Mantra.Tips

ദേവകീ സ്തുതി Meaning — Line by Line

देवकी स्तुति

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of ദേവകീ സ്തുതി with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. śrī-devaky uvāca
  2. Verse 2. naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne
  3. Verse 3. yo 'yaṃ kālas tasya te 'vyakta-bandho
  4. Verse 4. martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan
  5. Verse 5. sa tvaṃ ghorād ugrasenātmajān nas
  6. Verse 6. janma te mayy asau pāpo
  7. Verse 7. upasaṃhara viśvātmann
  8. Verse 8. viśvaṃ yad etat sva-tanau niśānte
Verse 1#

śrī-devaky uvāca

श्रीदेवक्युवाच रूपं यत्तत्प्राहुरव्यक्तमाद्यं ब्रह्म ज्योतिर्निर्गुणं निर्विकारम् सत्तामात्रं निर्विशेषं निरीहं त्वं साक्षाद्विष्णुरध्यात्मदीपः २४

śrī-devaky uvāca rūpaṃ yat tat prāhur avyaktam ādyaṃ brahma jyotir nirguṇaṃ nirvikāram | sattā-mātraṃ nirviśeṣaṃ nirīhaṃ sa tvaṃ sākṣād viṣṇur adhyātma-dīpaḥ || 24 ||

Meaningശ്രീദേവകി പറഞ്ഞു — വേദങ്ങൾ ഏതു രൂപത്തെ അവ്യക്ത, ആദി, നിർഗുണ, നിർവികാര ബ്രഹ്മജ്യോതി എന്നു വിളിക്കുന്നുവോ, ഏതു കേവലം സത്താമാത്രം, നിർവിശേഷം, നിരീഹമോ — അതുതന്നെ അങ്ങ് സാക്ഷാത് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു, അധ്യാത്മ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ദീപം.

Verse 2#

naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne

नष्टे लोके द्विपरार्धावसाने महाभूतेष्वादिभूतं गतेषु व्यक्तेऽव्यक्तं कालवेगेन याते भवानेकः शिष्यतेऽशेषसंज्ञः २५

naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne mahā-bhūteṣv ādi-bhūtaṃ gateṣu | vyakte 'vyaktaṃ kāla-vegena yāte bhavān ekaḥ śiṣyate 'śeṣa-saṃjñaḥ || 25 ||

Meaningബ്രഹ്മാവിന്റെ രണ്ടു പരാർധങ്ങളുടെ (ആയുസ്സിന്റെ) അന്ത്യത്തിൽ ലോകങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ, മഹാഭൂതങ്ങൾ ആദിപ്രകൃതിയിൽ ലയിക്കുമ്പോൾ, വ്യക്ത ജഗത്ത് കാലവേഗത്താൽ അവ്യക്തത്തിലേക്കു പോകുമ്പോൾ — അപ്പോൾ കേവലം അങ്ങുമാത്രം അശേഷ സംജ്ഞയുള്ള (അനന്ത) ശേഷിക്കുന്നു.

Verse 3#

yo 'yaṃ kālas tasya te 'vyakta-bandho

योऽयं कालस्तस्य तेऽव्यक्तबन्धो चेष्टामाहुश्चेष्टते येन विश्वम् निमेषादिर्वत्सरान्तो महीयां- स्तं त्वेशानं क्षेमधाम प्रपद्ये २६

yo 'yaṃ kālas tasya te 'vyakta-bandho ceṣṭām āhuś ceṣṭate yena viśvam | nimeṣādir vatsarānto mahīyāṃs taṃ tveśānaṃ kṣema-dhāma prapadye || 26 ||

Meaningഈ കാലം, വിദ്വാന്മാർ അങ്ങയുടെ ചേഷ്ട എന്നു വിളിക്കുന്നത്, ഏതിനാൽ സമസ്ത വിശ്വവും ചേഷ്ടിക്കുന്നുവോ, നിമേഷം മുതൽ വത്സരം വരെ, അതിനും അപ്പുറം മഹത്തരമോ — ഓ അവ്യക്തബന്ധോ! ആ ഈശാനനെ, ക്ഷേമ ധാമമായ അങ്ങയെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 4#

martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan

मर्त्यो मृत्युव्यालभीतः पलायन् लोकान् सर्वान्निर्भयं नाध्यगच्छत् त्वत्पादाब्जं प्राप्य यदृच्छयाद्य सुस्थः शेते मृत्युरस्मादपैति २७

martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan lokān sarvān nirbhayaṃ nādhyagacchat | tvat pādābjaṃ prāpya yadṛcchayādya susthaḥ śete mṛtyur asmād apaiti || 27 ||

Meaningമൃത്യുരൂപ സർപ്പത്താൽ ഭയന്ന് ഓടുന്ന മനുഷ്യൻ സമസ്ത ലോകങ്ങളിലും എവിടെയും നിർഭയത്വം പ്രാപിക്കുന്നില്ല; എന്നാൽ ദൈവവശാൽ അങ്ങയുടെ ചരണകമലങ്ങളെ പ്രാപിച്ചവൻ സുഖമായി ശയിക്കുന്നു, മൃത്യു അവനിൽനിന്ന് ദൂരേക്ക് ഓടിപ്പോകുന്നു.

Verse 5#

sa tvaṃ ghorād ugrasenātmajān nas

त्वं घोरादुग्रसेनात्मजान्न- स्त्राहि त्रस्तान् भृत्यवित्रासहासि रूपं चेदं पौरुषं ध्यानधिष्ण्यं मा प्रत्यक्षं मांसदृशां कृषीष्ठाः २८

sa tvaṃ ghorād ugrasenātmajān nas trāhi trastān bhṛtya-vitrāsa-hāsi | rūpaṃ cedaṃ pauruṣaṃ dhyāna-dhiṣṇyaṃ mā pratyakṣaṃ māṃsa-dṛśāṃ kṛṣīṣṭhāḥ || 28 ||

Meaningഅതിനാൽ, ഓ ഭക്തരുടെ ഭയം ഹരിക്കുന്നവനേ! ഉഗ്രസേനന്റെ മകനാൽ (കംസനാൽ) ഭയന്ന ഞങ്ങളെ ആ ഘോര ഭയത്തിൽനിന്ന് രക്ഷിക്കുക. ധ്യാനത്തിന് ആശ്രയമായ ഈ അങ്ങയുടെ ചതുർഭുജ ദിവ്യ രൂപത്തെ മാംസമയ നേത്രങ്ങളുള്ള സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമാക്കരുത്.

Verse 6#

janma te mayy asau pāpo

जन्म ते मय्यसौ पापो मा विद्यान्मधुसूदन समुद्विजे भवद्धेतोः कंसादहमधीरधीः २९

janma te mayy asau pāpo mā vidyān madhusūdana | samudvije bhavad-dhetoḥ kaṃsād aham adhīra-dhīḥ || 29 ||

Meaningഓ മധുസൂദനാ! ആ പാപി കംസൻ എന്നിൽനിന്ന് അങ്ങയുടെ ജന്മം നടന്നുവെന്ന് അറിയാതിരിക്കട്ടെ. അങ്ങ് പ്രകടമായതിനാൽ ഞാൻ ധൈര്യഹീനയായി കംസനാൽ അത്യന്തം ഭയപ്പെടുന്നു.

Verse 7#

upasaṃhara viśvātmann

उपसंहर विश्वात्म- न्नदो रूपमलौकिकम् शङ्खचक्रगदापद्म- श्रिया जुष्टं चतुर्भुजम् ३०

upasaṃhara viśvātmann ado rūpam alaukikam | śaṅkha-cakra-gadā-padma- śriyā juṣṭaṃ catur-bhujam || 30 ||

Meaningഓ വിശ്വാത്മാ! ശംഖ, ചക്ര, ഗദ, പദ്മ ശോഭയോടെ കൂടിയ ഈ അലൗകിക ചതുർഭുജ രൂപത്തെ ഉപസംഹരിക്കുക.

Verse 8#

viśvaṃ yad etat sva-tanau niśānte

विश्वं यदेतत्स्वतनौ निशान्ते यथावकाशं पुरुषः परो भवान् बिभर्ति सोऽयं मम गर्भगोऽभू- दहो नृलोकस्य विडम्बनं हि तत् ३१

viśvaṃ yad etat sva-tanau niśānte yathāvakāśaṃ puruṣaḥ paro bhavān | bibharti so 'yaṃ mama garbhago 'bhūd aho nṛ-lokasya viḍambanaṃ hi tat || 31 ||

Meaningപ്രളയ കാലത്ത് ഈ സമസ്ത വിശ്വം ഏതു പരമപുരുഷന്റെ ശരീരത്തിൽ യഥാസ്ഥാനം ഒതുങ്ങിയിരിക്കുന്നുവോ, അതുതന്നെ അങ്ങ് എന്റെ ഗർഭത്തിൽ വന്നു — അഹോ! ഇത് അങ്ങയുടെ മനുഷ്യലോക വ്യവഹാരത്തിന്റെ അനുകരണം മാത്രം.

Word-by-Word Breakdown

श्रीदेवक्युवाच
śrī-devaky uvāca
ശ്രീദേവകി പറഞ്ഞു
रूपं यत्तत्प्राहुरव्यक्तमाद्यम्
rūpaṃ yat tat prāhur avyaktam ādyam
ഏതു രൂപത്തെ (വേദങ്ങൾ) അവ്യക്ത, ആദി എന്നു വിളിക്കുന്നുവോ
ब्रह्म ज्योतिर्निर्गुणं निर्विकारम्
brahma jyotir nirguṇaṃ nirvikāram
ബ്രഹ്മം, ജ്യോതി, നിർഗുണ, നിർവികാര
सत्तामात्रं निर्विशेषं निरीहम्
sattā-mātraṃ nirviśeṣaṃ nirīham
കേവലം സത്താമാത്രം, നിർവിശേഷം, നിരീഹം (നിഷ്കാമം)
स त्वं साक्षाद्विष्णुरध्यात्मदीपः
sa tvaṃ sākṣād viṣṇur adhyātma-dīpaḥ
അതുതന്നെ അങ്ങ് സാക്ഷാത് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു, അധ്യാത്മ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ദീപം
नष्टे लोके द्विपरार्धावसाने
naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne
ബ്രഹ്മാവിന്റെ രണ്ടു പരാർധങ്ങളുടെ (ആയുസ്സിന്റെ) അന്ത്യത്തിൽ ലോകങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോൾ
भवानेकः शिष्यते
bhavān ekaḥ śiṣyate
കേവലം അങ്ങുമാത്രം ശേഷിക്കുന്നു
अशेषसंज्ञः
aśeṣa-saṃjñaḥ
അശേഷ സംജ്ഞയുള്ള / സമഷ്ടി രൂപത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു
योऽयं कालः
yo 'yaṃ kālaḥ
ഈ കാലം
अव्यक्तबन्धो
avyakta-bandho
ഓ അവ്യക്തബന്ധോ (അവ്യക്തത്തിന്റെ മിത്രം / ഗുപ്ത സഖാവ്)
ईशानं क्षेमधाम प्रपद्ये
īśānaṃ kṣema-dhāma prapadye
ഈശാനനെ, ക്ഷേമ ധാമമായ അങ്ങയെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു
मृत्युव्यालभीतः
mṛtyu-vyāla-bhītaḥ
മൃത്യുരൂപ സർപ്പത്താൽ ഭയന്ന്
त्वत्पादाब्जं प्राप्य
tvat pādābjaṃ prāpya
അങ്ങയുടെ ചരണകമലങ്ങളെ പ്രാപിച്ച്
मृत्युरस्मादपैति
mṛtyur asmād apaiti
മൃത്യു അവനിൽനിന്ന് ദൂരേക്ക് ഓടിപ്പോകുന്നു
त्राहि त्रस्तान्
trāhi trastān
ഭയന്ന ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കുക
उग्रसेनात्मजात्
ugrasenātmajāt
ഉഗ്രസേനന്റെ മകനാൽ (കംസനാൽ)
भृत्यवित्रासहासि
bhṛtya-vitrāsa-hāsi
ഓ ഭക്തരുടെ ഭയം ഹരിക്കുന്നവനേ
मा प्रत्यक्षं मांसदृशाम्
mā pratyakṣaṃ māṃsa-dṛśām
മാംസമയ (സാധാരണ) നേത്രങ്ങളുടെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമാകരുത്
जन्म ते मय्यसौ पापः
janma te mayy asau pāpaḥ
ആ പാപി (കംസൻ എന്നിൽനിന്ന്) അങ്ങയുടെ ജന്മത്തെ (അറിയാതിരിക്കട്ടെ)
मधुसूदन
madhusūdana
ഓ മധുസൂദനാ (മധു ദൈത്യന്റെ സംഹാരകാ)
उपसंहर विश्वात्मन्
upasaṃhara viśvātman
ഈ രൂപത്തെ ഉപസംഹരിക്കുക, ഓ വിശ്വാത്മാ
शङ्खचक्रगदापद्म
śaṅkha-cakra-gadā-padma
ശംഖ, ചക്ര, ഗദ, പദ്മത്തോടെ കൂടിയ
चतुर्भुजम्
catur-bhujam
ചതുർഭുജ (രൂപം)
मम गर्भगोऽभूत्
mama garbhago 'bhūt
എന്റെ ഗർഭത്തിൽ വന്നു വസിച്ചു
नृलोकस्य विडम्बनम्
nṛ-lokasya viḍambanam
മനുഷ്യലോക വ്യവഹാരത്തിന്റെ അനുകരണം

Origin & History

Source: Srimad Bhagavata Purana, Canto 10, Chapter 3, verses 24–31 (Devaki-stuti)

Author: Sage Veda-Vyasa (as spoken by Devaki)

Period: Classical Puranic era

തന്റെ അവതരണത്തിന്റെ ആ ഇരുണ്ട രാത്രിയിൽ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ മഥുരാ കാരാഗൃഹത്തിൽ ഒരു സാധാരണ ശിശുവായിട്ടല്ല, പകരം ശംഖ, ചക്ര, ഗദ, പദ്മം ധരിച്ച തേജസ്വി ചതുർഭുജ വിഷ്ണുവായി പ്രകടമായി, തന്റെ മാതാപിതാക്കളായ വസുദേവനും ദേവകിയും ചങ്ങലകളാൽ ബന്ധിതരായിരുന്ന ആ മുറിയുടെ ഇരുട്ടിനെ അകറ്റി. ആദ്യം വസുദേവനും പിന്നെ ദേവകിയും വിസ്മയം, തിരിച്ചറിവ് നിറഞ്ഞ പ്രാർഥനകൾ സമർപ്പിച്ചു. ദേവകി തന്റെ മകനെ സമസ്ത കാരണങ്ങളുടെ പരമ കാരണമായി കണ്ട്, അവനെ സൃഷ്ടി, പ്രളയത്തിന് അതീത സനാതന ബ്രഹ്മമായി സ്തുതിച്ചു — എന്നാൽ ഒരു അമ്മയുടെ ഘാതക കംസന്റെ ഭയത്താൽ ഗ്രസ്തയായി, അവൻ തന്റെ ദിവ്യ ഐശ്വര്യത്തെ ഉപസംഹരിച്ച് ഒരു അസഹായ ശിശുവിന്റെ രൂപം ധരിക്കാൻ പ്രാർഥിച്ചു, അവനെ സുരക്ഷിതമായി ഗോകുലത്തിലെത്തിക്കാൻ.

Frequently Asked Questions

ദേവകീ സ്തുതി എന്താണ്?
ദേവകീ സ്തുതി ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ അമ്മ ദേവകി പറഞ്ഞ പ്രാർഥനയാണ്, ഭഗവാൻ കംസന്റെ കാരാഗൃഹത്തിൽ തന്റെ ജന്മത്തിനു ശേഷം ഉടനെ അവളുടെ മുന്നിൽ തേജോമയ ചതുർഭുജ വിഷ്ണു രൂപത്തിൽ പ്രകടമായപ്പോൾ. ഇത് ശ്രീമദ്ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിൽ (സ്കന്ധം 10, അധ്യായം 3, ശ്ലോകം 24 മുതൽ 31) കാണുന്നു.
ദേവകി ശ്രീകൃഷ്ണനോട് തന്റെ ചതുർഭുജ രൂപത്തെ ഉപസംഹരിക്കാൻ എന്തിന് പ്രാർഥിക്കുന്നു?
ദേവകി തന്റെ മകനെ പരമേശ്വരനായി തിരിച്ചറിഞ്ഞെങ്കിലും, ഒരു അമ്മയായി അത്യാചാരി കംസൻ ഏതു ദിവ്യമായി കാണുന്ന ശിശുവിനെയും കൊല്ലുമെന്ന് ഭയക്കുന്നു. അതിനാൽ അവൾ പ്രേമത്തോടെ ഭഗവാനോട് തന്റെ ശംഖ, ചക്ര, ഗദ, പദ്മത്തോടെ കൂടിയ ഐശ്വര്യമയ വിഷ്ണു രൂപത്തെ മറച്ച്, ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യ ശിശുവായി പ്രകടമാകാൻ പ്രാർഥിക്കുന്നു.
ദേവകി ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ യഥാർഥ സ്വരൂപത്തെക്കുറിച്ച് എന്ത് വെളിപ്പെടുത്തുന്നു?
അവൾ തന്റെ നവജാതൻ വേദങ്ങൾ വർണിക്കുന്ന അവ്യക്ത, നിർവികാര ബ്രഹ്മമാണെന്ന് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു — സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ പ്രളയത്തിനു ശേഷവും ശേഷിക്കുന്ന ഏകമാത്ര സത്യം, സർവഗ്രാസി കാലത്തിന്റെ നിയന്താവ്, മൃത്യുവും ഓടിപ്പോകുന്ന ചരണകമലങ്ങളുടെ ശരണം.
ദേവകീ സ്തുതി എപ്പോൾ പാരായണം ചെയ്യുന്നു?
ഇത് വിശേഷിച്ച് ശ്രീകൃഷ്ണ ജന്മാഷ്ടമിയിൽ, പലപ്പോഴും അർധരാത്രിയിൽ ഭഗവാന്റെ പ്രാകട്യത്തെ സ്മരിക്കാൻ, ഒപ്പം ശ്രീമദ്ഭാഗവത നിത്യ പഠനവേളയിലും പാരായണം ചെയ്യുന്നു. ഇത് തന്റെ സന്താനത്തിന്റെ രക്ഷ, ക്ഷേമത്തിനായുള്ള പ്രാർഥനയായും ജപിക്കുന്നു.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →