గజేన్ద్రమోక్ష స్తోత్రమ్
Gajendra Moksha Stotram in Telugu · తెలుగు
మీ భాష/లిపిలో చదవండి
✦ అర్థం
గజేంద్రమోక్ష స్తోత్రం శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణం అష్టమ స్కంధంలో వర్ణించబడిన గజరాజు గజేంద్రుని ప్రసిద్ధ ప్రార్థన. ఒక బలమైన మొసలి పట్టుకొని, వేల సంవత్సరాల పోరాటంతో అలసిపోయి గజేంద్రుడు తన బలంపై నమ్మకాన్ని వదిలి పూర్ణంగా భగవంతుని శరణు చేరి, ఆయనను అరూప, సర్వవ్యాపి సృష్టిమూలంగా స్తుతిస్తాడు. ఆయన ప్రార్థన సమస్త స్వార్థం లేకుండా అయిన వెంటనే, భగవాన్ విష్ణువు గరుడునిపై ప్రకటమై ఆయనను విడిపిస్తాడు. ఇది శరణాగతి, భగవంతుని అచూక రక్షణ యొక్క పరమ స్తోత్రంగా భావించబడుతుంది.
మూలం & కథ
Srimad Bhagavata Purana, Eighth Canto (chapters 2-4) · Veda Vyasa (as narrated by Shuka to King Parikshit) · Puranic
గజేంద్రమోక్ష శ్రీమద్భాగవత మహాపురాణం అష్టమ స్కంధంలో శుకదేవ గోస్వామి రాజు పరీక్షిత్తుకు చెప్పారు. గజరాజు గజేంద్రుడు పూర్వజన్మలో పవిత్ర రాజు ఇంద్రద్యుమ్నుడు, అగస్త్య ఋషి ఏనుగు దేహం ధరించమని శపించాడు. సరస్సు వద్ద నీరు త్రాగుతున్నప్పుడు ఒక మొసలి (దేవల ఋషి శాపంతో పడిన హూహూ అనే గంధర్వుడు) పట్టుకొని గజేంద్రుడు వేల సంవత్సరాలు పూర్ణంగా అలసిపోయే వరకు పోరాడాడు. ప్రతి ఇతర ఆశను వదిలి ఆయన ఈ ప్రార్థన చేశాడు — తాను పూర్వజన్మలో నేర్చుకున్న ఆ పరమ జాప్యం — ప్రభువును ఏ సాంప్రదాయిక పేరుతో కాక, అరూప, సర్వవ్యాపి అందరి స్రోతంగా సంబోధిస్తూ. అటువంటి శుద్ధ, నిష్కామ శరణాగతితో సంతోషించి శ్రీహరి గరుడునిపై ప్రకటమై, తన సుదర్శన చక్రంతో మొసలి దవడలను కోసి, గజేంద్రుని నీటి నుండి ఎత్తి, ఆయనకు, మొసలికి ఇద్దరికీ ముక్తి ప్రసాదించాడు.
✦ శాస్త్రాలలో చెప్పినట్లు
గజేంద్రుని ప్రార్థన సమస్త స్వార్థం లేకుండా అయిన క్షణం, అతను కేవలం ప్రభువును పిలిచిన క్షణం, అందరి హృదయంలో నివసించే శ్రీహరి తన ధామాన్ని వదిలి గరుడునిపై సరోవరం వైపు పరిగెత్తాడని — మరే ఇతర దేవత స్పందించక ముందే ఏనుగును ఉద్ధరించాడని భాగవతం ప్రకటిస్తుంది. ప్రభువు నేటికీ అదే వేగంతో ప్రతి ఇతర సాధనం తీరిపోయి పూర్ణ సమర్పణలో ఆయనను పిలిచే ఆత్మ వద్దకు వస్తాడని భక్తులు నమ్ముతారు.
అర్థంతో పూర్తి పాఠం
ఏ పంక్తిపైన అయినా లేదా ▶ బటన్పై తాకి వినండి
శ్రీశుక ఉవాచ - ఏవం వ్యవసితో బుద్ధ్యా సమాధాయ మనో హృది । జజాప పరమం జాప్యం ప్రాగ్జన్మన్యనుశిక్షితమ్ ॥
śrī-śuka uvāca - evaṃ vyavasito buddhyā samādhāya mano hṛdi | jajāpa paramaṃ jāpyaṃ prāg-janmany-anuśikṣitam ||
అర్థం:శ్రీశుకదేవుడు పలికాడు — ఈ విధంగా బుద్ధితో నిశ్చయించుకుని, తన మనస్సును హృదయంలో స్థిరపరచుకుని గజేంద్రుడు తాను పూర్వజన్మలో నేర్చుకున్న ఆ పరమ జపాన్ని ఆరంభించాడు.
శ్రీగజేన్ద్ర ఉవాచ - ఓం నమో భగవతే తస్మై యత ఏతచ్చిదాత్మకమ్ । పురుషాయాదిబీజాయ పరేశాయాభిధీమహి ॥
śrī-gajendra uvāca - oṃ namo bhagavate tasmai yata etac-cid-ātmakam | puruṣāyādi-bījāya pareśāyābhidhīmahi ||
అర్థం:గజేంద్రుడు పలికాడు — ఓం. ఎవరి నుండి ఈ సంపూర్ణ చిన్మయ సృష్టి ప్రకటమైందో ఆ భగవంతునికి నా నమస్కారం. ఆ ఆదిపురుషుడిని, అందరి ఆదిబీజాన్ని, పరమేశ్వరుడిని మనం ధ్యానిస్తాము.
యస్మిన్నిదం యతశ్చేదం యేనేదం య ఇదం స్వయమ్ । యోఽస్మాత్పరస్మాచ్చ పరస్తం ప్రపద్యే స్వయమ్భువమ్ ॥
yasminn-idaṃ yataś-cedaṃ yenedaṃ ya idaṃ svayam | yo'smāt-parasmāc-ca paras-taṃ prapadye svayambhuvam ||
అర్థం:ఎవరిలో ఈ జగత్తు స్థితమై ఉందో, ఎవరి నుండి ఇది ఉద్భవిస్తుందో, ఎవరి ద్వారా ఇది ఉందో, ఎవరు స్వయంగా ఈ జగత్తో — ఆ స్వయంభువు, పరాత్పర ప్రభువును నేను శరణు పొందుతాను.
యః స్వాత్మనీదం నిజమాయయార్పితం క్వచిద్విభాతం క్వ చ తత్తిరోహితమ్ । అవిద్ధదృక్సాక్ష్యుభయం తదీక్షతే స ఆత్మమూలోఽవతు మాం పరాత్పరః ॥
yaḥ svātmanīdaṃ nija-māyayārpitaṃ kvacid-vibhātaṃ kva ca tat-tirohitam | aviddha-dṛk-sākṣy-ubhayaṃ tad-īkṣate sa ātma-mūlo'vatu māṃ parāt-paraḥ ||
అర్థం:ఈ సృష్టి ఆయన స్వంత మాయ ద్వారా ఆయన ఆత్మలోనే ప్రకటించబడింది — కొన్నిసార్లు ప్రకటం, కొన్నిసార్లు లీనం. ఆ నిర్మల దృష్టి గల సాక్షి రెండు అవస్థలను చూస్తాడు. ఆ ఆత్మమూల పరాత్పర ప్రభువు నన్ను రక్షించుగాక.
కాలేన పఞ్చత్వమితేషు కృత్స్నశో లోకేషు పాలేషు చ సర్వహేతుషు । తమస్తదాసీద్ గహనం గభీరం యస్తస్య పారేఽభివిరాజతే విభుః ॥
kālena pañcatvam-iteṣu kṛtsnaśo lokeṣu pāleṣu ca sarva-hetuṣu | tamas-tadāsīd gahanaṃ gabhīraṃ yas-tasya pāre'bhivirājate vibhuḥ ||
అర్థం:కాలం వచ్చినప్పుడు సమస్త లోకాలు, వాటి పాలకులు, అన్ని కారణాలు ఏకత్వంలో లీనమైనప్పుడు, కేవలం గహన-గంభీర అంధకారం మాత్రమే మిగులుతుంది; కానీ ఆ విభు ప్రభువు ఆ అంధకారానికి అతీతంగా ప్రకాశిస్తాడు. ఆయన నన్ను రక్షించుగాక.
న యస్య దేవా ఋషయః పదం విదు- ర్జన్తుః పునః కోఽర్హతి గన్తుమీరితుమ్ । యథా నటస్యాకృతిభిర్విచేష్టతో దురత్యయానుక్రమణః స మావతు ॥
na yasya devā ṛṣayaḥ padaṃ vidur- jantuḥ punaḥ ko'rhati gantum-īritum | yathā naṭasyākṛtibhir-viceṣṭato duratyayānukramaṇaḥ sa māvatu ||
అర్థం:ఎవరి స్వరూపాన్ని దేవతలు, ఋషులు కూడా తెలుసుకోలేరో, ఇక సాధారణ ప్రాణి ఆయనను ఎలా తెలుసుకుని లేదా వర్ణించగలడు? నటుడు అనేక రూపాలు ధరించినట్లే, ఆయన గతి దుర్జ్ఞేయం. ఆ ప్రభువు నన్ను రక్షించుగాక.
నమో నమస్తుభ్యమసహ్యవేగ- శక్తిత్రయాయాఖిలధీగుణాయ । ప్రపన్నపాలాయ దురన్తశక్తయే కదిన్ద్రియాణామనవాప్యవర్త్మనే ॥
namo namas-tubhyam-asahya-vega- śakti-trayāyākhila-dhī-guṇāya | prapanna-pālāya duranta-śaktaye kad-indriyāṇām-anavāpya-vartmane ||
అర్థం:మీకు మాటిమాటికీ నమస్కారం, అసహ్య వేగం గల త్రిగుణాత్మక శక్తికి స్వామి, సమస్త బుద్ధికి మూలం, శరణాగతుల రక్షకుడు, అనంత శక్తి గలవాడు, ఎవరి మార్గం అనియంత్రిత ఇంద్రియాలకు ఎన్నడూ లభించదో.
యం ధర్మకామార్థవిముక్తికామా భజన్త ఇష్టాం గతిమాప్నువన్తి । కిం చాశిషో రాత్యపి దేహమవ్యయం కరోతు మేఽదభ్రదయో విమోక్షణమ్ ॥
yaṃ dharma-kāmārtha-vimukti-kāmā bhajanta iṣṭāṃ gatim-āpnuvanti | kiṃ cāśiṣo rāty-api dehama-vyayaṃ karotu me'dabhra-dayo vimokṣaṇam ||
అర్థం:ధర్మం, కామం, అర్థం లేదా మోక్షం కోరేవారు ఎవరిని ఉపాసించి తమ అభీష్టాన్ని పొందుతారో, ఎవరు అవినాశి దేహాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తారో — ఆ అపార దయ గల ప్రభువు నాకు మోక్షాన్ని ప్రసాదించుగాక.
ఏకాన్తినో యస్య న కఞ్చనార్థం వాఞ్ఛన్తి యే వై భగవత్ప్రపన్నాః । అత్యద్భుతం తచ్చరితం సుమఙ్గలం గాయన్త ఆనన్దసముద్రమగ్నాః ॥
ekāntino yasya na kañcanārthaṃ vāñchanti ye vai bhagavat-prapannāḥ | aty-adbhutaṃ tac-caritaṃ su-maṅgalaṃ gāyanta ānanda-samudra-magnāḥ ||
అర్థం:ఎవరు ఆయన అనన్య భక్తులో, భగవంతునికి పూర్ణ శరణాగతులో, వారు ఏదీ కోరరు; ఆనంద సముద్రంలో మునిగి వారు ఆయన అత్యంత అద్భుత, పరమ మంగళకర చరిత్రలను గానం చేస్తారు.
తస్మై నమః పరేశాయ బ్రహ్మణేఽనన్తశక్తయే । అరూపాయోరురూపాయ నమ ఆశ్చర్యకర్మణే ॥
tasmai namaḥ pareśāya brahmaṇe'nanta-śaktaye | arūpāyoru-rūpāya nama āścarya-karmaṇe ||
అర్థం:ఆ పరమేశ్వరునికి నమస్కారం, అనంత శక్తి గల బ్రహ్మం, అరూపుడైనా అనేక రూపాలు గలవాడు — ఆ ఆశ్చర్యకర్మ ప్రభువుకు నమస్కారం.
పదం-పదం అర్థం
ఉచ్చారణ వినడానికి ఏ పదంపైన అయినా క్లిక్ చేయండి
Gajendra Moksha Stotram పారాయణ ప్రయోజనాలు
ప్రభువు పట్ల పూర్ణ సమర్పణ (శరణాగతి) యొక్క పరమ స్తోత్రంగా భావించబడుతుంది
ఘోర సంకటం, విపత్తి క్షణాలలో ప్రభువు తక్షణ రక్షణను ఆవాహించేదిగా భావించబడుతుంది
మనసును భయం, నిస్సహాయత, తన పరిమిత బలంపై ఆధారపడటం నుండి విముక్తం చేస్తుంది
రోగం, ఋణం, శత్రువులు, ప్రాణాంతక సంకటాల నుండి విముక్తికి సంప్రదాయంగా పఠించబడుతుంది
శుద్ధ, నిష్కామ భక్తిని పెంపొందిస్తుంది, ఇది కేవలం ప్రభువును కోరుతుంది, ఆయన బహుమతులను కాదు
జీవిత అంతంలో మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుందని చెబుతారు, గజేంద్రునికి లభించినట్లు
ఉదయపు పఠనం సంచిత పాపాల భారాన్ని తొలగిస్తుందని భావించబడుతుంది
Gajendra Moksha Stotram పారాయణ విధి
స్నానం చేసి భగవాన్ విష్ణువు చిత్రం ముందు తూర్పు వైపు ముఖం పెట్టి కూర్చోండి. దీపం వెలిగించి గజేంద్రుని పూర్ణ సమర్పణను చింతిస్తూ గజేంద్రమోక్ష స్తోత్రాన్ని నెమ్మదిగా పూర్ణ ధ్యానంతో పఠించండి. భక్తుని ఇతర అన్ని ఆశ్రయాలు వదిలిన వెంటనే ప్రభువు నిస్సహాయుని రక్షణకు లేస్తాడని భాగవతం చెబుతుంది, కావున కేవలం ఆయనపై ఆధారపడే హృదయంతో జపించండి. దీనిని ప్రతిరోజు జపించవచ్చు, లేదా రోగం, సంకటం, నిస్సహాయత క్షణాలలో పూర్ణంగా చదవవచ్చు, సంప్రదాయంగా దివంగతుల కల్యాణం కోసం చదువుతారు.
తరచూ అడిగే ప్రశ్నలు
ఇవి కూడా చదవండి
ॐ
పూర్తి Gajendra Moksha Stotramను శ్లోకం-శ్లోకం అర్థంతో చదవండి, లేదా మరిన్ని పవిత్ర పాఠాలు చూడండి