ప్రాణాయామ మంత్రం (వ్యాహృతులు, శిరస్సుతో గాయత్రి) — Word-by-Word Meaning
प्राणायाम मन्त्र
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
ॐ
Om
ఆదినాదం, ప్రణవం, బ్రహ్మమే — ప్రతి వ్యాహృతి ముందు ఉచ్చరించబడేది
भूः
Bhuh
భూలోకం — మొదటి వ్యాహృతి (స్థూల భౌతిక ప్రపంచం)
भुवः
Bhuvah
అంతరిక్షం / మధ్య ప్రదేశం — రెండవ వ్యాహృతి
सुवः
Suvah
స్వర్గలోకం — మూడవ వ్యాహృతి ('స్వః' అని కూడా ఉచ్చరిస్తారు)
महः
Mahah
మహర్లోకం, గొప్పతనపు లోకం — నాల్గవ వ్యాహృతి
जनः
Janah
జనలోకం, సృష్టి లోకం — ఐదవ వ్యాహృతి
तपः
Tapah
తపోలోకం, తపస్సు లోకం — ఆరవ వ్యాహృతి
सत्यम्
Satyam
సత్యలోకం, సత్య లోకం — ఏడవ వ్యాహృతి, బ్రహ్మ నివాసం
तत्सवितुः
Tat-Savituh
ఆ (పరమ), సవిత యొక్క — అందరి దీప్తిమంత సౌర మూలం
वरेण्यम्
Varenyam
పరమ వరణీయం, కోరదగిన అత్యున్నతం
भर्गो देवस्य
Bhargo Devasya
ఆ దేవుని దివ్యమైన, పాపనాశక తేజస్సు (భర్గం)
धीमहि
Dhimahi
మనం ధ్యానిస్తాము, మనం చింతిస్తాము
धियो यो नः प्रचोदयात्
Dhiyo Yo Nah Prachodayat
ఆయన మన బుద్ధిని (మతిని) ప్రేరేపించి ప్రకాశింపజేయుగాక
आपो ज्योती
Apo Jyoti
జలం, జ్యోతి (పోషక, ప్రకాశక తత్త్వాలు)
रसोऽमृतम्
Raso-mritam
రసం (సారం), అమృతం (అమరత్వ నెక్టర్)
ब्रह्म
Brahma
బ్రహ్మం, పరమ తత్త్వం
भूर्भुवःसुवरोम्
Bhur-Bhuvah-Suvar-Om
ఓంతో ముద్రింపబడిన మూడు లోకాలు — గాయత్రి శిరస్సు (శిరం)
Complete Translation
ఓం, భూమి. ఓం, అంతరిక్షం. ఓం, స్వర్గం. ఓం, మహర్లోకం. ఓం, జనలోకం. ఓం, తపోలోకం. ఓం, సత్యలోకం. ఆ పరమ వరణీయమైన, దివ్యమైన, పాపనాశక సవిత (సూర్యదేవుని) తేజస్సును మనం ధ్యానిస్తాము; ఆయన మన బుద్ధిని ప్రేరేపించి ప్రకాశింపజేయుగాక. ఓం — జలం, జ్యోతి, రసం, అమృతం, బ్రహ్మం — భూః, భువః, సువః, ఓంతో ముద్రింపబడ్డవి. (ఏడు వ్యాహృతులు ఏడు లోకాలకు పేర్లు; మధ్య పంక్తి గాయత్రీ మంత్రం; చివరి పంక్తి దాని 'శిరస్సు' లేదా కిరీటం, ఇది ఆచార ప్రాణాయామ సమయంలో పఠిస్తారు.)
Origin & History
Source: Yajurveda / Taittiriya tradition (Sandhyavandana ritual); Gayatri verse from Rigveda 3.62.10
Author: Sage Vishvamitra (the Gayatri verse); the Vyahritis and Shiras from Vedic ritual
Period: Vedic
కేంద్ర శ్లోకం ప్రసిద్ధ గాయత్రీ మంత్రం, ఇది ఋగ్వేదంలో ఋషి విశ్వామిత్రునికి ప్రకటించబడింది. త్రికాల సంధ్యావందనంలో ఆచార ఉపయోగం కోసం వైదిక సంప్రదాయం దీనిని ఏడు వ్యాహృతులతో చుట్టుముడుతుంది — తైత్తిరీయ ఆరణ్యకం ప్రకారం ప్రజాపతి లోకాలపై ధ్యానించినప్పుడు ఇవి జన్మించాయి — మరియు దీనిని గాయత్రీ-శిరస్సుతో కిరీటం చేస్తుంది. ఈ పూర్తి రూపంలోనే ఇది ప్రాణాయామ మంత్రమైంది, నియంత్రిత శ్వాసను సవిత జ్యోతి ధ్యానంతో జోడిస్తూ ప్రతి బ్రాహ్మణుని దినాన్ని ప్రారంభిస్తుంది.
Frequently Asked Questions
ప్రాణాయామ మంత్రం సాధారణ గాయత్రీ మంత్రానికి ఎలా భిన్నం?▼
సాధారణ గాయత్రి కేవలం ఒక శ్లోకం 'ఓం తత్సవితుర్వరేణ్యం…'. ప్రాణాయామ, సంధ్యావందనానికి దీని విస్తృత రూపాన్ని పఠిస్తారు: ముందు ప్రణవం 'ఓం', తర్వాత ఏడు వ్యాహృతులు (భూః, భువః, సువః, మహః, జనః, తపః, సత్యం), తర్వాత గాయత్రీ శ్లోకం, చివరికి గాయత్రీ-శిరస్సు ('ఓం ఆపో జ్యోతి రసోమృతం బ్రహ్మ భూర్భువఃసువరోం').'
ఏడు వ్యాహృతులు ఏమిటి?▼
వ్యాహృతులు ఏడు విశ్వ లోకాలకు పేరు పెట్టే పవిత్ర ఉచ్చారణలు: భూః (భూమి), భువః (అంతరిక్షం), సువః/స్వః (స్వర్గం), మహః, జనః, తపః, సత్యం. మొదటి మూడు 'మహా-వ్యాహృతులు', అత్యధికంగా ఉపయోగించబడేవి; పూర్తి ప్రాణాయామ రూపంలో ఏడూ వస్తాయి.
గాయత్రీ-శిరస్సు ఏమిటి?▼
శిరస్సు ('శిరం' లేదా కిరీటం) గాయత్రి తర్వాత చేర్చే పంక్తి 'ఓం ఆపో జ్యోతి రసోమృతం బ్రహ్మ భూర్భువఃసువరోం'. ఇది దివ్య జ్యోతిని జలం, సారం, అమృతం, బ్రహ్మంతో ఏకీకరిస్తుంది, ధ్యానాన్ని ముద్రిస్తుంది. దీనిని ప్రత్యేకంగా ఆచార ప్రాణాయామంలో ఉపయోగిస్తారు.
దీనిని ప్రాణాయామానికి పఠించడానికి దీక్ష పొందాలా?▼
సంప్రదాయంగా ఈ ఆచార రూపంలోని గాయత్రి ఉపనయనం/గాయత్రీ దీక్ష ద్వారా పొందబడుతుంది, సంధ్యావందనంలో ఉపయోగించబడుతుంది. అయితే అనేక గురువులు భక్తులను శ్రద్ధతో, శుభ్రమైన ప్రశాంత ఆసనంతో సరళ గాయత్రీ శ్లోకాన్ని శ్వాస-అవగాహన, ధ్యానం కోసం ఉపయోగించమని ప్రోత్సహిస్తారు.
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →