ਏਸ਼ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਵਿਸ਼੍ਣੁਸ਼੍ਚ
એષ બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ in Punjabi (Gurmukhi) · ਪੰਜਾਬੀ
ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ/ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ
✦ ਅਰਥ
ਇਹ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹ੍ਰਿਦਯਮ੍ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ — ਉਹ ਸੂਰਜ-ਸਤੁਤੀ ਜੋ ਮਹਰਸ਼ੀ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਣ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ। ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੂਰਜ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ — ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ, ਸਕੰਦ, ਇੰਦਰ, ਕੁਬੇਰ, ਯਮ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਵਰੁਣ। ਇਸੇ ਸ਼ਲੋਕ ਕਾਰਨ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹ੍ਰਿਦਯਮ੍ ਦਾ ਪਾਠ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸਮੂਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਤਪਤੀ ਅਤੇ ਕਥਾ
Aditya Hridayam, verse 8 (Valmiki Ramayana, Yuddha Kanda) · Sage Valmiki (recorded); taught by Sage Agastya · Ancient (Treta Yuga traditionally)
ਲੰਕਾ ਦੇ ਰਣ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਜੇਯ ਜਾਪਦੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਥੱਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਮਹਰਸ਼ੀ ਅਗਸਤ੍ਯ ਵੇਖ ਰਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਰੇ ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹ੍ਰਿਦਯਮ੍ — ਸੂਰਜ ਦਾ ਹਿਰਦਾ — ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅੱਠਵੇਂ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਰਜ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ।
✦ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ
ਆਦਿਤ੍ਯ ਹ੍ਰਿਦਯਮ੍ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਚਮਤਕਾਰ ਇਸ ਦਾ ਤਤਕਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ: ਥੱਕੇ ਅਤੇ ਹਤਾਸ਼ ਰਾਮ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ 'ਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਪਰਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ — ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਹਰ ਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਆਵਾਹਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜੋਮਯ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੰਤਰ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੰਗਤੀ ਜਾਂ ▶ ਬਟਨ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਸੁਣੋ
ਏਸ਼ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚ ਵਿਸ਼੍ਣੁਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਵਃ ਸ੍ਕਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਧਨਦਃ ਕਾਲੋ ਯਮਃ ਸੋਮੋ ਹ੍ਯਪਾਂ ਪਤਿਃ ॥
Esha brahma cha vishnushcha shivah skandah prajapatih Mahendro dhanadah kalo yamah somo hyapam patih
ਅਰਥ:ਇਹ ਸੂਰਜ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਮਹੇਂਦਰ, ਕੁਬੇਰ (ਧਨਦ), ਕਾਲ, ਯਮ, ਸੋਮ (ਚੰਦ੍ਰਮਾ) ਅਤੇ ਵਰੁਣ (ਜਲ ਦਾ ਸੁਆਮੀ) ਹੈ।
ਸ਼ਬਦ-ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ
ਉਚਾਰਨ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ
એષ બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ ਪਾਠ ਦੇ ਲਾਭ
ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਆਦਿਤ੍ਯ ਹ੍ਰਿਦਯਮ੍ ਦਾ ਮੂਲ ਸ਼ਲੋਕ, ਜਿਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ
ਊਰਜਾ, ਸਿਹਤ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਸੂਰਜ (ਸੂਰ੍ਯ) ਦੇ ਬਲ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਖ਼ਾਸਕਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ, ਐਤਵਾਰ, ਰਥਸਪਤਮੀ ਅਤੇ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ
ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੌਸਲਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
એષ બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ ਪਾਠ ਵਿਧੀ
ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਭਗਤੀ ਸਹਿਤ ਇਸ ਸ਼ਲੋਕ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ, ਆਦਰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ (ਜਲ) ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹ੍ਰਿਦਯਮ੍ ਦੇ ਅੰਗ ਵਜੋਂ। ਚਿੰਤਨ ਕਰੋ ਕਿ ਇੱਕੋ ਸੂਰਜ-ਦੇਵ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਾਮਿਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ
ॐ
ਪੂਰਾ એષ બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਪੜ੍ਹੋ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਵੇਖੋ