દિનયામિન્યૌ સાયં પ્રાતઃ
ದಿನಯಾಮಿನ್ಯೌ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ in Gujarati · ગુજરાતી
તમારી ભાષા/લિપિમાં વાંચો
✦ અર્થ
'ભજ ગોવિન્દમ્'ના આ ભાવપૂર્ણ શ્લોકમાં આદિ શંકરાચાર્ય દિવસ-રાત અને ઋતુઓના નિરંતર ચક્રને કાળની ક્રીડા તરીકે ચિત્રિત કરે છે, જે ચૂપચાપ આપણા આયુષ્યને હરી લે છે. બધું વીતી જાય છે અને અંત નજીક આવતો જાય છે, તેમ છતાં અથાક 'આશા-રૂપી વાયુ' મનુષ્યના હૃદય પરની પોતાની પકડ ઢીલી કરતી નથી. આ અનિત્યતાને ઓળખવાનું અને અનંત તૃષ્ણાથી મુક્ત થવાનું કાવ્યમય આહ્વાન છે.
ઉત્પત્તિ અને કથા
Bhaja Govindam (Moha Mudgara), verse on the play of Time · Adi Shankaracharya · 8th century CE (circa 788-820)
આ શ્લોક આદિ શંકરાચાર્યના 'ભજ ગોવિન્દમ્'નો છે, જે કાશીમાં સાંસારિક જીવને જગાડવા માટે રચાયેલું સ્તોત્ર છે. અનિત્યતા પરના પોતાના ઉપદેશોની વચ્ચે, આ શ્લોક કાળને એવા ખેલાડી તરીકે ચિત્રિત કરે છે જે દિવસ, રાત અને ઋતુઓના ચક્રોમાં ક્રીડા કરે છે, અને સાથે જ આપણા આયુષ્યને હરી લે છે. શંકરાચાર્યની દૃષ્ટિ એ છે કે મૃત્યુની આ નિરંતર યાદ છતાં, 'આશા-રૂપી વાયુ' મનુષ્યના હૃદયને ચલાવતી રહે છે — અને કેવળ એ તૃષ્ણાને ત્યજીને જ વિશ્રામ મળી શકે છે.
✦ શાસ્ત્રોમાં કહ્યા પ્રમાણે
સંતો આ શ્લોકનો ઉલ્લેખ એ સમજાવવા કરે છે કે વર્ષો ઉત્તરોત્તર ઝડપી કેમ લાગે છે અને તેમ છતાં તૃષ્ણા કેમ ક્યારેય થાકતી નથી: રમ્યા કરવું એ કાળનો સ્વભાવ છે અને ટકી રહેવું એ તૃષ્ણાનો સ્વભાવ છે. જે આને ઊંડાણથી આત્મસાત કરે છે, તેઓ ઋતુઓને બદલતી જોતાં છતાં તેમાં તણાયા વિના શાંત વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
મંત્ર
કોઈપણ પંક્તિ અથવા ▶ બટન દબાવી સાંભળો
દિનયામિન્યૌ સાયં પ્રાતઃ શિશિરવસન્તૌ પુનરાયાતઃ । કાલઃ ક્રીડતિ ગચ્છત્યાયુઃ તદપિ ન મુઞ્ચત્યાશાવાયુઃ ॥
Dinayaminyau sayam pratah shishiravasantau punarayatah Kalah kridati gachchhatyayuh tadapi na munchatyashavayuh
અર્થ:દિવસ અને રાત, સાંજ અને સવાર, શિશિર અને વસંત ઋતુઓ વારંવાર આવતી-જતી રહે છે; કાળ ક્રીડા કરે છે, આયુષ્ય વીતતું જાય છે — તેમ છતાં આશા-રૂપી વાયુ (તૃષ્ણા) ક્યારેય છોડતી નથી.
શબ્દ-શબ્દ અર્થ
ઉચ્ચારણ સાંભળવા કોઈપણ શબ્દ પર ક્લિક કરો
ದಿನಯಾಮಿನ್ಯೌ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ પાઠના લાભ
કાળના ઝડપી, નિરંતર વીતવાની જીવંત જાગૃતિ જગાડે છે
હૃદયને બાંધનારી અથાક 'આશા-રૂપી વાયુ' (તૃષ્ણા)ને ઉજાગર કરે છે
અનંત તૃષ્ણા અને સાંસારિક વસ્તુઓની આશાથી વૈરાગ્યની પ્રેરણા આપે છે
જીવન વીતી જાય તે પહેલાં તેનો સદુપયોગ કરવા પ્રેરે છે
આદિ શંકરાચાર્યનું અનિત્યતા પરનું કાવ્યમય ધ્યાન
આસક્તિની વ્યર્થતા પ્રગટ કરી અશાંતિને શાંત કરે છે
ದಿನಯಾಮಿನ್ಯೌ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ જપ વિધિ
આ શ્લોકનો પાઠ તેમાં નામ આપેલા કુદરતી ચક્રો — દિવસ-રાત, ઋતુઓ — પર ચિંતન કરતાં કરો, અને અનુભવો કે કાળ કેવી રીતે ચૂપચાપ જીવનને વહાવી લઈ જાય છે. 'આશા-વાયુ' (તૃષ્ણાનો વંટોળ)ની છબી તમારી પોતાની તૃષ્ણાઓ પર પ્રામાણિક ચિંતન માટેની પ્રેરણા બને. દૈનિક ચિંતન તરીકે ઉપયોગ કરવાથી તે આસક્તિને ધીમે ધીમે ઢીલી કરે છે અને શાશ્વતની શોધનો સંકલ્પ નવો કરે છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
આ પણ વાંચો
ॐ
સંપૂર્ણ ದಿನಯಾಮಿನ್ಯೌ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತಃ શ્લોક-શ્લોક અર્થ સહિત વાંચો, અથવા વધુ પવિત્ર પાઠ જુઓ