महिषासुरवध
Mahiṣāsura Vadha
The Slaying of Mahishasura · 41 verses
▶ Listen to recitation🌐 Read in your language
Chapter Summary
ମଧ୍ୟମ ଚରିତର ଚରମ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବୀ ସ୍ୱୟଂ ମହିଷାସୁରକୁ ବଧ କରନ୍ତି। ଚିକ୍ଷୁର, ଚାମର, ଉଦଗ୍ର, କରାଳ, ଉଦ୍ଧତ, ବାଷ୍କଳ, ତାମ୍ର, ଅନ୍ଧକ ପ୍ରଭୃତି ତାଙ୍କ ସେନାପତିମାନଙ୍କୁ କାଟି ପକାଇବା ପରେ, ନିଜ ମହିଷ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ମହିଷାସୁରର ସମ୍ମୁଖୀନ ସେ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ମହିଷରୁ ସିଂହ, ମନୁଷ୍ୟ, ହାତୀ ରୂପ ବଦଳାଇ ପୁନର୍ବାର ମହିଷ ହୁଏ; ଦେବୀ ଦିବ୍ୟ ମଧୁ ପାନ କରି, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ ହସି ତାକୁ ଏହିପରି ଉପହାସ କରନ୍ତି — 'ହେ ମୂର୍ଖ, ମୁଁ ଏହି ମଧୁ ପାନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଗର୍ଜନ କର; ମୁଁ ତୁତେ ଏଠାରେ ବଧ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଗର୍ଜନ କରିବେ।' ତା ଉପରେ ଡେଇଁ, ନିଜ ପାଦରେ ତାର ବେକ ଚାପି, ନିଜ ତ୍ରିଶୂଳରେ ତାକୁ ବିଦ୍ଧ କରି, ନିଜ ମହାନ ଖଡ୍ଗରେ ତାର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରନ୍ତି। ଦାନବ ସୈନ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ଋଷି, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ସ୍ତୁତି ଗାଇ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି।
✦ Dhyāna — Opening Meditation
ॐ उद्यद्भानुसहस्रकान्तिमरुणक्षौमां शिरोमालिकां रक्तालिप्तपयोधरां जपवटीं विद्यामभीतिं वरम् । हस्ताब्जैर्दधतीं त्रिनेत्रविलसद्वक्त्रारविन्दश्रियं देवीं बद्धहिमांशुरत्नमुकुटां वन्देऽरविन्दस्थिताम् ॥
oṃ udyadbhānusahasrakāntimaruṇakṣaumāṃ śiromālikāṃ raktāliptapayodharāṃ japavaṭīṃ vidyāmabhītiṃ varam hastābjairdadhatīṃ trinetravilasadvaktrāravindaśriyaṃ devīṃ baddhahimāṃśuratnamukuṭāṃ vande'ravindasthitām
I bow to the Goddess seated on a lotus, radiant as a thousand rising suns, clad in red silk, wearing a garland of heads and with her breast anointed red, holding in her lotus-hands a rosary, the book of knowledge, and the gestures of fearlessness and of boon-giving; whose three-eyed lotus-face shines with beauty and who wears a jewelled crown set with the crescent moon.
🔊 Tap any word to hear it — or ▶ to recite a shloka
ॐ ऋषिरुवाच निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः । सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम् ॥
oṃ ṛṣiruvāca nihanyamānaṃ tatsainyamavalokya mahāsuraḥ senānīścikṣuraḥ kopādyayau yoddhumathāmbikām
Meaning(ଓଁ। ଋଷି କହିଲେ:) ସେହି ସୈନ୍ୟ ସଂହାର ହେଉଥିବାର ଦେଖି, ମହା ଅସୁର ଚିକ୍ଷୁର ନାମକ ସେନାପତି ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କ୍ରୋଧରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।
स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः । यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः ॥
sa devīṃ śaravarṣeṇa vavarṣa samare'suraḥ yathā merugireḥ śaṛṅgaṃ toyavarṣeṇa toyadaḥ
Meaningସେହି ଅସୁର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ବାଣର ବର୍ଷା କଲା, ଯେପରି ମେଘ ମେରୁ ପର୍ବତର ଶିଖର ଉପରେ ଜଳଧାରା ବର୍ଷା କରେ।
तस्य छित्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् । जघान तुरगान्बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम् ॥
tasya chitvā tato devī līlayaiva śarotkarān jaghāna turagānbāṇairyantāraṃ caiva vājinām
Meaningସେତେବେଳେ ଦେବୀ, ତାର ବାଣସମୂହକୁ କେବଳ ଖେଳ ପରି ଛେଦନ କରି, ନିଜ ବାଣରେ ତାର ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସାରଥିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କଲେ।
चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छृतम् । विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः ॥
ciccheda ca dhanuḥ sadyo dhvajaṃ cātisamucchṛtam vivyādha caiva gātreṣu chinnadhanvānamāśugaiḥ
Meaningସେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତାର ଧନୁ ଓ ତାର ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱଜ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ, ଓ ଧନୁ ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ତାକୁ ନିଜ ଦ୍ରୁତଗାମୀ ବାଣରେ ଅଙ୍ଗରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः ॥
sacchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ abhyadhāvata tāṃ devīṃ khaḍgacarmadharo'suraḥ
Meaningଧନୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ରଥ ଯାଇ, ଅଶ୍ୱମାନେ ସଂହାର ହୋଇ ଓ ସାରଥି ନିହତ ହେବା ପରେ, ସେହି ଅସୁର ଖଡ୍ଗ ଓ ଢାଲ ଧାରଣ କରି ଦେବୀଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାବମାନ ହେଲା।
सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि । आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान् ॥
siṃhamāhatya khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa mūrdhani ājaghāna bhuje savye devīmapyativegavān
Meaningନିଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରର ଖଡ୍ଗରେ ସିଂହକୁ ମସ୍ତକରେ ଆଘାତ କରି, ସେହି ବେଗବାନ ଦେବୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ଆଘାତ କଲା।
तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन । ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः ॥
tasyāḥ khaḍgo bhujaṃ prāpya paphāla nṛpanandana tato jagrāha śūlaṃ sa kopādaruṇalocanaḥ
Meaningହେ ରାଜାନନ୍ଦ, ତାର ଖଡ୍ଗ ତାଙ୍କ ହାତ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାମାତ୍ରେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା। ସେତେବେଳେ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ, ସେ ନିଜ ଶୂଳ ଧରିଲା।
चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः । जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात् ॥
cikṣepa ca tatastattu bhadrakālyāṃ mahāsuraḥ jājvalyamānaṃ tejobhī ravibimbamivāmbarāt
Meaningସେତେବେଳେ ସେହି ମହା ଅସୁର ତାହା ଭଦ୍ରକାଳୀଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା — ସେହି ଶୂଳ ଆକାଶରୁ ପତିତ ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବ ପରି ତେଜରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଥିଲା।
दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुञ्चत । तेन तच्छतधा नीतं शूलं स च महासुरः ॥
dṛṣṭvā tadāpatacchūlaṃ devī śūlamamuñcata tena tacchatadhā nītaṃ śūlaṃ sa ca mahāsuraḥ
Meaningସେହି ଶୂଳ ପତିତ ହେଉଥିବାର ଦେଖି, ଦେବୀ ନିଜ ଶୂଳ ନିକ୍ଷେପ କଲେ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେହି ଶୂଳ ଶହେ ଖଣ୍ଡରେ ଛିନ୍ନ ହେଲା, ଓ ସେହି ମହା ଅସୁର ମଧ୍ୟ।
हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ । आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः ॥
hate tasminmahāvīrye mahiṣasya camūpatau ājagāma gajārūḍhaścāmarastridaśārdanaḥ
Meaningମହିଷର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ସେନାପତି ସଂହାର ହେବାରୁ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ାଦାୟୀ ଚାମର ହାତୀ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଆସିଲା।
सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम् ॥
so'pi śaktiṃ mumocātha devyāstāmambikā drutam huṅkārābhihatāṃ bhūmau pātayāmāsa niṣprabhām
Meaningସେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶକ୍ତି (ଅସ୍ତ୍ର) ଦେବୀଙ୍କ ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କଲା; କିନ୍ତୁ ଅମ୍ବିକା ଶୀଘ୍ର କେବଳ ଗୋଟିଏ 'ହୁଁ' (ହୁଁକାର) ରେ ତାହା ତେଜୋହୀନ କରି ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଲେ।
भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥
bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇaistadapi sācchinat
Meaningନିଜ ଶକ୍ତି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବାର ଦେଖି, ଚାମର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶୂଳ ନିକ୍ଷେପ କଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ତାହା ମଧ୍ୟ ନିଜ ବାଣରେ ଛେଦନ କଲେ।
ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः । बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा ॥
tataḥ siṃhaḥ samutpatya gajakumbhāntare sthitaḥ bāhuyuddhena yuyudhe tenoccaistridaśāriṇā
Meaningସେତେବେଳେ ସିଂହ ଉପରକୁ ଡେଇଁ, ହାତୀର ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳର ଖାଲରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି, ସେହି ଦେବଶତ୍ରୁ ସହିତ ଉଚ୍ଚରେ ବାହୁବାହୁ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।
युध्यमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ । युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः ॥
yudhyamānau tatastau tu tasmānnāgānmahīṃ gatau yuyudhāte'tisaṃrabdhau prahārairatidāruṇaiḥ
Meaningଯୁଦ୍ଧ କରୁ କରୁ, ସେ ଦୁହେଁ ସେତେବେଳେ ହାତୀରୁ ଭୂମିକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସି, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅତି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରହାରରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ततो वेगात् खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा । करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक् कृतम् ॥
tato vegāt khamutpatya nipatya ca mṛgāriṇā karaprahāreṇa śiraścāmarasya pṛthak kṛtam
Meaningସେତେବେଳେ, ଆକାଶକୁ ଶୀଘ୍ର ଡେଇଁ ପୁନର୍ବାର ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସି, ସିଂହ (ପଶୁଶତ୍ରୁ) ନିଜ ପଞ୍ଝାର ଆଘାତରେ ଚାମରର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କଲା।
उदग्रश्च रणे देव्या शिलावृक्षादिभिर्हतः । दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः ॥
udagraśca raṇe devyā śilāvṛkṣādibhirhataḥ dantamuṣṭitalaiścaiva karālaśca nipātitaḥ
Meaningଏବଂ ଉଦଗ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଥର, ବୃକ୍ଷ ପ୍ରଭୃତିରେ ସଂହାର ହେଲା; ଏବଂ କରାଳ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ମୁଷ୍ଟି ଓ ହାତ ପାପୁଲିରେ ନିପାତିତ ହେଲା।
देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् । बाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम् ॥
devī kruddhā gadāpātaiścūrṇayāmāsa coddhatam bāṣkalaṃ bhindipālena bāṇaistāmraṃ tathāndhakam
Meaningଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଉଦ୍ଧତ ନାମକ ରାକ୍ଷସକୁ ନିଜ ଗଦାପ୍ରହାରରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ, ବାଷ୍କଳକୁ ଭିନ୍ଦିପାଳ (ବର୍ଚ୍ଛା) ରେ, ଏବଂ ତାମ୍ର ଓ ଅନ୍ଧକକୁ ବାଣରେ ସଂହାର କଲେ।
उग्रास्यमुग्रवीर्यं च तथैव च महाहनुम् । त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी ॥
ugrāsyamugravīryaṃ ca tathaiva ca mahāhanum trinetrā ca triśūlena jaghāna parameśvarī
Meaningତ୍ରିନୟନା ପରମେଶ୍ୱରୀ ନିଜ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଉଗ୍ରାସ୍ୟ, ଉଗ୍ରବୀର୍ଯ୍ୟ ଓ ମହାହନୁକୁ ମଧ୍ୟ ସଂହାର କଲେ।
बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः । दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् ॥
biḍālasyāsinā kāyāt pātayāmāsa vai śiraḥ durdharaṃ durmukhaṃ cobhau śarairninye yamakṣayam
Meaningନିଜ ଖଡ୍ଗରେ ସେ ବିଡାଳର ମସ୍ତକ ତାର ଶରୀରରୁ କାଟି ଦେଲେ; ଏବଂ ଦୁର୍ଧର ଓ ଦୁର୍ମୁଖ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ନିଜ ବାଣରେ ଯମ (ମୃତ୍ୟୁ) ଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ।
एवं सङ्क्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः । माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान् ॥
evaṃ saṅkṣīyamāṇe tu svasainye mahiṣāsuraḥ māhiṣeṇa svarūpeṇa trāsayāmāsa tān gaṇān
Meaningଏହିପରି ତାର ସୈନ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହେଉଥିବାବେଳେ, ମହିଷାସୁର ନିଜ ମହିଷ ରୂପରେ ତାଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କଲା,
कांश्चित्तुण्डप्रहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् । लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्यां च विदारितान् ॥
kāṃścittuṇḍaprahāreṇa khurakṣepaistathāparān lāṅgūlatāḍitāṃścānyān śaṛṅgābhyāṃ ca vidāritān
Meaningକାହାକୁ ନିଜ ମୁହଁର ଆଘାତରେ, କାହାକୁ ନିଜ ଖୁରର ଫିଙ୍ଗାରେ, କାହାକୁ ନିଜ ଲାଞ୍ଜରେ ଆଘାତ କରି, କାହାକୁ ନିଜ ଦୁଇ ଶିଙ୍ଗରେ ବିଦ୍ଧ କରି;
वेगेन कांश्चिदपरान्नादेन भ्रमणेन च । निःश्वासपवनेनान्यान्पातयामास भूतले ॥
vegena kāṃścidaparānnādena bhramaṇena ca niḥśvāsapavanenānyānpātayāmāsa bhūtale
Meaningକାହାକୁ ନିଜ ବେଗରେ, ନିଜ ଗର୍ଜନରେ ଓ ନିଜ ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ, କାହାକୁ ନିଜ ନିଶ୍ୱାସର ଝାପଟାରେ, ଭୂମିରେ ପକାଇ ଦେଲା।
निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः । सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका ॥
nipātya pramathānīkamabhyadhāvata so'suraḥ siṃhaṃ hantuṃ mahādevyāḥ kopaṃ cakre tato'mbikā
Meaningପ୍ରମଥ ଗଣମାନଙ୍କୁ (ଦେବୀଙ୍କ ଅନୁଚରମାନଙ୍କୁ) ନିପାତ କରି, ସେହି ଅସୁର ମହାଦେବୀଙ୍କ ସିଂହକୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଧାବମାନ ହେଲା; ଏଥିରେ ଅମ୍ବିକା କ୍ରୋଧିତା ହେଲେ।
सोऽपि कोपान्महावीर्यः खुरक्षुण्णमहीतलः । शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चांश्चिक्षेप च ननाद च ॥
so'pi kopānmahāvīryaḥ khurakṣuṇṇamahītalaḥ śaṛṅgābhyāṃ parvatānuccāṃścikṣepa ca nanāda ca
Meaningସେ ମଧ୍ୟ, ମହାବଳଶାଳୀ ହୋଇ, ନିଜ କ୍ରୋଧରେ, ନିଜ ଖୁରରେ ଭୂମିର ପୃଷ୍ଠ ଖୋଳି, ନିଜ ଶିଙ୍ଗରେ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲା, ଏବଂ ଗର୍ଜନ କଲା।
वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत । लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः ॥
vegabhramaṇavikṣuṇṇā mahī tasya vyaśīryata lāṅgūlenāhataścābdhiḥ plāvayāmāsa sarvataḥ
Meaningତାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ବେଗରେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଭୂମି ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ଫାଟିଗଲା; ଏବଂ ତାର ଲାଞ୍ଜରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଚାରିଆଡ଼େ ଉଚ୍ଛୁଳି ପଡ଼ିଲା।
धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥
dhutaśaṛṅgavibhinnāśca khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ yayurghanāḥ śvāsānilāstāḥ śataśo nipeturnabhaso'calāḥ
Meaningତାର ଆନ୍ଦୋଳିତ ଶିଙ୍ଗରେ ଚିରାଯାଇଥିବା ମେଘ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା; ଏବଂ ତାର ନିଶ୍ୱାସର ବାୟୁରେ (ଛିନ୍ନ) ଶହ ଶହ ପର୍ବତ ଆକାଶରୁ ପଡ଼ିଲା।
इति क्रोधसमाध्मातमापतन्तं महासुरम् । दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत् ॥
iti krodhasamādhmātamāpatantaṃ mahāsuram dṛṣṭvā sā caṇḍikā kopaṃ tadvadhāya tadākarot
Meaningଏହିପରି କ୍ରୋଧରେ ଫୁଲି ଧାବି ଆସୁଥିବା ସେହି ମହା ଅସୁରକୁ ଦେଖି, ଚଣ୍ଡିକା ତାର ବଧ ନିମନ୍ତେ ନିଜ କ୍ରୋଧ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ।
सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् । तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे ॥
sā kṣiptvā tasya vai pāśaṃ taṃ babandha mahāsuram tatyāja māhiṣaṃ rūpaṃ so'pi baddho mahāmṛdhe
Meaningସେ ନିଜ ପାଶ ତା ଉପରେ ନିକ୍ଷେପ କରି ସେହି ମହା ଅସୁରକୁ ବାନ୍ଧିଲେ; ମହା ଯୁଦ୍ଧରେ ବନ୍ଧାଯାଇ ସେ ନିଜ ମହିଷ ରୂପ ତ୍ୟାଗ କଲା।
ततः सिंहोऽभवत्सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः । छिनत्ति तावत् पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत ॥
tataḥ siṃho'bhavatsadyo yāvattasyāmbikā śiraḥ chinatti tāvat puruṣaḥ khaḍgapāṇiradṛśyata
MeaningThen at once he became a lion; and just as Ambika moved to cut off its head, he appeared as a man, sword in hand.
तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः । तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः ॥
tata evāśu puruṣaṃ devī ciccheda sāyakaiḥ taṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tataḥ so'bhūnmahāgajaḥ
MeaningAt once the Devi pierced the man, together with his sword and shield, with her arrows; then he became a great elephant.
करेण च महासिंहं तं चकर्ष जगर्ज च । कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत ॥
kareṇa ca mahāsiṃhaṃ taṃ cakarṣa jagarja ca karṣatastu karaṃ devī khaḍgena nirakṛntata
MeaningWith his trunk he dragged at her great lion and roared; but as he dragged, the Devi cut off his trunk with her sword.
ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः । तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
tato mahāsuro bhūyo māhiṣaṃ vapurāsthitaḥ tathaiva kṣobhayāmāsa trailokyaṃ sacarācaram
MeaningThen the great asura once more assumed his buffalo form and, as before, convulsed the three worlds with all that moves and is unmoving.
ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना ॥
tataḥ kruddhā jaganmātā caṇḍikā pānamuttamam papau punaḥ punaścaiva jahāsāruṇalocanā
MeaningAt this the Mother of the world, Chandika, enraged, drank again and again the choice drink (madhu), and laughed, her eyes turning red.
ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाभ्यां च चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान् ॥
nanarda cāsuraḥ so'pi balavīryamadoddhataḥ viṣāṇābhyāṃ ca cikṣepa caṇḍikāṃ prati bhūdharān
MeaningAnd the asura too roared, puffed up with the pride of his strength and valour, and hurled mountains at Chandika with his horns.
सा च तान्प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम् ॥
sā ca tānprahitāṃstena cūrṇayantī śarotkaraiḥ uvāca taṃ madoddhūtamukharāgākulākṣaram
MeaningAnd she, pulverizing with showers of arrows those (mountains) hurled by him, spoke to him, her words faltering, her face flushed with the intoxication (of battle):
देव्युवाच गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः ॥
devyuvāca garja garja kṣaṇaṃ mūḍha madhu yāvatpibāmyaham mayā tvayi hate'traiva garjiṣyantyāśu devatāḥ
Meaning(The Devi said:) 'Roar, roar your fill for a moment, O fool, while I drink this wine (madhu). When you are slain by me here, the gods themselves shall soon roar (in triumph).'
ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत् ॥
ṛṣiruvāca evamuktvā samutpatya sārūḍhā taṃ mahāsuram pādenākramya kaṇṭhe ca śūlenainamatāḍayat
Meaning(The Rishi said:) Having said this, she sprang up and, mounting upon that great asura, pressed his neck with her foot and struck him with her trident.
ततः सोऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्तदा । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद्देव्या वीर्येण संवृतः ॥
tataḥ so'pi padākrāntastayā nijamukhāttadā ardhaniṣkrānta evāsīddevyā vīryeṇa saṃvṛtaḥ
MeaningThen, pressed down by her foot, he came forth half-out from his own (buffalo) mouth, wholly overpowered by the Devi's valour.
अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः ॥
ardhaniṣkrānta evāsau yudhyamāno mahāsuraḥ tayā mahāsinā devyā śiraśchittvā nipātitaḥ
MeaningFighting thus, only half-emerged, that great asura was felled by the Devi, who cut off his head with her great sword.
ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः ॥
tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ daityasainyaṃ nanāśa tat praharṣaṃ ca paraṃ jagmuḥ sakalā devatāgaṇāḥ
MeaningThen, with a cry of 'Alas!', the whole army of the daityas perished; and all the hosts of the gods attained the highest joy.
तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं सहदिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥
tuṣṭuvustāṃ surā devīṃ sahadivyairmaharṣibhiḥ jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
MeaningThe gods, together with the divine great sages, extolled the Devi; the lords of the Gandharvas sang, and the bands of Apsaras danced.