ഭീഷ്മ സ്തുതി — Complete Lyrics

भीष्म स्तुति

Sanskrit text with English transliteration and translation

← Full Page Word-by-Word Meaning Benefits & How to Chant

Verse 1

इति मतिरुपकल्पिता वितृष्णा भगवति सात्वतपुङ्गवे विभूम्नि । स्वसुखमुपगते क्वचिद्विहर्तुं प्रकृतिमुपेयुषि यद्भवप्रवाहः ॥

iti matir-upakalpitā vitṛṣṇā bhagavati sātvata-puṅgave vibhūmni | sva-sukham-upagate kvacid-vihartuṃ prakṛtim-upeyuṣi yad-bhava-pravāhaḥ ||

ഇപ്രകാരം സമസ്ത തൃഷ്ണയിൽ നിന്ന് മുക്തനായി ഞാൻ എന്റെ മനസ്സിനെ ആ സർവവ്യാപിയും സാത്വത ശ്രേഷ്ഠനുമായ ഭഗവാനിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു, അവിടുന്ന് സ്വന്തം ആനന്ദത്തിൽ തന്നെ മുഴുകിയിരുന്നാലും ചിലപ്പോൾ ലീലയ്ക്കായി അവതരിച്ച് രൂപം ധരിക്കുന്നു, അവിടുന്നിൽ നിന്നുതന്നെ ഈ സമസ്ത സംസാര-പ്രവാഹം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 2

त्रिभुवनकमनं तमालवर्णं रविकरगौरवराम्बरं दधाने । वपुरलककुलावृताननाब्जं विजयसखे रतिरस्तु मेऽनवद्या ॥

tri-bhuvana-kamanaṃ tamāla-varṇaṃ ravi-kara-gaura-varāmbaraṃ dadhāne | vapur-alaka-kulāvṛtānanābjaṃ vijaya-sakhe ratir-astu me'navadyā ||

എന്റെ നിർമല, നിർദോഷ പ്രീതി അവിടുത്തേക്ക് ഉണ്ടാകട്ടെ — അർജുനന്റെ (വിജയന്റെ) സഖാവ്, മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ഏറ്റവും സുന്ദരൻ, തമാല വൃക്ഷം പോലെ ശ്യാമവർണൻ, സൂര്യ കിരണങ്ങൾ പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന പീതാംബരം ധരിച്ച, കമല-മുഖം ചുരുണ്ട മുടിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവിടുത്തേക്ക്.

Verse 3

युधि तुरगरजोविधूम्रविष्वक्- कचलुलितश्रमवार्यलङ्कृतास्ये । मम निशितशरैर्विभिद्यमान- त्वचि विलसत्कवचेऽस्तु कृष्ण आत्मा ॥

yudhi turaga-rajo-vidhūmra-viṣvak- kaca-lulita-śrama-vāry-alaṅkṛtāsye | mama niśita-śarair-vibhidyamāna- tvaci vilasat-kavace'stu kṛṣṇa ātmā ||

രണഭൂമിയിൽ, അവിടുത്തെ മുഖം കുതിരകളുടെ കുളമ്പുകളാൽ ഉയർന്ന പൊടിയാൽ ചാരനിറമായി, അധ്വാനത്താൽ ഉണ്ടായ വിയർപ്പുതുള്ളികളാൽ അലംകൃതമായി, അവിടുത്തെ ത്വക്ക് എന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ തുളയ്ക്കപ്പെട്ട്, അവിടുത്തെ കവചം തിളങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കെ — ആ കൃഷ്ണനിൽ എന്റെ ആത്മാവ് ഉറയ്ക്കട്ടെ.

Verse 4

सपदि सखिवचो निशम्य मध्ये निजपरयोर्बलयो रथं निवेश्य । स्थितवति परसैनिकायुरक्ष्णा हृतवति पार्थसखे रतिर्ममास्तु ॥

sapadi sakhi-vaco niśamya madhye nija-parayor-balayo rathaṃ niveśya | sthitavati para-sainikāyur-akṣṇā hṛtavati pārtha-sakhe ratir-mamāstu ||

ഉടനെ തന്റെ സഖാവിന്റെ (അർജുനന്റെ) വാക്കുകൾ കേട്ട്, രണ്ട് സേനകൾക്കിടയിൽ രഥം നിർത്തി, അവിടെത്തന്നെ തന്റെ നോട്ടം കൊണ്ടുമാത്രം ശത്രു സൈനികരുടെ ആയുസ്സിനെ ഹരിച്ച — ആ പാർഥസഖാവിൽ എന്റെ പ്രീതി ഉണ്ടാകട്ടെ.

Verse 5

व्यवहितपृतनामुखं निरीक्ष्य स्वजनवधाद्विमुखस्य दोषबुद्ध्या । कुमतिमहरदात्मविद्यया यश्- चरणरतिः परमस्य तस्य मेऽस्तु ॥

vyavahita-pṛtanā-mukhaṃ nirīkṣya sva-jana-vadhād-vimukhasya doṣa-buddhyā | kumatim-aharad-ātma-vidyayā yaś- caraṇa-ratiḥ paramasya tasya me'stu ||

എന്നെ സേനയുടെ മുൻനിരയിൽ കണ്ട് അർജുനൻ സ്വജനങ്ങളെ കൊല്ലുന്നതിൽ നിന്ന് വിമുഖനായി, അതിനെ പാപമായി കരുതിയപ്പോൾ, ആത്മവിദ്യാ ഉപദേശത്താൽ അവന്റെ കുമതിയെ (മോഹത്തെ) ഹരിച്ച — ആ പരമേശ്വരന്റെ പാദങ്ങളിൽ എന്റെ രതി ഉണ്ടാകട്ടെ.

Verse 6

स्वनिगममपहाय मत्प्रतिज्ञा- मृतमधिकर्तुमवप्लुतो रथस्थः । धृतरथचरणोऽभ्ययाच्चलद्गु- र्हरिरिव हन्तुमिभं गतोत्तरीयः ॥

sva-nigamam-apahāya mat-pratijñām- ṛtam-adhi-kartum-avapluto ratha-sthaḥ | dhṛta-ratha-caraṇo'bhyayāc-calad-gur- harir-iva hantum-ibhaṃ gatottarīyaḥ ||

എന്റെ പ്രതിജ്ഞയെ സത്യമാക്കാൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞയെ (ആയുധം എടുക്കില്ലെന്നത്) ഉപേക്ഷിച്ച് — രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടി, രഥചക്രം എടുത്ത്, ഉത്തരീയം വീഴവെ, ഭൂമിയെ വിറപ്പിച്ച്, സിംഹം ആനയുടെ മേൽ ചാടുന്നതുപോലെ എന്റെ മേൽ ഓടി.

Verse 7

शितविशिखहतो विशीर्णदंशः क्षतजपरिप्लुत आततायिनो मे । प्रसभमभिससार मद्वधार्थं स भवतु मे भगवान्गतिर्मुकुन्दः ॥

śita-viśikha-hato viśīrṇa-daṃśaḥ kṣataja-paripluta ātatāyino me | prasabham-abhisasāra mad-vadhārthaṃ sa bhavatu me bhagavān-gatir-mukundaḥ ||

എന്റെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ മുറിവേറ്റ്, കവചം ഛിന്നഭിന്നമായി, ശരീരം രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് — ആ ആതതായി എന്നെ കൊല്ലാൻ വേഗത്തിൽ ഓടി; ആ ഭഗവാൻ മുകുന്ദൻ തന്നെ എന്റെ ഗതിയാകട്ടെ.

Verse 8

विजयरथकुटुम्ब आत्ततोत्रे धृतहयरश्मिनि तच्छ्रियेक्षणीये । भगवति रतिरस्तु मे मुमूर्षो- र्यमिह निरीक्ष्य हता गताः स्वरूपम् ॥

vijaya-ratha-kuṭumba ātta-totre dhṛta-haya-raśmini tac-chriyekṣaṇīye | bhagavati ratir-astu me mumūrṣor- yam-iha nirīkṣya hatā gatāḥ sva-rūpam ||

ഈ മരണ സമയത്ത് എന്റെ പ്രീതി ആ ഭഗവാനിൽ ഉണ്ടാകട്ടെ, അവിടുന്ന് അർജുനന്റെ രഥത്തിന്റെ അശ്വങ്ങളുടെ കടിഞ്ഞാണും ചാട്ടയും ധരിച്ച, അവിടുത്തെ ശോഭ അനുപമം — ഇവിടെ രണഭൂമിയിൽ അവിടുത്തെ കണ്ട് പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞവർ അവിടുത്തെ സ്വരൂപത്തെത്തന്നെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 9

ललितगतिविलासवल्गुहास- प्रणयनिरीक्षणकल्पितोरुमानाः । कृतमनुकृतवत्य उन्मदान्धाः प्रकृतिमगन्किल यस्य गोपवध्वः ॥

lalita-gati-vilāsa-valgu-hāsa- praṇaya-nirīkṣaṇa-kalpitoru-mānāḥ | kṛtam-anu-kṛtavatya unmadāndhāḥ prakṛtim-agan-kila yasya gopa-vadhvaḥ ||

അവിടുത്തെ മനോഹര നടത്തം, സുന്ദര പുഞ്ചിരി, പ്രേമം നിറഞ്ഞ നോട്ടത്താൽ വ്രജ ഗോപികമാർ ഗർവിതരായി, പ്രേമോന്മാദത്തിൽ അവിടുത്തെ ഓരോ ചേഷ്ടയും അനുകരിച്ച് അവിടുത്തെ സ്വരൂപത്തെത്തന്നെ പ്രാപിച്ചു — ആ പ്രഭുവിൽ എന്റെ മനസ്സ് രമിക്കട്ടെ.

Verse 10

मुनिगणनृपवर्यसङ्कुलेऽन्तः सदसि युधिष्ठिरराजसूय एषाम् । अर्हणमुपपेद ईक्षणीयो मम दृशिगोचर एष आविरात्मा ॥

muni-gaṇa-nṛpa-varya-saṅkule'ntaḥ sadasi yudhiṣṭhira-rāja-sūya eṣām | arhaṇam-upapeda īkṣaṇīyo mama dṛśi-gocara eṣa āvir-ātmā ||

ഋഷിമാരും ശ്രേഷ്ഠ രാജാക്കന്മാരും നിറഞ്ഞ രാജാ യുധിഷ്ഠിരന്റെ രാജസൂയ യജ്ഞത്തിന്റെ മഹാ സഭയിൽ അഗ്രപൂജയ്ക്ക് യോഗ്യനായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട — ആ പരമാത്മാവ് തന്നെ ഇന്ന് എന്റെ കണ്ണുകൾക്ക് മുന്നിൽ പ്രകടമായിരിക്കുന്നു.

Verse 11

तमिममहमजं शरीरभाजां हृदि हृदि धिष्ठितमात्मकल्पितानाम् । प्रतिदृशमिव नैकधार्कमेकं समधिगतोऽस्मि विधूतभेदमोहः ॥

tam-imam-aham-ajaṃ śarīra-bhājāṃ hṛdi hṛdi dhiṣṭhitam-ātma-kalpitānām | prati-dṛśam-iva naikadhārkam-ekaṃ samadhigato'smi vidhūta-bheda-mohaḥ ||

ആ അജന്മ പ്രഭു ഓരോ ദേഹധാരിയുടെയും ഹൃദയത്തിൽ അന്തരാത്മാവായി ഉറച്ചിരിക്കുന്നു, ഒരുവനായിരുന്നാലും അനേകനായി കാണപ്പെടുന്നു — ഒരേ സൂര്യൻ അനേക കണ്ണുകളിൽ പ്രതിബിംബിക്കുന്നതുപോലെ. ഭേദ മോഹത്തിൽ നിന്ന് മുക്തനായി ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവിടുത്തെ പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Want to understand every word?

Read Word-by-Word Meaning →