Mantra.Tips

নারায়ণ সূক্তম্ Meaning — Line by Line

नारायण सूक्तम्

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of নারায়ণ সূক্তম্ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Om saha navavatu, saha nau bhunaktu, saha viryam karavavahai;
  2. Verse 2. Om sahasrashirsham devam vishvaksham vishvashambhuvam;
  3. Verse 3. Vishvatah paramannityam vishvam Narayanam Harim;
  4. Verse 4. Patim vishvasyatmeshvaram shashvatam shivamachyutam;
  5. Verse 5. Narayanaparo jyotiratma Narayanah parah;
  6. Verse 6. Narayanaparo dhyata dhyanam Narayanah parah;
  7. Verse 7. Antarbahishcha tatsarvam vyapya Narayanah sthitah;
  8. Verse 8. Padmakoshapratikasham hridayam chapyadhomukham;
  9. Verse 9. Jvalamalakulam bhati vishvasyayatanam mahat;
  10. Verse 10. Tasyante sushiram sukshmam tasminsarvam pratishthitam;
  11. Verse 11. So'grabhugvibhajantishthannaharamajarah kavih;
  12. Verse 12. Santapayati svam dehamapadatalamastakah;
  13. Verse 13. Nilatoyadamadhyasthadvidyullekheva bhasvara;
  14. Verse 14. Tasyah shikhaya madhye paramatma vyavasthitah;
  15. Verse 15. Ritam satyam param brahma purusham krishnapingalam;
  16. Verse 16. Om Narayanaya vidmahe Vasudevaya dhimahi;
Verse 1#

Om saha navavatu, saha nau bhunaktu, saha viryam karavavahai;

सह नाववतु। सह नौ भुनक्तु। सह वीर्यं करवावहै। तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै॥ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥

Om saha navavatu, saha nau bhunaktu, saha viryam karavavahai; Tejasvinavadhitamastu ma vidvishavahai. Om shantih shantih shantih.

Meaningওঁ। তিনি আমাদের উভয়কে রক্ষা করুন; আমাদের উভয়কে পোষণ করুন; আমরা একসঙ্গে উৎসাহের সঙ্গে কাজ করি; আমাদের অধ্যয়ন তেজোময় ও ফলপ্রসূ হোক; আমরা পরস্পরকে কখনও দ্বেষ না করি। ওঁ শান্তি, শান্তি, শান্তি।

Verse 2#

Om sahasrashirsham devam vishvaksham vishvashambhuvam;

सहस्रशीर्षं देवं विश्वाक्षं विश्वशम्भुवम्। विश्वं नारायणं देवमक्षरं परमं पदम्॥

Om sahasrashirsham devam vishvaksham vishvashambhuvam; Vishvam Narayanam devamaksharam paramam padam.

Meaningওঁ। সহস্র মস্তকবিশিষ্ট, সর্বনেত্র, সমস্ত মঙ্গলের উৎস; নারায়ণ সর্বব্যাপী প্রভু, অক্ষর, পরম ধাম।

Verse 3#

Vishvatah paramannityam vishvam Narayanam Harim;

विश्वतः परमान्नित्यं विश्वं नारायणं हरिम्। विश्वमेवेदं पुरुषस्तद्विश्वमुपजीवति॥

Vishvatah paramannityam vishvam Narayanam Harim; Vishvamevedam purushastadvishvamupajivati.

Meaningসদা বিশ্বের অতীত, শাশ্বত, এই বিশ্ব স্বয়ং নারায়ণ, হরি; এই সমস্ত জগৎ কেবল পুরুষই, এবং তাঁরই উপর এটি প্রতিষ্ঠিত।

Verse 4#

Patim vishvasyatmeshvaram shashvatam shivamachyutam;

पतिं विश्वस्यात्मेश्वरं शाश्वतं शिवमच्युतम्। नारायणं महाज्ञेयं विश्वात्मानं परायणम्॥

Patim vishvasyatmeshvaram shashvatam shivamachyutam; Narayanam mahajneyam vishvatmanam parayanam.

Meaningবিশ্বের স্বামী, আত্মার শাসক, শাশ্বত, মঙ্গলময়, অক্ষয়; নারায়ণ পরম জ্ঞেয়, সর্বের আত্মা, সর্বোচ্চ আশ্রয়।

Verse 5#

Narayanaparo jyotiratma Narayanah parah;

नारायणपरो ज्योतिरात्मा नारायणः परः। नारायणपरं ब्रह्म तत्त्वं नारायणः परः॥

Narayanaparo jyotiratma Narayanah parah; Narayanaparam brahma tattvam Narayanah parah.

Meaningনারায়ণ পরম জ্যোতি, আত্মা পরম নারায়ণ; নারায়ণ পরম ব্রহ্ম, সেই সত্তা যা পরম নারায়ণ।

Verse 6#

Narayanaparo dhyata dhyanam Narayanah parah;

नारायणपरो ध्याता ध्यानं नारायणः परः। यच्च किञ्चिज्जगत्सर्वं दृश्यते श्रूयतेऽपि वा॥

Narayanaparo dhyata dhyanam Narayanah parah; Yachcha kinchijjagatsarvam drishyate shruyate'pi va.

Meaningনারায়ণ পরম ধ্যাতা, ধ্যান স্বয়ং পরম নারায়ণ; এবং যা কিছু বিদ্যমান — এই সমস্ত জগৎ, দেখা হোক বা শোনা —

Verse 7#

Antarbahishcha tatsarvam vyapya Narayanah sthitah;

अन्तर्बहिश्च तत्सर्वं व्याप्य नारायणः स्थितः। अनन्तमव्ययं कविं समुद्रेऽन्तं विश्वशम्भुवम्॥

Antarbahishcha tatsarvam vyapya Narayanah sthitah; Anantamavyayam kavim samudre'ntam vishvashambhuvam.

Meaning— ভিতরে ও বাইরে, সে সবে ব্যাপ্ত, নারায়ণ স্থিত: অনন্ত, অক্ষর, সর্বদর্শী দ্রষ্টা, যাঁর সীমা সাগর, বিশ্বমঙ্গলের উৎস।

Verse 8#

Padmakoshapratikasham hridayam chapyadhomukham;

पद्मकोशप्रतीकाशं हृदयं चाप्यधोमुखम्। अधो निष्ट्या वितस्त्यान्ते नाभ्यामुपरि तिष्ठति॥

Padmakoshapratikasham hridayam chapyadhomukham; Adho nishtya vitastyante nabhyamupari tishthati.

Meaningপদ্মের কুঁড়ির মতো হৃদয়, নিচের দিকে মুখ করে; কণ্ঠ থেকে এক বিঘত নিচে এবং নাভির উপরে তা অবস্থিত।

Verse 9#

Jvalamalakulam bhati vishvasyayatanam mahat;

ज्वालामालाकुलं भाति विश्वस्यायतनं महत्। सन्ततं सिराभिस्तु लम्बत्याकोशसन्निभम्॥

Jvalamalakulam bhati vishvasyayatanam mahat; Santatam sirabhistu lambatyakoshasannibham.

Meaningজ্বালার মালায় শোভিত হয়ে তা প্রকাশিত হয়, বিশ্বের মহান ধাম; নাড়ি দ্বারা নিরন্তর ধৃত, তা বন্ধ কুঁড়ির মতো ঝুলে থাকে।

Verse 10#

Tasyante sushiram sukshmam tasminsarvam pratishthitam;

तस्यान्ते सुषिरं सूक्ष्मं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम्। तस्य मध्ये महानग्निर्विश्वार्चिर्विश्वतोमुखः॥

Tasyante sushiram sukshmam tasminsarvam pratishthitam; Tasya madhye mahanagnirvishvarchirvishvatomukhah.

Meaningতার শেষে একটি সূক্ষ্ম ছিদ্র আছে, এবং তাতেই সমস্ত প্রতিষ্ঠিত; তার মধ্যে মহান অগ্নি আছে, চারিদিকে প্রজ্বলিত, সমস্ত দিকে মুখ করে।

Verse 11#

So'grabhugvibhajantishthannaharamajarah kavih;

सोऽग्रभुग्विभजन्तिष्ठन्नाहारमजरः कविः। तिर्यगूर्ध्वमधःशायी रश्मयस्तस्य सन्तताः॥

So'grabhugvibhajantishthannaharamajarah kavih; Tiryagurdhvamadhahshayi rashmayastasya santatah.

Meaningসর্বপ্রথম ভোক্তা, অন্ন বণ্টন করতে করতে স্থিত, অক্ষয়, জ্ঞানী; আড়াআড়ি শুয়ে, উপরে ও নিচে, তাঁর রশ্মি বিরাম ছাড়াই বিস্তৃত।

Verse 12#

Santapayati svam dehamapadatalamastakah;

सन्तापयति स्वं देहमापादतलमस्तकः। तस्य मध्ये वह्निशिखा अणीयोर्ध्वा व्यवस्थिता॥

Santapayati svam dehamapadatalamastakah; Tasya madhye vahnishikha aniyordhva vyavasthita.

Meaningতিনি নিজের শরীরকে পায়ের তলা থেকে মাথা পর্যন্ত তপ্ত করেন। সেই অগ্নির মধ্যে একটি জ্বালাশিখা অবস্থিত, সূক্ষ্মতম, উপরের দিকে নির্দেশ করে।

Verse 13#

Nilatoyadamadhyasthadvidyullekheva bhasvara;

नीलतोयदमध्यस्थाद्विद्युल्लेखेव भास्वरा। नीवारशूकवत्तन्वी पीता भास्वत्यणूपमा॥

Nilatoyadamadhyasthadvidyullekheva bhasvara; Nivarashukavattanvi pita bhasvatyanupama.

Meaningনীল বর্ষা-মেঘের মধ্যে স্থিত বিদ্যুৎ-রেখার মতো দীপ্তিমান; ধানের তীক্ষ্ণ অগ্রভাগের মতো কৃশ, স্বর্ণিম, উজ্জ্বল, অণু-সম।

Verse 14#

Tasyah shikhaya madhye paramatma vyavasthitah;

तस्याः शिखाया मध्ये परमात्मा व्यवस्थितः। ब्रह्म शिवः हरिः सेन्द्रः सोऽक्षरः परमः स्वराट्॥

Tasyah shikhaya madhye paramatma vyavasthitah; Sa brahma sa shivah sa harih sendrah so'ksharah paramah svarat.

Meaningসেই জ্বালার মধ্যে পরমাত্মা স্থিত: তিনি ব্রহ্মা, তিনি শিব, তিনি হরি, তিনি ইন্দ্র; তিনি অক্ষর, পরম, স্বয়ংপ্রকাশ সম্রাট।

Verse 15#

Ritam satyam param brahma purusham krishnapingalam;

ऋतं सत्यं परं ब्रह्म पुरुषं कृष्णपिङ्गलम्। ऊर्ध्वरेतं विरूपाक्षं विश्वरूपाय वै नमो नमः॥

Ritam satyam param brahma purusham krishnapingalam; Urdhvaretam virupaksham vishvarupaya vai namo namah.

Meaningঋত, সত্য, পরম ব্রহ্ম, শ্যাম-পীতবর্ণ পুরুষ, সদা ব্রহ্মচারী, বিচিত্র-নেত্র — সেই বিশ্বরূপকে বারংবার নমস্কার।

Verse 16#

Om Narayanaya vidmahe Vasudevaya dhimahi;

नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि। तन्नो विष्णुः प्रचोदयात्॥ शान्तिः शान्तिः शान्तिः॥

Om Narayanaya vidmahe Vasudevaya dhimahi; Tanno Vishnuh prachodayat. Om shantih shantih shantih.

Meaningওঁ। আমরা নারায়ণকে জানি, বাসুদেবের ধ্যান করি; সেই বিষ্ণু আমাদের প্রেরিত করুন। ওঁ শান্তি, শান্তি, শান্তি।

Word-by-Word Breakdown

सहस्रशीर्षं
Sahasrashirsham
সহস্র মস্তকধারী
विश्वाक्षं
Vishvaksham
সর্বত্র নেত্র, সর্বদর্শী
विश्वशम्भुवम्
Vishvashambhuvam
বিশ্বকল্যাণের উৎস
नारायणं
Narayanam
নারায়ণ — সকলের পরম আশ্রয়
अक्षरं
Aksharam
অক্ষর, শাশ্বত
परमं पदम्
Paramam Padam
পরম ধাম
हरिम्
Harim
হরি — দুঃখহারী
आत्मेश्वरं
Atmeshvaram
সমস্ত আত্মার স্বামী
शाश्वतं
Shashvatam
শাশ্বত
अच्युतम्
Achyutam
অচ্যুত — কখনও বিচলিত না হওয়া
ज्योतिः
Jyotih
জ্যোতি, প্রকাশ
ब्रह्म
Brahma
পরম সত্য ব্রহ্ম
तत्त्वं
Tattvam
পরম তত্ত্ব
ध्याता
Dhyata
ধ্যাতা — ধ্যানকারী
ध्यानं
Dhyanam
ধ্যান স্বয়ং
व्याप्य
Vyapya
ব্যাপ্ত, সর্বত্র পরিব্যাপ্ত

Origin & History

Source: Taittiriya Aranyaka (Yajurveda)

Author: Vedic Rishis

Period: 1200-800 BCE

নারায়ণ সূক্তম্ কৃষ্ণ যজুর্বেদের তৈত্তিরীয় আরণ্যকে পাওয়া যায়। এটি পঞ্চ সূক্তম্ (পাঁচ সূক্ত) এর একটি, যা বৈষ্ণব পরম্পরায় নিত্য গাওয়া হয়। এই সূক্ত ক্রমান্বয়ে স্থাপন করে যে নারায়ণই পরম বাস্তবতা — তিনিই জ্যোতি, আত্মা, সত্য, ধ্যাতা এবং ধ্যান স্বয়ং। নারায়ণ থেকে পৃথক কিছুই বিদ্যমান নয়।

Frequently Asked Questions

নারায়ণ সূক্তম্ কী?
তৈত্তিরীয় আরণ্যকের (যজুর্বেদ) একটি বৈদিক সূক্ত যা ঘোষণা করে যে নারায়ণই (বিষ্ণু) পরম বাস্তবতা যিনি সব কিছু ব্যাপ্ত। এটি বৈষ্ণব ধর্মের মূলগত গ্রন্থগুলির একটি।
নারায়ণের অর্থ কী?
'নর' অর্থ সমস্ত প্রাণীর সমষ্টি, এবং 'অয়ন' অর্থ আশ্রয় বা নিবাস। তাই নারায়ণের অর্থ 'সমস্ত প্রাণীর আশ্রয়' — সমস্ত অস্তিত্বের পরম আশ্রয়।
এটি পুরুষ সূক্তম্ থেকে কীভাবে ভিন্ন?
পুরুষ সূক্তম্ বর্ণনা করে কীভাবে বিরাট পুরুষ সৃষ্টি রচনার জন্য নিজেকে বলিদান করেছিলেন। নারায়ণ সূক্তম্ ঘোষণা করে যে সেই বিরাট পুরুষই নারায়ণ এবং তিনি সব কিছু ব্যাপ্ত। এরা পরস্পর পরিপূরক — একটি সৃষ্টির বর্ণনা করে, অন্যটি সৃষ্টিকর্তাকে চিহ্নিত করে।

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →