ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ

ಮೂಲ & ಕಥೆ

Aitareya Upanishad, Verse 3.1.3 · Traditional (Upanishadic) · Vedic / Upanishadic

ಐತರೇಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಕೇಳುತ್ತದೆ: 'ನಾವು ಉಪಾಸಿಸುವ ಈ ಆತ್ಮ ಯಾರು? ಯಾವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮೂಸುತ್ತಾನೆ, ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ, ವಿವೇಚಿಸುತ್ತಾನೆ?' ಋಷಿಯ ಉತ್ತರ — ಅದು ಪ್ರಜ್ಞಾನ (ಚೈತನ್ಯ); ಅದು ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೂ ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೇಲೂ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ — ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪಂಚಭೂತಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದಲೇ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದರ ಮೇಲೆಯೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಾರವಾಗಿ ಉಪನಿಷತ್ತು 'ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ — ಚೈತನ್ಯವೇ ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಶುದ್ಧ ಅರಿವನ್ನು ಪರಮ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತದೆ.