Mantra.Tips

കൃഷ്ണ ആരതി — ആരതി കുഞ്ജബിഹാരീ കീ Meaning — Line by Line

आरती कुंजबिहारी की

Every verse and every word explained in English & Hindi

Meaning — Line by Line

Every verse of കൃഷ്ണ ആരതി — ആരതി കുഞ്ജബിഹാരീ കീ with its English meaning. Tap any word to hear it, or ▶ to recite the verse.

Jump to a verse ▾
  1. Verse 1. Aarti Kunj Bihari Ki
  2. Verse 2. Gale Mein Baijanti Mala
  3. Verse 3. Aarti Kunj Bihari Ki
  4. Verse 4. Kanakmay Mor Mukut Bilasai
  5. Verse 5. Aarti Kunj Bihari Ki
  6. Verse 6. Chhappan Bhog Chhattis Vyanjan
  7. Verse 7. Aarti Kunj Bihari Ki
  8. Verse 8. Jahan Te Prakat Bhai Ganga
  9. Verse 9. Aarti Kunj Bihari Ki
Verse 1#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningകുഞ്ജബിഹാരിയുടെ ആരതി ചെയ്യൂ — വൃന്ദാവനത്തിലെ കുഞ്ജങ്ങളിൽ വിഹരിക്കുന്നവൻ. ശ്രീ ഗിരിധര കൃഷ്ണ മുരാരിയുടേത്.

Verse 2#

Gale Mein Baijanti Mala

गले में बैजंती माला। बजावै मुरली मधुर बाला॥ श्रवण में कुण्डल झलकाला। नंद के आनंद नंदलाला॥ गगन सम अंग कांति काली। राधिका चमक रही आली॥ लतन में ठाढ़े बनमाली। भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक लाली॥

Gale Mein Baijanti Mala Bajaave Murali Madhur Bala Shravan Mein Kundal Jhalakala Nand Ke Aanand Nandlala Gagan Sam Ang Kanti Kali Radhika Chamak Rahi Aali Latan Mein Thaade Banmali Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali

Meaningഅവന്റെ കഴുത്തിൽ ബൈജന്തി പൂമാല തൂങ്ങുന്നു. സുന്ദരനായ ബാലൻ മധുരമായ പുല്ലാങ്കുഴൽ ഊതുന്നു. കാതുകളിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ തിളങ്ങുന്നു. അവൻ നന്ദന്റെ ആനന്ദമായ നന്ദലാലൻ. അവന്റെ ശരീരം ആകാശംപോലെ ശ്യാമമായി തിളങ്ങുന്നു. അവന്റെ അരികിൽ രാധിക ശോഭിക്കുന്നു, ഓ സഖീ. വനപുഷ്പമാല ധരിച്ചവൻ വള്ളികൾക്കിടയിൽ നിൽക്കുന്നു. അവന്റെ കുറുനിരകൾ വണ്ടുകൾപോലെ, കസ്തൂരി തിലകവും ചുവന്ന ചുണ്ടുകളും.

Verse 3#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningകുഞ്ജബിഹാരിയുടെ ആരതി ചെയ്യൂ — ശ്രീ ഗിരിധര കൃഷ്ണ മുരാരിയുടേത്.

Verse 4#

Kanakmay Mor Mukut Bilasai

कनकमय मोर मुकुट बिलसै। देवता दरसन को तरसें॥ गगन सों सुमन रासि बरसै। हाथन में वेणु बिराजै॥ भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक लाली॥

Kanakmay Mor Mukut Bilasai Devata Darsan Ko Tarsein Gagan Son Suman Rasi Barsai Hathan Mein Venu Birajai Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali

Meaningശിരസ്സിൽ സുവർണ മയിൽക്കിരീടം ശോഭിക്കുന്നു. ദേവന്മാരും അവന്റെ ദർശനത്തിനായി കൊതിക്കുന്നു. ആകാശത്തുനിന്ന് പൂമഴ പെയ്യുന്നു. അവന്റെ കൈകളിൽ പുല്ലാങ്കുഴൽ ശോഭിക്കുന്നു. അവന്റെ കുറുനിരകൾ വണ്ടുകൾപോലെ, കസ്തൂരി തിലകവും ചുവന്ന ചുണ്ടുകളും.

Verse 5#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningകുഞ്ജബിഹാരിയുടെ ആരതി ചെയ്യൂ — ശ്രീ ഗിരിധര കൃഷ്ണ മുരാരിയുടേത്.

Verse 6#

Chhappan Bhog Chhattis Vyanjan

छप्पन भोग छत्तीस व्यंजन। सुरपतिन को भी मन भावन॥ चौंसठ योगिनी नाचत गगन। छिन छिन भोग लगावत सखन॥ भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक लाली॥

Chhappan Bhog Chhattis Vyanjan Surpatin Ko Bhi Man Bhavan Chaunsath Yogini Nachat Gagan Chhin Chhin Bhog Lagavat Sakhan Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali

Meaningഅമ്പത്തിയാറ് ഭോഗവും മുപ്പത്തിയാറ് വിഭവങ്ങളും — ദേവേന്ദ്രനും മനോഹരം. അറുപത്തിനാല് യോഗിനികൾ ആകാശത്ത് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ഓരോ നിമിഷവും സഖാക്കൾ അവന് ഭോഗം സമർപ്പിക്കുന്നു. അവന്റെ കുറുനിരകൾ വണ്ടുകൾപോലെ, കസ്തൂരി തിലകവും ചുവന്ന ചുണ്ടുകളും.

Verse 7#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningകുഞ്ജബിഹാരിയുടെ ആരതി ചെയ്യൂ — ശ്രീ ഗിരിധര കൃഷ്ണ മുരാരിയുടേത്.

Verse 8#

Jahan Te Prakat Bhai Ganga

जहां ते प्रकट भई गंगा। सकल मन हारिणि श्री गंगा॥ स्मरण ते होत मोह भंगा। बसी मेरे नंदलाल के संगा॥ भ्रमर सी अलक, कस्तूरी तिलक लाली॥

Jahan Te Prakat Bhai Ganga Sakal Man Harini Shri Ganga Smaran Te Hot Moh Bhanga Basi Mere Nandlal Ke Sanga Bhramar Si Alak, Kasturi Tilak Lali

Meaningആരുടെ പാദങ്ങളിൽനിന്ന് പവിത്ര ഗംഗ പ്രകടമായോ — സകല മനസ്സുകളെയും ഹരിക്കുന്ന ശ്രീ ഗംഗ. അവനെ സ്മരിക്കുന്നതിലൂടെ ലൗകിക മോഹം നശിക്കുന്നു. അവൾ എപ്പോഴും എന്റെ നന്ദലാലനോടൊപ്പം വസിക്കുന്നു. അവന്റെ കുറുനിരകൾ വണ്ടുകൾപോലെ, കസ്തൂരി തിലകവും ചുവന്ന ചുണ്ടുകളും.

Verse 9#

Aarti Kunj Bihari Ki

आरती कुंजबिहारी की। श्री गिरिधर कृष्णमुरारी की॥

Aarti Kunj Bihari Ki Shri Giridhar Krishna Murari Ki

Meaningകുഞ്ജബിഹാരിയുടെ ആരതി ചെയ്യൂ — ശ്രീ ഗിരിധര കൃഷ്ണ മുരാരിയുടേത്.

Word-by-Word Breakdown

कुंजबिहारी
Kunj Bihari
വൃന്ദാവനത്തിലെ കുഞ്ജങ്ങളിൽ വിഹരിക്കുന്നവൻ
गिरिधर
Giridhar
പർവതത്തെ (ഗോവർധനം) ധരിച്ചവൻ
मुरारी
Murari
മുരാസുരനെ വധിച്ചവൻ; കൃഷ്ണന്റെ പേര്
बैजंती माला
Baijanti Mala
അഞ്ച് നിറത്തിലുള്ള പൂമാല
मुरली
Murali
പുല്ലാങ്കുഴൽ
कुण्डल
Kundal
കുണ്ഡലങ്ങൾ (കാത് ആഭരണം)
नंदलाला
Nandlala
നന്ദന്റെ പ്രിയ പുത്രൻ
राधिका
Radhika
രാധ, കൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യ പ്രിയ
बनमाली
Banmali
വനപുഷ്പമാല ധരിച്ചവൻ
कस्तूरी तिलक
Kasturi Tilak
നെറ്റിയിൽ കസ്തൂരി സുഗന്ധ തിലകം
मोर मुकुट
Mor Mukut
മയിൽപ്പീലി കിരീടം
सुमन
Suman
പൂക്കൾ
वेणु
Venu
വേണു, മുളങ്കുഴൽ
छप्पन भोग
Chhappan Bhog
56 തരം ഭോഗം
योगिनी
Yogini
ദിവ്യ ദേവാംഗനമാർ (യോഗിനികൾ)
गंगा
Ganga
പവിത്ര ഗംഗാ നദി
मोह भंगा
Moh Bhanga
ലൗകിക മോഹത്തിന്റെ നാശം
भ्रमर
Bhramar
വണ്ട് (കറുത്ത കുറുനിരകളുടെ രൂപകം)

Origin & History

Source: Braj bhakti tradition, Vrindavan

Author: Unknown (folk composition from Braj region)

Period: Medieval period, likely 16th-17th century

ഈ ആരതി ബ്രജ് പ്രദേശത്തിന്റെ സമൃദ്ധമായ ഭക്തി സംസ്കാരത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചു — കൃഷ്ണന്റെ ബാല്യഭൂമി. ബൃന്ദാവനത്തിലെ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, വിശേഷിച്ച് പ്രസിദ്ധമായ ബാംകേ ബിഹാരി ക്ഷേത്രം, നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഈ ആരതി പാടിവരുന്നു. 'കുഞ്ജ് ബിഹാരി' എന്ന വാക്കുതന്നെ ബാംകേ ബിഹാരി ക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവന്റെ പേരാണ്, ഇത് താൻസേന്റെ ഗുരുവായ സ്വാമി ഹരിദാസ് സ്ഥാപിച്ചു. ഈ ആരതി കൃഷ്ണന്റെ സജീവ ചിത്രം വരയ്ക്കുന്നു — മയിൽക്കിരീടം, പുല്ലാങ്കുഴൽ, ശ്യാമവർണം, കസ്തൂരി തിലകം — ഭക്തനെ ഈശ്വരന്റെ സമസ്ത സൗന്ദര്യത്തിൽ ധ്യാനിക്കാൻ ക്ഷണിച്ചുകൊണ്ട്.

Frequently Asked Questions

ആരതി കുഞ്ജ് ബിഹാരി കീ ആരാണ് എഴുതിയത്?
ഈ ആരതി ഒരു പ്രിയപ്പെട്ട നാടോടി ഭക്തി രചനയാണ്. ഇതിന്റെ രചയിതാവ് കൃത്യമായി അറിയില്ല, എങ്കിലും ഇത് ബൃന്ദാവനത്തിലെ ബ്രജ് ഭക്തി പാരമ്പര്യത്തിൽ വേരൂന്നിയതാണ്, നൂറ്റാണ്ടുകളായി പാടിവരുന്നു.
കൃഷ്ണ ആരതി എപ്പോഴാണ് ചെയ്യേണ്ടത്?
ആദർശപരമായി വൈകുന്നേരത്തെ സന്ധ്യാ ആരതി സമയത്ത്, എങ്കിലും ഇത് എപ്പോൾ വേണമെങ്കിലും പാടാം. ജന്മാഷ്ടമി, ഏകാദശി, ബുധൻ, വെള്ളി ദിവസങ്ങളിൽ ഇത് വിശേഷിച്ച് ശുഭമാണ്.
കുഞ്ജ് ബിഹാരി എന്നാൽ എന്ത്?
കുഞ്ജ് ബിഹാരി എന്നാൽ 'കുഞ്ജങ്ങളിൽ (വനങ്ങളിൽ) വിഹരിക്കുന്നവൻ' — രാധയോടും ഗോപികമാരോടും ഒപ്പം ബൃന്ദാവനത്തിലെ വന-കുഞ്ജങ്ങളിൽ കൃഷ്ണന്റെ ദിവ്യലീലയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ഈ ആരതി വീട്ടിൽ പാടാമോ?
തീർച്ചയായും. ഇത് ഹിന്ദു ഭവനങ്ങളിൽ ഏറ്റവുമധികം പാടുന്ന ആരതികളിലൊന്നാണ്. ഒരു വിളക്ക് കത്തിച്ച്, അത് കൃഷ്ണന്റെ ചിത്രത്തിനു മുമ്പിൽ വെച്ച്, ഭക്തിയോടെ പാടുക.
ഛപ്പൻ ഭോഗ് (56 നൈവേദ്യം) ന്റെ പ്രാധാന്യം എന്ത്?
ഛപ്പൻ ഭോഗ് എന്നാൽ കൃഷ്ണന് അർപ്പിക്കുന്ന 56 തരം ഭക്ഷണം. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച്, ബാല കൃഷ്ണൻ ഏഴു ദിവസം ഗോവർധന പർവതം ഉയർത്തിയപ്പോൾ, ഗോപികമാർ ഏഴു ദിവസം ദിവസവും എട്ടു നേരം ഭക്ഷണം നൽകി (8×7=56), ഇങ്ങനെ ഈ പാരമ്പര്യം ഉണ്ടായി.

Ready to start chanting?

See Benefits & How to Chant →