bhagavad-gitagitakrishnasankhya-yoga

શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતા ૨.૫૫ — પ્રજહાતિ યદા કામાન્

Bhagavad Gita 2.55 — Prajahati Yada Kaman in Gujarati · ગુજરાતી

🕉️ hindu·📿 11× જપ·🕐 પ્રાતઃકાલીન ધ્યાન અથવા સાંજે આંતરિક સંતોષ અને આત્મસંયમ પર મનન કરતી વેળાએ·📜 Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 55

તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો

हिन्दी / देवनागरी తెలుగు தமிழ்ಕನ್ನಡ മലയാളംગુજરાતીবাংলা ଓଡ଼ିଆ ਪੰਜਾਬੀ English සිංහල 𑌗𑍍𑌰𑌨𑍍𑌥

✦ અર્થ

આ શ્લોક સ્થિતપ્રજ્ઞ — સ્થિર બુદ્ધિવાળા જ્ઞાનીના — તે પ્રસિદ્ધ વર્ણનનો આરંભ છે, જે શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનના આ પ્રશ્નના ઉત્તરમાં આપે છે કે એવો પુરુષ કેવી રીતે બોલે, બેસે અને ચાલે છે. શ્રીકૃષ્ણની પ્રથમ કસોટી આંતરિક સ્વતંત્રતા છે — જ્યારે મનુષ્ય મનની પ્રત્યેક કામનાનો ત્યાગ કરી દે છે અને કેવળ આત્મામાં જ પૂર્ણ સંતોષ પામી લે છે, બહાર કોઈ વસ્તુની જરૂર રહેતી નથી, ત્યારે તેણે અટલ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી લીધું છે. આ શ્લોક આધ્યાત્મિક જીવનના લક્ષ્યને ભીતર મળતી તૃપ્તિ રૂપે વ્યાખ્યાયિત કરે છે.

ઉત્પત્તિ અને કથા

Bhagavad Gita Chapter 2, Verse 55 · Sage Veda Vyasa (Mahabharata, Bhishma Parva) · Ancient (text compiled c. 5th–2nd century BCE)

સાંખ્યયોગ અધ્યાયના અંતે અર્જુન શ્રીકૃષ્ણને પૂછે છે કે સ્થિર બુદ્ધિવાળો પુરુષ કેવી રીતે બોલે, બેસે અને ચાલે છે. શ્રીકૃષ્ણ સ્થિતપ્રજ્ઞનું એક દીપ્તિમાન ચિત્ર પ્રસ્તુત કરતાં અહીંથી આરંભ કરે છે — એવો પુરુષ મનની બધી કામનાઓ ત્યજી ચૂક્યો છે અને કેવળ આત્મામાં જ પૂર્ણ સંતુષ્ટ છે. આ શ્લોકો આત્મજ્ઞાની ઋષિનું શાસ્ત્રીય વર્ણન બની ગયા.

✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે

ઋષિઓએ સ્થિતપ્રજ્ઞના આ શ્લોકોને સદા આત્મ-પરીક્ષણનો દર્પણ માન્યો છે, અને ભક્તો જણાવે છે કે 'પ્રજહાતિ યદા કામાન્' પર ચિંતન કરવાથી કામનાની સતત ખેંચાણ ઢીલી પડી, અને બેચેનીનું સ્થાન એક શાંત, આત્મનિર્ભર સંતોષે લઈ લીધું, જેને કોઈ બાહ્ય હાનિ હલાવી ન શકી.

0કુલ જપ

મંત્ર

કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો

શ્રીભગવાનુવાચ પ્રજહાતિ યદા કામાન્ સર્વાન્ પાર્થ મનોગતાન્। આત્મન્યેવાત્મના તુષ્ટઃ સ્થિતપ્રજ્ઞસ્તદોચ્યતે॥

śhrī bhagavān uvācha prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha mano-gatān ātmany-evātmanā tuṣhṭaḥ sthita-prajñas tadochyate

અર્થ:શ્રીભગવાને કહ્યું — હે પાર્થ! જ્યારે મનુષ્ય મનમાં રહેલી બધી કામનાઓને સંપૂર્ણપણે ત્યજી દે છે અને આત્માથી જ આત્મામાં સંતુષ્ટ રહે છે, ત્યારે તે સ્થિર બુદ્ધિવાળો (સ્થિતપ્રજ્ઞ) કહેવાય છે.

શબ્દ-શબ્દ અર્થ

ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો

શ્રીભગવાન્ ઉવાચ🔊śhrī bhagavān uvāchaશ્રી ભગવાને કહ્યું

પ્રજહાતિ🔊prajahātiત્યજી દે છે, સંપૂર્ણપણે છોડી દે છે

યદા🔊yadāજ્યારે

કામાન્🔊kāmānકામનાઓ, સ્વાર્થી ઇચ્છાઓ

સર્વાન્🔊sarvānબધી

પાર્થ🔊pārthaહે પાર્થ (અર્જુન, પૃથાનો પુત્ર)

મનઃ-ગતાન્🔊manaḥ-gatānમનની, મનમાં રહેલી

આત્મનિ🔊ātmaniઆત્મામાં

એવ🔊evaજ, કેવળ

આત્મના🔊ātmanāઆત્માથી, શુદ્ધ મનથી

તુષ્ટઃ🔊tuṣhṭaḥસંતુષ્ટ, તૃપ્ત

સ્થિત-પ્રજ્ઞઃ🔊sthita-prajñaḥસ્થિર બુદ્ધિવાળો, જેની બુદ્ધિ દૃઢ છે

તદા🔊tadāત્યારે, તે સમયે

ઉચ્યતે🔊uchyateકહેવાય છે, કહેવામાં આવે છે

Bhagavad Gita 2.55 — Prajahati Yada Kaman પાઠના લાભ

✦

સ્થિર બુદ્ધિવાળા પુરુષ (સ્થિતપ્રજ્ઞ)નાં લક્ષણ પ્રગટ કરે છે

✦

સાધકને આત્મામાં સ્થાયી સંતોષ પામવાનો માર્ગ બતાવે છે

✦

ચંચળ મનની અનંત કામનાઓને છોડવામાં મદદ કરે છે

✦

બાહ્ય પરિસ્થિતિઓથી સ્વતંત્ર આંતરિક શાંતિનો વિકાસ કરે છે

✦

સમતા, આત્મસંયમ અને કામનાથી મુક્તિની પ્રેરણા આપે છે

✦

આધ્યાત્મિક માર્ગના લક્ષ્યનો ધ્યાનમય આદર્શ બને છે

Bhagavad Gita 2.55 — Prajahati Yada Kaman જપ વિધિ

જપ સંખ્યા11વાર

ઉત્તમ સમયપ્રાતઃકાલીન ધ્યાન અથવા સાંજે આંતરિક સંતોષ અને આત્મસંયમ પર મનન કરતી વેળાએ

આ શ્લોકને ધીમે-ધીમે વાંચો અને એ અવસ્થા પર ચિંતન કરો જેમાં મનુષ્ય મનની કામનાઓથી મુક્ત થઈને પોતાની ભીતર જ સંતુષ્ટ રહે છે. તેને રોજની આકાંક્ષા બનાવો કે તૃપ્તિ બાહ્ય વસ્તુઓમાં નહીં, ભીતર તરફ વળીને શોધો. ચિંતન સાથે વારંવાર દોહરાવવાથી તે ધીમે-ધીમે કામનાની પકડ ઢીલી કરે છે અને મનને આત્માની શાંતિમાં સ્થિર કરે છે.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

આ પાના પર સંપૂર્ણ Bhagavad Gita 2.55 — Prajahati Yada Kaman ગુજરાતી લિપિમાં છે — એ જ મૂળ શ્લોકો, અક્ષર-અક્ષર લિપ્યંતરિત, જેથી તમે સરળતાથી વાંચી અને જપી શકો. કોઈપણ પંક્તિ (અથવા ▶ બટન) દબાવી તેનો પાઠ સાંભળો.

હા — માત્ર લિપિ બદલાય છે; શબ્દો અને તેમનો અર્થ મૂળ જ રહે છે. આ પાનાનો શ્લોક-શ્લોક અર્થ, લાભ અને જપ વિધિ એ જ રીતે લાગુ પડે છે.

શ્રીકૃષ્ણ શીખવે છે કે સ્થિર બુદ્ધિવાળો પુરુષ (સ્થિતપ્રજ્ઞ) તે છે જેણે મનની બધી સ્વાર્થી કામનાઓ ત્યજી દીધી છે અને કેવળ આત્મામાં જ પૂર્ણ સંતુષ્ટ રહે છે. સાચી અને સ્થાયી તૃપ્તિ બાહ્ય વસ્તુઓથી નહીં, પોતાના આંતરિક સ્વરૂપમાં ટકવાથી મળે છે.

સ્થિતપ્રજ્ઞ તે જ્ઞાની છે જેની બુદ્ધિ સ્થિર અને દૃઢ છે — જે સુખ કે દુઃખથી વિચલિત થતો નથી. શ્લોક 2.55 એ ઘણા શ્લોકો (2.55–2.72) પૈકી પ્રથમ છે જેમાં શ્રીકૃષ્ણ એવા આત્મજ્ઞાની પુરુષનાં ગુણ, આચરણ અને શાંતિનું વર્ણન કરે છે.

તે મનની એ સ્વાર્થી, બાંધનારી કામનાઓથી મુક્તિ તરફ સંકેત કરે છે જે આંતરિક શાંતિને ભંગ કરે છે. ઉદ્દેશ્ય નિર્જીવ દમન નહીં, પણ એ સ્વાભાવિક પૂર્ણતા છે જેમાં મનુષ્ય સુખ માટે બાહ્ય વસ્તુઓ પર નિર્ભર રહેતો નથી, કારણ કે તેણે આત્મામાં જ પૂર્ણ સંતોષ પામી લીધો છે.

એક પછી એક કામનાનો પીછો કરવાને બદલે સંતોષ માટે ભીતર તરફ વળવાનો અભ્યાસ કરો. જ્યારે મન કંઈક ઇચ્છે, ત્યારે પોતાને ધીમેથી યાદ કરાવો કે સ્થાયી શાંતિ ભીતર છે. સમય જતાં આ સ્થિતપ્રજ્ઞનું સ્થિર, શાંત મન વિકસાવે છે અને બેચેનીથી મુક્ત કરે છે.

આ પણ વાંચો

Bhagavad Gita 2.69 — Ya Nisha Sarva-bhutanamश्रीमद्भगवद्गीता २.६९ — या निशा सर्वभूतानां Bhagavad Gita 2.40 — Nehabhikrama-nasho 'stiश्रीमद्भगवद्गीता २.४० — नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति Bhagavad Gita 6.19 — Yatha Dipo Nivata-sthoश्रीमद्भगवद्गीता ६.१९ — यथा दीपो निवातस्थो Bhagavad Gita 12.15 — Yasman Nodvijate Lokoश्रीमद्भगवद्गीता १२.१५ — यस्मान्नोद्विजते लोको Dhyayato Vishayan Pumsah (Bhagavad Gita 2.62)ध्यायतो विषयान्पुंसः Gita Dhyanamगीता ध्यानम्

ઉપયોગી લાગ્યું? સ્વજનો સાથે વહેંચો 🙏

ॐ

સંપૂર્ણ Bhagavad Gita 2.55 — Prajahati Yada Kaman શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ

સંપૂર્ણ Bhagavad Gita 2.55 — Prajahati Yada Kaman (દેવનાગરી)બધા મંત્રો હેતુ પ્રમાણે શોધો