటనే ఈ పన్నెండు స్తుతిశ్లోకాలు అతని మేల్కొన్న హృదయం నుండి వెలువడ్డాయి. భగవంతుని దర్శనం తరువాత ధ్రువుడు తాను కోరిన రాజ్యాన్ని లెక్కచేయలేదు, చివరికి అతనికి ఎన్నడూ పతనం చెందని అవినాశి ధ్రువతార శాశ్వత స్థానం లభించింది.
Frequently Asked Questions
ధ్రువ స్తుతి అంటే ఏమిటి?▼
ధ్రువుని ప్రార్థన ఇంత ప్రసిద్ధమెందుకు?▼
బాలుడైన ధ్రువుడు ఇంత ఉన్నతమైన ప్రార్థనలు ఎలా చేశాడు?▼
ధ్రువ స్తుతిని ఎప్పుడు పఠిస్తారు?▼
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →