അപ്രതിരഥ സൂക്തം — Word-by-Word Meaning
अप्रतिरथ सूक्तम्
Every Sanskrit word explained in English
Word-by-Word Breakdown
आशुः शिशानः
āśuḥ śiśānaḥ
വേഗവാൻ, തന്നെത്തന്നെ മൂർച്ച കൂട്ടിക്കൊണ്ട് (ആയുധം മൂർച്ച കൂട്ടുന്നതുപോലെ)
वृषभः न भीमः
vṛṣabho na bhīmo
കാള പോലെ ഭയങ്കരൻ / ദുർധർഷൻ
घनाघनः
ghanāghanaḥ
വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഹരിക്കുന്ന സംഹാരകൻ
क्षोभणः चर्षणीनाम्
kṣobhaṇaś carṣaṇīnām
(ശത്രു) ജനങ്ങളെ ഇളക്കിമറിക്കുന്നവൻ / വിറപ്പിക്കുന്നവൻ
संक्रन्दनः
saṁkrandanaḥ
(ശത്രുവിനെ) അലറിക്കുന്നവൻ / രണത്തിൽ ഗർജിക്കുന്നവൻ
अनिमिषः एकवीरः
animiṣa ekavīraḥ
അനിമേഷൻ (സദാ ജാഗരൂകൻ), ഏക അദ്വിതീയ വീരൻ
शतं सेनाः अजयत् साकम् इन्द्रः
śataṁ senā ajayat sākam indraḥ
ഇന്ദ്രൻ ഒറ്റയടിക്ക് നൂറുകണക്കിന് സേനകളെ ജയിച്ചു
जिष्णुना
jiṣṇunā
സദാ വിജയിയായ (ജിഷ്ണു) അവനിലൂടെ
दुश्च्यवनेन धृष्णुना
duścyavanena dhṛṣṇunā
ദുർജയനായ (പ്രയാസത്തോടെ നീക്കാവുന്ന) സാഹസിയായ അവനിലൂടെ
तद् इन्द्रेण जयत
tad indreṇa jayata
ആ ഇന്ദ്രനിലൂടെ (ശത്രുക്കളെ) ജയിക്കൂ
तत् सहध्वम्
tat sahadhvaṁ
അവനെ സഹിക്കൂ, തോൽപ്പിക്കൂ (ശത്രുവിനെ)
युधो नरः इषुहस्तेन
yudho nara iṣuhastena
ഓ യുദ്ധരത വീരന്മാരേ! കൈയിൽ അമ്പേന്തിയ (ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം)
वशी
vaśī
വശീ (തന്നെയും മറ്റുള്ളവരെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, സ്വാമി)
संस्रष्टा सः युधः
saṁsraṣṭā sa yudha
അവൻ യുദ്ധങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കുന്ന / സംയോജിപ്പിക്കുന്നവൻ
उग्रधन्वा
ugradhanvā
ഉഗ്ര (പ്രചണ്ഡ) ധനുസ്സുള്ളവൻ
बृहस्पते परि दीय रथेन
bṛhaspate pari dīyā rathena
ഓ ബൃഹസ്പതേ! നിന്റെ രഥത്തോടെ (ഞങ്ങൾക്കു ചുറ്റും) പറക്കൂ
रक्षोहा अमित्रान् अपबाधमानः
rakṣohāmitrāṁ apabādhamānaḥ
രാക്ഷസരുടെ സംഹാരകൻ, ശത്രുക്കളെ അകലേക്ക് ഓടിച്ച്
प्रभञ्जन् सेनाः
prabhañjan senāḥ
(ശത്രു) സേനകളെ തകർത്ത്
अस्माकम् एधि अविता रथानाम्
asmākam edhy avitā rathānām
ഞങ്ങളുടെ രഥങ്ങളുടെ (സേനകളുടെ) രക്ഷകനാകൂ
मरुतः यन्तु अग्रम्
maruto yantv agram
മരുത്ത് ഗണം (ഞങ്ങളുടെ വിജയ സേനകളുടെ) അഗ്രഭാഗത്ത് നടക്കട്ടെ
Complete Translation
മൂർച്ച കൂട്ടിയ ആയുധം പോലെ വേഗവാൻ, കാള പോലെ ഭയങ്കരൻ, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഹരിക്കുന്നവൻ, ജനങ്ങളെ ഇളക്കിമറിക്കുന്നവൻ; രണഭൂമിയിൽ ഗർജിക്കുന്നവൻ, അനിമേഷൻ (സദാ ജാഗരൂകൻ), ഏക അദ്വിതീയ വീരൻ — ഇന്ദ്രൻ ഒറ്റയടിക്ക് നൂറുകണക്കിന് സേനകളെ ജയിച്ചു.
ഗർജിക്കുന്ന, അനിമേഷനായ, സദാ വിജയിയായ, ദുർജയനായ, സാഹസിയായ ആ ഇന്ദ്രനിലൂടെ — ഓ യോദ്ധാക്കളേ! കൈയിൽ അമ്പേന്തിയ ആ വീരനോടൊപ്പം ശത്രുക്കളെ ജയിക്കൂ, അവരെ തോൽപ്പിക്കൂ.
അവൻ കൈയിൽ അമ്പേന്തി, ആവനാഴി ധരിച്ചവരോടൊപ്പം, വശീ (നിയന്താവ്); അവൻ യുദ്ധത്തെ സംഘടിപ്പിക്കുന്നവൻ, തന്റെ ഗണത്തോടൊപ്പം ഇന്ദ്രൻ; സമീപ യുദ്ധത്തിൽ വിജയി, സോമപാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ബലിഷ്ഠ ഭുജങ്ങളുള്ളവൻ, ഉഗ്ര ധനുസ്സുള്ളവൻ, കൃത്യമായ അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിക്കുന്നവൻ.
ഓ ബൃഹസ്പതേ! നിന്റെ രഥത്തോടെ ഞങ്ങൾക്കു ചുറ്റും പറക്കൂ, രാക്ഷസരെ സംഹരിച്ച്, ശത്രുക്കളെ അകലേക്ക് ഓടിച്ച്; അവരുടെ സേനകളെ തകർത്ത്, യുദ്ധത്തിൽ ഞെരിച്ച്, വിജയിയായി — ഞങ്ങളുടെ രഥങ്ങളുടെ (സേനകളുടെ) രക്ഷകനാകൂ.
ഇന്ദ്രൻ ഞങ്ങളുടെ ഈ സേനകളുടെ നേതാവാകട്ടെ; ബൃഹസ്പതി, ദക്ഷിണ, യജ്ഞം, സോമം മുന്നിൽ നടക്കട്ടെ; ശത്രുക്കളെ തകർത്ത് വിജയം നേടുന്ന ദേവ-സേനകളുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് മരുത്ത് ഗണം നടക്കട്ടെ.
Origin & History
Source: Rigveda 10.103
Author: Rishi Apratiratha Aindra (and Vihavya), of the line of Indra
Period: Vedic period (c. 1500–1200 BCE)
ഈ സൂക്തം ഋഗ്വേദത്തിന്റെ പത്താം മണ്ഡലത്തിലുള്ളതാണ്, പാരമ്പര്യപ്രകാരം ഋഷി അപ്രതിരഥ — 'യുദ്ധത്തിൽ എതിരാളിയില്ലാത്തവൻ' — ന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് ഉത്കൃഷ്ട രണഗീതമാണ്, യോദ്ധാക്കളെ അജേയ വീരൻ ഇന്ദ്രന്റെ പതാകയ്ക്കു കീഴിൽ, ബൃഹസ്പതി, മരുത്തുകളുടെ സഹായത്തോടെ, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. പിൽക്കാല പാരമ്പര്യത്തിൽ ഇത് വിജയം, രക്ഷ, ശത്രുക്കളെ ഓടിക്കാൻ പാരായണം ചെയ്യുന്ന സൂക്തങ്ങളിൽ എണ്ണപ്പെടുന്നു, സൈനിക, രാജ അനുഷ്ഠാനങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Frequently Asked Questions
അപ്രതിരഥ സൂക്തം എന്താണ്?▼
ഇത് ഋഗ്വേദം 10.103 ൽ വരുന്ന ഒരു വൈദിക രണസൂക്തമാണ്, ഋഷി അപ്രതിരഥ ഐന്ദ്രന് ആരോപിക്കപ്പെടുന്നു. 'അപ്രതിരഥ' എന്നാൽ 'യുദ്ധത്തിൽ എതിരാളിയില്ലാത്തവൻ' — ഇന്ദ്രന്റെ വിശേഷണം. ഈ സൂക്തം യുദ്ധത്തിൽ വിജയത്തിനും രക്ഷയ്ക്കും ഇന്ദ്രൻ, ബൃഹസ്പതി, മരുത്തുകളെ ആവാഹനം ചെയ്യുന്നു.
'അപ്രതിരഥ' എന്നതിന്റെ അർഥം എന്ത്?▼
അപ്രതിരഥ എന്നാൽ 'അദ്വിതീയ യോദ്ധാവ്' അല്ലെങ്കിൽ 'ആരുടെ മുന്നിൽ എതിര് രഥം (എതിരാളി) നിൽക്കാനാവില്ലയോ'. ഇത് ഇന്ദ്രനെ ഒറ്റയ്ക്ക് നൂറുകണക്കിന് സേനകളെ ജയിക്കുന്ന അജേയ വീരനായി വർണിക്കുന്നു.
അപ്രതിരഥ സൂക്തം പാരമ്പര്യപ്രകാരം എപ്പോൾ പാരായണം ചെയ്തിരുന്നു?▼
വൈദിക കാലം മുതൽ യുദ്ധത്തിന് പോകുന്നതിന് മുമ്പ് ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നു, കൂടാതെ വ്യാപകമായി ഏതെങ്കിലും മഹത്കാര്യത്തിനോ മത്സരത്തിനോ മുമ്പ് സാഹസം, ബലം, വിജയ ആവാഹനത്തിന്, ശത്രുക്കളിൽനിന്നുള്ള രക്ഷ ഹോമങ്ങളിൽ.
ഈ സൂക്തത്തിൽ ഏതു ദേവതകളെ ആവാഹനം ചെയ്യുന്നു?▼
പ്രധാനമായും ഇന്ദ്രൻ, ദേവതകളുടെ യോദ്ധ-രാജാവ്; കൂടാതെ ബൃഹസ്പതി (രാക്ഷസരെ സംഹരിക്കുന്ന ദിവ്യ ഗുരു), മരുത്തുകൾ (വിജയ സേനകളുടെ അഗ്രഭാഗത്ത് നടക്കുന്ന കൊടുങ്കാറ്റ്-ദേവതകൾ).
Ready to start chanting?
See Benefits & How to Chant →