പ്രജ്ഞാനം ബ്രഹ്മ

ഉത്ഭവം & കഥ

Aitareya Upanishad, Verse 3.1.3 · Traditional (Upanishadic) · Vedic / Upanishadic

ഐതരേയ ഉപനിഷത്തിന്റെ മൂന്നാം അധ്യായം ചോദിക്കുന്നു: 'നാം ഉപാസിക്കുന്ന ഈ ആത്മാവ് ആരാണ്? എന്തിനാൽ മനുഷ്യൻ കാണുന്നു, കേൾക്കുന്നു, മണക്കുന്നു, സംസാരിക്കുന്നു, വിവേചിക്കുന്നു?' ഋഷിയുടെ ഉത്തരം — അത് പ്രജ്ഞാനം (ബോധം) ആണ്; അത് സകല ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും സൃഷ്ടി മുഴുവനും മേലെ അധിഷ്ഠിതമാണ് — ദേവന്മാർ, ഋഷിമാർ, മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, ഭൂതങ്ങൾ എല്ലാം അതിനാൽ നയിക്കപ്പെട്ട് അതിൽ തന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. ഈ അന്വേഷണത്തിന്റെ സാരാംശമായി ഉപനിഷത്ത് 'പ്രജ്ഞാനം ബ്രഹ്മ — ബോധം തന്നെ ബ്രഹ്മം' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച് ശുദ്ധ അവബോധത്തെ പരമ സത്യമായി പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു.